Turkipedia
Menü
Giriş yapHesap oluştur 

I. Süleyman

İçindekiler7
  1. İlk yılları
  2. Dönemindeki askerî ve siyasî gelişmeler
  3. 1520-1529
  4. 1530-1539
  5. 1540-1552
  6. 1553-1561
  7. 1562-1566
  8. Hukuki ve siyasi reformlar
  9. Kültür ve sanat alanındaki gelişmeler
  10. Mimari gelişmeler
  11. Sanatsal gelişmeler
  12. Eğitim
  13. Özel hayatı
  14. Edebî kimliği
  15. Popüler kültürdeki yeri
  16. Ayrıca bakınız
  17. Kaynakça

I. Süleyman (سلطان سليمان اول Sultân Süleymân-ı Evvel, divan edebiyatındaki mahlasıyla Muhibbi;[1]Divan Sahibi Osmanlı Sultanları ve Mahlasları/Tarih/milliyet blog. 6 Kasım 1494, Trabzon - 7 Eylül 1566, Zigetvar), Osmanlı İmparatorluğu'nun 10. padişahı ve 89. İslam halifesidir. Batı'da Muhteşem Süleyman,[2]Tarihte Olağanüstü Kişiler. 2004, s. sf. 19.[3]Britannica Bilgi Hazinesi. 2008, s. sf. 477. Doğu'da ise adaletli yönetimine atfen Kanûnî Sultan Süleyman (قانونى سلطان سليمان) olarak da bilinmektedir. 1520'den 1566'daki ölümüne kadar, yaklaşık 46 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu'na hükmetti. Toplamda 13 kez sefere çıktı ve saltanatının 10 yıl, 1 ayını seferlerde geçirdi.[4]Sakaoğlu, Necdet. Kanunî 10 yılını seferlerde 36 yılını sarayda geçirdi. NTV Tarih, Aralık 2012, s. 20. Osmanlı İmparatorluğu'nda en uzun süre hüküm süren ve en uzun süre sefer yapan padişahtır.[5]Kültürde ve askeriyede ‘Magnifique’ bir dönem. Tarih Dergisi, Eylül 2020. Ayrıca 25 kez sefere çıkan Fatih Sultan Mehmet'ten sonra en çok sefere çıkan ikinci padişahtır.[6]Entelektüel bir hükümdar: Fatih Sultan Mehmet.

Şehzadeliği döneminde Süleyman, sırasıyla Şarkî Karahisar, Bolu ve Kefe'de sancakbeyi olarak görev yaptı. Babası I. Selim'in padişah olmasıyla birlikte, 1513 yılında Saruhan Sancakbeyi olarak atandı. Burada daha sonra başdanışmanı olacak olan Pargalı İbrahim ile yakın bir arkadaşlık kurdu. Babasının ölümü üzerinde, 30 Eylül 1520'de tahtın tek varisi olarak padişah oldu. Saltanatına Orta Avrupa ve Akdeniz'deki Hıristiyan güçlere karşı seferler düzenleyerek başladı; 1521'de Belgrad'ı fethetti ve ardından 1522'de Rodos Adası'nı fethetti. Ağustos 1526'da Mohaç Muharebesi'nde Macaristan'ın askerî gücünü kırdı ve büyük bir kısmını topraklarına kattı. Yaklaşık iki saat süren bu muharebe, tarihin en kısa süreli meydan savaşlarından biri olarak kabul edilir. Süleyman, Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik, askeri ve siyasi gücünün zirvesine hükmederek, 16. yüzyıl Avrupasının önde gelen hükümdarlarından biri haline geldi. Süleyman, 1529'daki Viyana Kuşatması'nda fetihleri kontrol altına alınmadan önce, Hristiyanların kaleleri olan Belgrad ve Rodos'un yanı sıra Macaristan'ın büyük bölümünün fethedilmesinde Osmanlı ordularına bizzat liderlik etti. Safevîlerle olan çatışmasında Orta Doğu'nun büyük bir bölümünü ve Cezayir'e kadar Kuzey Afrika'nın geniş alanlarını ilhak etti. Onun yönetimi altında Osmanlı donanması, Akdeniz'den Kızıldeniz'e ve Basra Körfezi'ne kadar denizlere hâkim oldu.[7]Mansel, Phillip; s. 61 Zigetvar Kuşatması'nın sonlanmasından bir gün önce, 7 Eylül 1566'da 71 yaşındayken öldü.[8]Yılmaz Öztuna, Ötüken Yayınlar, Mayıs 2016, İstanbul, Yayın No:572. Sayfa 141

Genişleyen bir imparatorluğun başında bulunan Süleyman, toplum, eğitim, vergi ve ceza hukuku ile ilgili önemli hukuki değişiklikleri bizzat başlattı. Onun reformları, imparatorluğun baş kadısı Ebussuud Efendi ile birlikte yürütülerek Osmanlı hukukunun iki biçimi olan sultani ve dini hukuk arasındaki ilişkiyi uyumlu hale getirdi.[9]Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300-1923. Basic Books, 2005, s. 145. Süleyman, aynı zamanda seçkin bir şair ve kuyumcuydu; Osmanlı İmparatorluğu'nun sanatsal, edebi ve mimari gelişiminde "Altın Çağ" dönemini yöneten büyük bir kültür hamisi oldu.[10]Atıl, Esin. The Golden Age of Ottoman Art. Aramco Services Co, Temmuz-Ağustos 1987, s. 24-33. Süleyman, Osmanlı geleneğini bozarak, hareminden bir kadın olan, Sünni İslam'a geçen ve kızıl saçları nedeniyle Batı Avrupa'da Roxelana adıyla ünlenen Rutenya kökenli bir Ortodoks Hristiyan olan Hürrem Sultan ile evlendi. Süleyman'ın 46 yıllık iktidarının ardından, 1566'da ölümünün ardından yerine oğlu II. Selim geçti. Süleyman'ın diğer potansiyel varislerinden Mehmed ve Mustafa öldüler; Mehmed 1543'te çiçek hastalığından öldü, Mustafa ise 1553'te sultanın emriyle boğularak öldürüldü. Diğer oğlu Bayezid ise bir isyanın ardından dört oğluyla birlikte 1561'de Süleyman'ın emriyle idam edildi.[11]Woodhead, Christine. The Ottoman World. 2011, s. 5.[12]Şahin, Kaya. Empire and Power in the Reign of Süleyman: Narrating the Sixteenth-Century Ottoman World. Cambridge University Press, 2013.

İlk yılları

1579 yılında, Nakkaş Osman'ın Şemâilnâme adlı eserinde yer alan ve I. Süleyman'ı gençlik yıllarında resmeden bir minyatür
1579 yılında, Nakkaş Osman'ın Şemâilnâme adlı eserinde yer alan ve I. Süleyman'ı gençlik yıllarında resmeden bir minyatürNakkaş Osman, Kamu malı, Wikimedia Commons

6 Kasım 1494 tarihinde, Trabzon'da doğdu.[13]Clot, André; sf. 25 Babası, Süleyman doğduğu zaman Trabzon valisi olan ve 1512 yılında padişah olarak tahta çıkan I. Selim, annesi ise Ayşe Hafsa Valide Sultan'dır.[14]Zirvede Tek Başına. 2009, s. sf. 4. Çocukluk yıllarını, süt kardeşi Yahya Efendi ile birlikte Trabzon'da geçirdi.[15]Afyoncu, Erhan; sf. 15 7 yaşındayken; bilim, tarih, edebiyat, din ve askeriye alanlarında eğitim almak için İstanbul'a, Topkapı Sarayı'ndaki Enderûn'a gönderildi.

1508 yılında Şarkî Karahisar Sancak Beyi olarak atandı ancak babası Selim'in kardeşi, Amasya Sancak Beyi Ahmed'in itirazı sonrasında Bolu'ya atandı.[15]Afyoncu, Erhan; sf. 15[16]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 234 Ahmed'in buna da itiraz etmesi sebebiyle atandığı Kefe sancağına 1509 Temmuz'unda çıktı.[16]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 234[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 Babası I. Selim'in 1512'de tahta çıkmasından sonra İstanbul ve Edirne'de oturdu.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 1513 yılında Saruhan sancak beyliğine atandı.[18]Clot, André; sf. 28 Burada, sonraları başdanışmanlarından biri olacak olan Pargalı İbrahim ile yakın bir arkadaşlık kurdu.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4[19]The Sultans. 1973, s. sf. 36. Yaklaşık yedi yıllık Saruhan sancak beyliğinin ardından, 1520 yılının 21 Eylül'ü 22 Eylül'e bağlayan gecesi babası I. Selim'in ölümü üzerine İstanbul'a hareket etti ve tahtta hak iddia edecek başka kimse olmadığından herhangi bir mücadele vermeden 30 Eylül 1520 tarihinde onuncu Osmanlı padişahı olarak tahta çıktı.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4[20]Afyoncu, Erhan; sf. 16 Tahta geçişinden birkaç hafta sonra Venedik Elçisi Bartolomeo Contarini, Süleyman'ı "Yirmi altı yaşında, uzun fakat sırım gibi ve kibar görünüşlü. Boynu biraz fazla uzun, yüzü zayıf, burnu kartal gagası gibi kıvrık. Gölge gibi bıyığı ve küçük bir sakalı var. Cildi biraz soluk olsa da yüzü oldukça hoş. Derisi solgunluğa meyilli. Akıllı bir hükümdar olduğu söyleniyor ve herkes onun saltanatının hayırlı olacağını umuyor." şeklinde tanımlamıştır.[21]Kinross, Patrick; sf. 175

Dönemindeki askerî ve siyasî gelişmeler

1520-1529

John Sigismund I. Süleyman'ın huzurunda
John Sigismund I. Süleyman'ın huzurundaYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

I. Süleyman'ın tahta geçmesinden kısa bir süre sonra Şam Beylerbeyi Canberdi Gazâlî, Süleyman'ın padişahlığını tanımadı ve kendi hükümdarlığını ilan ederek isyan başlattı. Merkezden gönderilen Ferhad Paşa komutasındaki birlikler, Zülkadriye Eyaleti'nde bulunan kuvvetler ve Şam'daki kuvvetlerin etkinlikleri sonucunda Şam yakınlarında 27 Ocak 1521 tarihinde yapılan Mastaba Muharebesi sonucunda Gazali'nin yenilmesi ve öldürülmesiyle isyan bastırıldı.[22]XVI. Yüzyılda Şam Beylerbeyliğinin İdarî Taksimatı, s. 357-358.[23]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 308 Gazali'nin yerine Şam Beylerbeyliği'ne Ayas Mehmed Paşa atandı.[24]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 330 Aynı yılın sonunda ise doğu cephesinin merkezi halinde bulunan Diyarbakır Beylerbeyi Bıyıklı Mehmed Paşa'nın vefatı üzerine yerine Divane Hüsrev Paşa tayin edildi.

Süleyman ilk seferini 18 Mayıs 1521'de, Macaristan Krallığı'nın yönetimindeki Belgrad (o dönemdeki adı Nándorfehérvár) üzerine yaptı.[25]Afyoncu, Erhan; sf. 20[26]Osmanlı Tarihi. 2009, s. sf. 157-189. Çevresindeki Böğürdelen, Zemun ve Salankamen şehirlerinin alınmasının ardından 1 Ağustos günü kuşatılan şehir,[27]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 311-312 29 Ağustos 1521 tarihinde teslim oldu.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4[28]Imber, Colin; sf. 49 Avrupa'da gerçekleştirilebilecek fetih ve seferler için önemli bir merkez olan Belgrad'ın fethi hakkında Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun İstanbul elçisi "Belgrad'ın ele geçirilmesi, Macaristan Krallığı'nın çöküşüne sebep olan olayların başlangıcıydı. II. Lajos'un ölümü, Budin'in ele geçirilişi ve Erdel'in işgaliyle devam eden süreçte Macaristan İmparatorluğu yıkılmış ve diğer ülkeleri de benzer sonu yaşayacağına dair bir korku sarmıştı." ifadelerini kullanmıştı.[29]Clot, André; sf. 39

Rodos'un fethini gösteren bir minyatür, Süleymannâme
Rodos'un fethini gösteren bir minyatür, SüleymannâmeFethullah Çelebi Arifi (historian, poet and painter) and/or Matrakçı Nasuh (painter of landscape) and/or other painters at the court of Sultan Suleiman the Magnificent, Kamu malı, Wikimedia Commons

Ertesi yıl Süleyman, Hospitalier Şövalyeleri'nin bulunduğu Akdeniz'deki Rodos adasına karadan sefer düzenledi. Kuşatmaya katılacak olan Osmanlı donanması ise Haziran 1522'de adanın "Cem Bahçesi" körfezine demir attı.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 Süleyman'ın da arasında olduğu kara kuvvetleri, Marmaris'ten gemi yoluyla 28 Temmuz günü adaya geçti.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4[30]Afyoncu, Erhan; sf. 29 Yaklaşık 100.000 kişi ve 400 gemiden oluşan Osmanlı ordusu,[31]Kinross, Patrick; sf. 176 6 aydan fazla süren kuşatma, 26 Aralık 1522'de şövalyelerin başı Philippe Villiers de L'Isle-Adam'ın teslim koşullarını kabul etmesi ve adanın hakimiyetinin Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçmesiyle sona erdi.[30]Afyoncu, Erhan; sf. 29 Adada Hristiyan kimliğiyle yaşayan Cem Sultan'ın oğlu Murad ve Murad'ın oğulları boğduruldu, eşi ve iki kızı İstanbul'a gönderildi.[17]Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 Rodos'un alınmasının ardından şövalyelerin elinde bulunan Bodrum, Tahtalı ve Aydos kaleleri ile İstanköy ve Sömbeki adaları da alındı.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[33]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 315

Şubat 1523'te İstanbul'a dönüşünün ardından Süleyman,[30]Afyoncu, Erhan; sf. 29 saltanatının ilk üç yılında görev yapan Sadrazam Pîrî Mehmed Paşa'yı emekliye ayırdı.[34]Afyoncu, Erhan; sf. 35 27 Haziran 1523 günü ise daha önce görülmemiş bir biçimde has odabaşısı İbrahim Ağa'yı sadrazam olarak atadı. Sadrazamlığa ek olarak kendisine Rumeli Eyaleti'nin yönetimini de verdi.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 Sadrazamlık yetkisinin kendisine verilmesini bekleyen ikinci vezir Ahmed Paşa, vali olarak atandığı Mısır'da 1524 yılı başlarında isyan çıkararak bağımsızlığını ilan etti.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 Ahmed Paşa'nın öldürülmesiyle isyan bastırıldı ve Sadrazam İbrahim Paşa, Mısır'ı düzene sokmakla görevlendirildi.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[35]Afyoncu, Erhan; sf. 37

I. Süleyman Mohaç Seferi'nde
I. Süleyman Mohaç Seferi'ndeMatrakci Nasuh, Kamu malı, Wikimedia Commons

Mart 1525'te, Süleyman Kâğıthane'de avlandığı sırada yeniçeriler şehirde ayaklanma başlattılar.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 Kısa sürede bastırılan ayaklanma sonrasında Yeniçeri Ağası Mustafa Ağa, kâhyası Kıran Bali ile reîsü'l-küttâb Haydar idam edildi.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[36]Celalzade Mustafa Çelebi; sf. 106 Mısır'ı düzene koyan İbrahim Paşa ise 6 Eylül 1525 günü İstanbul'a döndü.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 Bu dönemde İstanbul'a gelen Fransa elçisi Jean Frangipani, 24 Şubat 1525'teki Pavia Muharebesi sonrası Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na esir düşen Kral I. François için, kralın annesi Louise de Savoie'un ricası üzerine Süleyman'dan yardım istedi.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 Yazdığı mektupla yardım sözü veren Süleyman, iki devlet arasında anlaşma sağlanıp François serbest bırakılsa da Macaristan üzerine sefer gerçekleştirme kararı aldı.[37]Afyoncu, Erhan; sf. 43 Macaristan üzerine önce Sadrazam İbrahim Paşa'yı gönderdi, 23 Nisan 1526'da ise Süleyman'ın önderliğindeki ordu Macaristan'a hareket etti.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[38]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323 İbrahim Paşa komutasındaki kuvvetler, Petrovaradin ve İyluk şehirleriyle on bir kale ele geçirdikten sonra, Özek kalesini de aldı.[38]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323 Bosna beyleri de Sirem bölgesindeki bazı kaleleri ele geçirmişti.[38]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323 Macaristan Kralı II. Lajos'un liderliğindeki ordu ile Tuna kıyısındaki Mohaç düzlüğünde karşılaşan Osmanlı ordusu, 29 Ağustos 1526 günü yapılan muharebeyi kazanarak Doğu Avrupa'daki Macar direncini kırdı.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[39]Kinross, Patrick; sf. 187 Lajos ise muharebeden kaçan bazı askerlerle birlikte bataklıkta boğularak öldü.[32]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[40]Severy, Merle; sf. 580 Osmanlı ordusu yürüyüşüne devam ederek, 20 Eylül günü Budin'e girdi.[41]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 326 Şehrin anahtarını alan ve yaklaşık on dört gün boyunca kral sarayında kalan Süleyman, dönüşte Segedin ve bazı şehirleri de alarak[41]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 326 21 Eylül'de Peşte'ye geçti ve Macaristan'ın başına Erdel Voyvodası János Zápolya'yı getirdi.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 Macaristan'ın Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanması ve Fransa-Osmanlı ittifakıyla 5 Ekim 1526 tarihinde sona eren[43]Macaristan'da Osmanlı hakimiyetinin ve idarî teşkilatın kuruluşu ve gelişmesi. 2000, s. sf. 34. yedi aylık sefer sonrasında, 13 Kasım 1526 tarihinde İstanbul'da zafer alayı düzenlendi.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 Osmanlı ordusunun Macaristan'da olduğu 1526 Ağustos'unda, Safevîlerin desteğiyle Bozok'ta Baba Zünnûn İsyanı baş gösterdi.[44]Afyoncu, Erhan; sf. 46[45]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 346 Çevredeki bölgelere yayılmasının ardından 1527'de Diyarbekir Beylerbeyi Hüsrev Paşa ve Adana Sancak Beyi Pîrî Bey tarafından bastırıldı.[45]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 346 1527'de orta Anadolu'da yine Safevîlerin desteğiyle Kalender Çelebi İsyanı çıktı. Çevresindeki sancak beyleri ile eyalet beylerini mağlup etmesinin ardından isyanı bastırmak için Sadrazam İbrahim Paşa görevlendirildi. 1527'de Elbistan civarında yenilgiye uğratılan Kalender Çelebi, başı kesilerek idam edildi.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6[44]Afyoncu, Erhan; sf. 46[46]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 347 Birkaç ay sonra İranlı Molla Kâbız, vaazlarında İsa'nın bütün peygamberlerden üstün olduğu fikrini dile getirdiğinden Sünni ulemanın tepkisini çekti ve bu sebeple Kasım 1527'de dîvânda yargılandı.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 Ancak fikirlerinden vazgeçmeyen Molla Kâbız idam edildi.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6[47]Afyoncu, Erhan; sf. 47

I. Viyana Kuşatması'nı gösteren bir minyatür
I. Viyana Kuşatması'nı gösteren bir minyatürYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Kutsal Roma İmparatoru V. Karl'ın kardeşi Avusturya Arşidükü Ferdinand, János Zápolya'nın krallığını tanımayarak kendini Macaristan kralı ilan etti.[48]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328 János Zápolya'nın kuvvetlerini yenilgiye uğratmasının ardından 20 Ağustos 1527 günü Budin'e girerken,[49]Afyoncu, Erhan; sf. 55[50]Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser. 2003. Osmanlı İmparatorluğu'na vergi ödemesi karşılığında kendisinin Macaristan Kralı olarak tanınmasını istedi.[48]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328 Ancak bunu reddeden Süleyman 10 Mayıs 1529'da yeni bir sefere çıkarken, Sadrazam İbrahim Paşa'ya da serasker ünvanı verdi.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 3 Eylül 1529'da Budin'e varan Osmanlı kuvvetleri şehri kuşattı.[49]Afyoncu, Erhan; sf. 55 7 Eylül günü Budin teslim oldu ve yönetimi tekrar János Zápolya'ya verildi.[49]Afyoncu, Erhan; sf. 55[51]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329 Hemen ardından Estergon'u almayı başaran Osmanlı ordusu, 23 Eylül 1529'da Avusturya topraklarına girmesinin ardından 27 Eylül günü Viyana'yı kuşattı.[49]Afyoncu, Erhan; sf. 55 Ancak hava şartlarının elverişsizliği ve mühimmat bakımından kuşatma için hazırlıksız olunması sebepleriyle 16 Ekim günü kuşatma kaldırıldı ve ordu, 16 Aralık 1529'da İstanbul'a döndü.[42]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6[49]Afyoncu, Erhan; sf. 55[51]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329

1530-1539

Osmanlı açısından başarısızlıkla sonuçlanan Viyana kuşatmasının ardından Ferdinand tarafından gönderilen ve Macaristan Krallığı'nın kendisine verilmesi gerektiğini bildiren ikinci elçi de Süleyman'dan ret cevabı aldı.[52]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 331 Bunun üzerine Estergon, Vişegrad ve Vaç şehirlerini Osmanlı'dan alan Ferdinand, Budin şehrine bir saldırı düzenlese de bu saldırı başarısızlıkla sonuçlandı.[53]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 332[54]Turnbull, Stephen; sf. 51 17 Ekim 1530'da, Avusturya elçileri Nicolas Jurischitz ile Joseph von Lamberg İstanbul'a geldi.[55]E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, s. sf. 465. 17 Kasım günü padişah Süleyman ile yaptıkları görüşmelerde bir anlaşma sağlanamayınca Avusturya üzerine sefere çıkılması kararlaştırıldı.[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 25 Nisan 1532'de, Süleyman ve İbrahim Paşa'nın önderliğindeki ordu İstanbul'dan ayrıldı.[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 Bosna Beyi Gazi Hüsrev Bey, Bâli Beyoğlu Mehmed Bey, Kırım Hanı I. Sahib Giray ve eyalet beylerbeyleri kaleler fethederken, akıncı kolları Almanya'nın içlerine kadar ilerledi.[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 Osmanlı ordusu 11 Eylül günü Slovenya'ya girdi,[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 bir süre sonra da Habsburg Hanedanı'nın elindeki Güns şehri kuşatılarak Karl'ın gelmesi beklendi.[57]Afyoncu, Erhan; sf. 57 Üç hafta kadar süren kuşatma boyunca Karl'ın gelmemesi üzerine 30 Ağustos 1532'de şehir ele geçirdi.[58]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 334[59]The Enemy at the Gate: Habsburgs, Ottomans, and the Battle for Europe. 2009, s. 59. İbrahim Paşa birkaç kale daha ele geçirirken;[60]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335 Süleyman'ın gerçekleştirdiği Alman Seferi, 21 Kasım 1532'de İstanbul'a dönülmesiyle sona erdi.[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 Birkaç ay sonra, 22 Haziran 1533 tarihinde Avusturya Arşidüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Bu anlaşmayla Macaristan'ın batısındaki küçük bir bölgenin kendisine kaldığı Ferdinand, Macaristan üzerindeki hak iddiasını sonlandırırken, János Zápolya'nın Macaristan hükümdarlığını tanıdı ve Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti.[61]Gescchiste des Osmanichen. 2009, s. sf. 350-351. Öte yandan sefer sırasında Sikloş, Papoçe, Sopron, Gradcaş, Pojega, Zaçesne, Nemçe ve Podgrad kaleleri ele geçirilirken; Podgogonce ve Zagreb beyleri de kalelerinin anahtarlarını Süleyman'a göndererek bağlılıklarını bildirdi.[60]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335 Alman Seferi sırasında Andrea Doria tarafından alınarak Habsburgların eline geçen Koron, 1534'ün Mart ayında Mora Sancak Beyi Bâli Beyzâde Mehmed Bey tarafından geri alındı.[60]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335

I. Süleyman ve dört katlı tacı, Agostino Veneziano
I. Süleyman ve dört katlı tacı, Agostino VenezianoAgostino Veneziano, Kamu malı, Wikimedia Commons

Osmanlı İmparatorluğu'nun elinde bulunan Bitlis Sancak Beyi Şeref Han 1531'de Safevî Şahı I. Tahmasb'a bağlandığını ilan etti.[62]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349[63]Imber, Colin; sf 51[64]The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331. Osmanlı İmparatorluğu topraklarında doğmasının ardından Safevîlere sığınan, sonrasında tekrar Osmanlı'ya dönen Ulama Han, Şeref Han'ın yerine Bitlis'e gönderildi. Ancak burada Şeref Han'ın kuvvetleriyle karşılaşılmasının ardından Sadrazam İbrahim Paşa, İran üzerine yapılacak sefer için Ekim 1533'te bölgeye hareket etti.[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7[62]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349 İbrahim Paşa bölgeye ulaşmadan önce Ulama Han, Şeref Han ile yaptığı mücadeleden galip ayrılarak Şeref Han'ı öldürdü.[62]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349 Diğer taraftan Bağdat Hanı Zülfikâr Han Süleyman yanlısı bir tutum sergileyerek şehri gizlice Süleyman'a vermesi; ancak olayın Tahmasb tarafından duyulmasının ardından Zülfikâr Han'ın öldürülmesi ve şehrin Safevî Devleti'nde kalması da İbrahim Paşa önderliğindeki kuvvetlerin bölgeye sevk edilmesinin nedenlerindendi.[62]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349[63]Imber, Colin; sf 51 Kış zamanı Halep'e varan İbrahim Paşa, Safevîlerin elindeki Adilcevaz, Erciş, Van ve Ahlat'ı ele geçirmesinin ardından ilkbaharda Halep'ten ayrıldı.[65]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 350 Herhangi bir direniş göstermeyen Tebriz, 13 Temmuz 1534 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı.[64]The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331. Kışı İstanbul'da geçirmesinin ardından 11 Haziran 1534'te altıncı seferi için hareket eden Süleyman, Eylül ayında Tebriz yakınlarında İbrahim Paşa tarafından karşılandı.[66]Sakaoğlu, Necdet; sf. 8[67]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 351 Bir müddet sonra buradan ayrılan ordu, 31 Aralık 1534 günü teslim olan Bağdat'ı ele geçirdi.[64]The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331.[68]Clot, André; sf. 93[69]Cavendish, Marshall; sf. 193[70]Babylonian Jewish neighborhood and home design. 1999, s. sf. 24. Kışın Bağdat'ta geçirilmesinin ardından 8 Ocak 1536'da İstanbul'a dönüldü.[66]Sakaoğlu, Necdet; sf. 8

I. Süleyman'ın, Osmanlı-Safevî Savaşı (1532-1555) sırasında 1554 yazında Nahçıvan'a ordusuyla ilerleyişi. Süleymannâme'de yer alan sahnelerden biridir.
I. Süleyman'ın, Osmanlı-Safevî Savaşı (1532-1555) sırasında 1554 yazında Nahçıvan'a ordusuyla ilerleyişi. Süleymannâme'de yer alan sahnelerden biridir.Nakkaş Osman, Kamu malı, Wikimedia Commons

Öte yandan 27 Aralık 1533 günü Cezayir hükümdarı Hızır Reis (Barbaros), filosuyla birlikte İstanbul'a geldi.[56]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 Kendisine çeşitli hediyeler sunan ve Cezayir'i Osmanlı topraklarına katan Hızır Reis'e "Hayreddin" ünvanı veren Süleyman, Hayreddin'i Cezayir Beylerbeyi olarak atadı. İbrahim Paşa ile görüşmek için Halep'e gidip dönen Barbaros Hayreddin Paşa, 1534 yılında kaptan-ı derya oldu.[66]Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 1534 Mayıs'ında ilk seferini yaptı.[71]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372 Güney İtalya sahillerine çeşitli saldırılar düzenledikten sonra Tunus'a geldi.[71]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372 Küçük çaplı direnişlere rağmen Mevlây Hasan'ın hükümdarlığındaki Tunus, 1534 Ağustos'unda alındı.[71]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372 Mevlây Hasan'ın yardım istemesi üzerine V. Karl, Andrea Doria komutasında çeşitli devletlerin kuvvetlerinden oluşan bir donanma hazırladı ve 1535 yazında saldırdığı Tunus'u ele geçirdi.[72]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 373

Fransa elçisi Jean de La Forêt'nin girişimleri sonucunda 18 Şubat 1536 günü Süleyman, Fransa ile kapitülasyon anlaşması imzaladı.[66]Sakaoğlu, Necdet; sf. 8[73]Renaissance Diplomacy, s. sf. 154. Anlaşmayla birlikte Fransızlara ticari ve hukuki alanlarda birtakım ayrıcalıklar tanındı.[74]Devlet-i Osmaniye Tarihi, s. sf. 60. 14 Mart'ı 15 Mart'a bağlayan gece Topkapı Sarayı'nda konuk olan Sadrazam İbrahim Paşa, Süleyman'ın emriyle boğularak öldürüldü.[66]Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 Ertesi gün sadrazamlığa Ayas Mehmed Paşa getirildi.[66]Sakaoğlu, Necdet; sf. 8

Osman Nuri Paşa tarafından yapılan ve Preveze Deniz Muharebesi'nin resmedildiği tablo
Osman Nuri Paşa tarafından yapılan ve Preveze Deniz Muharebesi'nin resmedildiği tabloOsman Nuri Pasha and Hovhannes Umed Behzad (1809–1874), Kamu malı, Wikimedia Commons

Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, 1536 baharında Akdeniz'deki yabancı limanları vurdu.[75]Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 Donanmanın Avlonya kıyılarında olduğu vakit Süleyman, 17 Mayıs 1537'de İstanbul'dan ayrılarak "Sefer-i Pulya" denen Adriyatik seferine çıktı.[75]Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 Fransız-Osmanlı ittifakı gereğince Fransa'nın İtalya'ya kuzeyden, Osmanlı donanmasının ise güneyden saldırması kararlaştırıldı. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki askerler, 1537 Temmuz'unda Puglia bölgesinde yer alan Castro şehrinde konuşlandı.[76]Turnbull, Stephen R; sf. 52 Otranto civarında yaklaşık iki hafta kalan askerler, daha sonra ele geçirdikleri esirlerle birlikte buradan ayrıldı. Öte yandan Fransa, İtalya'ya saldırmaktan vazgeçerek askerlerini Hollanda üzerine göndermişti. İtalya'dan ayrılan Osmanlı donanması, Ağustos ayında Venedik Cumhuriyeti'nin elindeki Korfu adasını kuşattı.[77]The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 327. Ancak kışın gelmesiyle kuşatma kaldırıldı.[78]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 375 Barbaros Hayreddin Paşa, Venedik'e ait Şira, Patmos, Naksos gibi adalar alındı; Naksos ile diğer beş ada Osmanlı İmparatorluğu'na vergi vermek üzere yeniden eski dükalığa bırakıldı.[78]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 375 Padişah ile donanma, 22 Kasım 1537'de İstanbul'a döndü.[75]Sakaoğlu, Necdet; sf. 9

Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı olan Boğdan Voyvodası Petru Rareș'in vergi ödememesi üzerine Süleyman, Barbaros Hayreddin Paşa'nın donanmayla birlikte denize açılmasından bir-iki gün sonra, 9 Temmuz 1538 tarihinde saltanatındaki sekizinci seferine çıktı. Başkent Yaş da dahil olmak üzere Boğdan'ın büyük kısmı ile Suceava ve Besarabya Osmanlı egemenliğine girdi.[79]Shaw, Stanford J.; sf. 100 Petru Rareș Erdel'e sürülürken, Boğdan'ın başına III. Ştefan getirildi.[80]Iorga, Nicolae; sf. 356 Bu sıralarda Akdeniz'de olan Barbaros Hayreddin Paşa yönetimindeki donanma, 22 Eylül 1538'de Venedik Cumhuriyeti, İspanyol İmparatorluğu, Papalık Devleti, Ceneviz Cumhuriyeti ve Malta Şövalyeleri'nden oluşan ve Andrea Doria'nın önderlik ettiği Kutsal İttifak donanmasının Korfu'da olduğunu öğrendi.[81]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 30[82]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 376 28 Eylül 1538'de, Preveze açıklarında gerçekleşen Preveze Deniz Muharebesi'nden Barbaros Hayreddin Paşa zaferle ayrıldı.[81]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 30[83]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379 Andrea Doria geri çekilirken Kastelnova'yı alsa da 1539 ilkbaharında denizden Barbaros Hayreddin Paşa, karadan ise Gazi Hüsrev Bey'in saldırıları sonucu ada geri alındı.[83]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379 1540 Ekim'inde Venedik ile Osmanlı arasında imzalanan antlaşmaya göre Mora ve Dalmaçya kıyılarındaki kaleler ve adalar Osmanlı İmparatorluğu'na bırakılırken, Venedik'in Osmanlı'ya yıllık 300.000 altın tazminat vermesi kararlaştırıldı.[83]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379 Öte yandan 15 Temmuz 1539'da Ayas Mehmed Paşa'nın ölümüyle boşalan sadrazamlığa Lütfi Paşa getirildi.[75]Sakaoğlu, Necdet; sf. 9

I. Süleyman, Izabela Jagiellonka ve oğlu János Zsigmond Zápolya'yı kabul ederken
I. Süleyman, Izabela Jagiellonka ve oğlu János Zsigmond Zápolya'yı kabul ederkenYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

1535 yılında Gucerat Sultanı Bahadır Şah'ın gönderdiği elçi ve mektup aracılığıyla Portekiz İmparatorluğu'na karşı gerçekleştirdiği mücadele için yardım istemesi üzerine Süleyman, Hint Okyanusu üzerine gönderilecek gemiler için Hadım Süleyman Paşa'yı görevlendirdi.[84]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 392[85]A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. 2006, s. sf. 30. 13 Haziran 1538'de Süveyş'ten yola çıkan Hadım Süleyman Paşa, ilk olarak geldiği ve Portekizlilerin elinde bulunan Aden'i aldı.[85]A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. 2006, s. sf. 30.[86]The history of Aden, 1839-72, s. sf. 2. 19 Ağustos günü Aden'den ayrılan donanma, 4 Eylül'de Diu'ya ulaştı.[87]An Economic and Social History of the Ottoman Empire. 1994, s. sf. 324. Ancak Bahadır Şah 1537'de ölmüş ve Portekiz'in desteğiyle yerine gelen yeğeni III. Mahmud Şah, 1538 Eylül'ünde şehre yapılan kuşatmada Portekiz tarafında yer almıştı.[87]An Economic and Social History of the Ottoman Empire. 1994, s. sf. 324.[88]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 393 Ancak kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı ve 25 Aralık günü Aden'e dönüldü.[89]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 394 Bir müddet sonra ise başkent San'a'da dahil olmak üzere tüm Yemen Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı.[86]The history of Aden, 1839-72, s. sf. 2.

1540-1552

Nisan 1541'de, padişahın kızkardeşi olan, Şah Sultan'a tokat atması sebebiyle Lütfi Paşa; Sultan Süleyman tarafından Dimetoka'ya sürülürken, yerine Hadım Süleyman Paşa getirildi.[75]Sakaoğlu, Necdet; sf. 9

Hünernâme'de yer alan ve I. Süleyman'ın Boğdan üzerine yaptığı seferi gösteren minyatür
Hünernâme'de yer alan ve I. Süleyman'ın Boğdan üzerine yaptığı seferi gösteren minyatürMohammed bey, Kamu malı, Wikimedia Commons

János Zápolya'nın 22 Temmuz 1540'ta ölmesinin ardından eşi Izabela Jagiellonka, Szapolyai'nin ölümünden birkaç gün önce doğan oğlu János Zsigmond Zápolya adına Macaristan'ın başına geçmek için Süleyman'dan onay aldı.[90]Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185 Yaşananları duyan Ferdinand, 1541 Ağustos'unda Budin'i kuşattı.[76]Turnbull, Stephen R; sf. 52 Önce Rumeli beylerbeyi, ardından ise üçüncü vezir Sokollu Mehmed Paşa komutasındaki kuvvetleri Budin'e gönderen Süleyman,[91]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 338 23 Haziran 1541'de orduyla birlikte sefere çıktı ve Budin'deki Ferdinand'ın kuvvetlerini yenilgiye uğrattı.[76]Turnbull, Stephen R; sf. 52[92]Altaylı, Yasemin; sf. 39 Budin'in kurtarılmasından sonra kurulan Budin Eyaleti'yle Macaristan doğrudan Osmanlı topraklarına bağlanırken, Izabela Jagiellonka ve oğlu Sigismund Zapolya Erdel'e gönderildi.[93]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 339 Kardeşi Ferdinand'ın 8 Eylül'de Cenova'e ulaşmasıyla yaşananları öğrenen V. Karl, 1541 sonbaharında Osmanlı İmparatorluğu'nun elindeki Cezayir üzerine bir sefer düzenledi.[94]Garnier, Edith; sf. 201 Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu, İspanyol İmparatorluğu, Napoli Krallığı, Sicilya Krallığı, Malta Şövalyeleri, Ceneviz Cumhuriyeti ve Papalık Devleti kuvvetlerinden oluşan Andrea Doria'nın komutanlığındaki donanma, 19 Ekim'de Cezayir'e geldi.[95]Garnier, Edith; sf. 203 Aynı zamanda Cezayir Beylerbeyi de olan kaptan-ı derya Barbaros Hayreddin Paşa'nın yokluğunda Cezayir'i savunan Hasan Ağa komutasındaki askerler, dört ay kadar süren çatışmalar sonunda V. Karl'ın kuvvetleri karşısında zafer elde etti.[96]Garnier, Edith; sf. 208 Süleyman ise ordu ile birlikte 27 Kasım 1541'de İstanbul'a döndü.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10

1542'de Ferdinand'ın tekrar Budin ve Peşte'ye yaptığı kuşatmalar üzerine,[98]Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387. 17 Kasım 1542'de yeni bir sefer hazırlığı için gittiği Edirne'de bir müddet kalan Süleyman, 23 Nisan 1543'te Macaristan üzerine bir kez daha sefere çıktı.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 8 Ağustos'ta, iki hafta süren kuşatma sonucunda Estergon Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirildi.[99]Kanuni Sultan Süleyman'ın Estergon Seferi. 1989, s. 54. Birkaç hafta içerisinde ise Siklós, Székesfehérvár ve Szeged şehirleri de alındı.[98]Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387. 19 Haziran 1547'de, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan ilk yazılı antlaşma olma niteliği taşıyan İstanbul Antlaşması ile Ferdinand ve V. Karl, Macaristan'ın Osmanlı İmparatorluğu kontrolünde olduğunu kabul ederken, Habsburg Hanedanı'nın elinde bulundurduğu batı ve kuzey Macaristan için Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın florin vermeyi kabul etti.[98]Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387.[100]Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies. 1992, s. sf. 245.[101]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 340

1542-1546 İtalya Savaşı esnasında Süleyman ile I. François, V. Karl ile İngiltere Kralı VIII. Henry'e karşı bir ittifak oluşturdu. 29 Mayıs 1543'te İstanbul'dan yola çıkan Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Ağustos ayında Marsilya'ya ulaştı.[102]Knecht, Robert; sf. 487 6 Ağustos günü, Osmanlı ve Fransa kuvvetlerinden oluşan donanma, Savoie Dükü III. Charles'ın yönetimindeki Nice şehrini kuşattı.[103]Arnold, Thomas F.; sf. 487-488 22 Ağustos'ta Nice ele geçirilirken, kaledeki direnişin devam etmesi sebebiyle kuşatma 8 Eylül'e kadar sürdü.[100]Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies. 1992, s. sf. 245.[104]Knecht, Robert; sf. 488-489 İleride düzenlenecek saldırılarda Fransa'ya daha kolay yardım edebilmesi için François, Osmanlı donanmasının kışı Toulon'da geçirmesini sağladı. Yaklaşık sekiz ay süren konaklama sonrası, 1544 Mayıs'ında donanma İstanbul'a dönüş için yola çıktı.[104]Knecht, Robert; sf. 488-489[105]Crowley, Roger; sf. 75-79[106]Setton, Kenneth M.; sf. 473

Kasım 1544'te, Sadrazam Hadım Süleyman Paşa ile Divane Hüsrev Paşa'nın divanda kavga etmesi üzerine ikisi de görevlerinden alındı ve sadrazamlığa Damat Rüstem Paşa getirildi.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 4 Temmuz 1546'da kaptan-ı derya Barbaros Hayreddin Paşa'nın vefat etmesiyle de yeni kaptan-ı derya Sokollu Mehmed Paşa oldu.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10

Hint Okyanusu'ndaki Osmanlı gemilerini gösteren bir minyatür (16. yüzyıl)
Hint Okyanusu'ndaki Osmanlı gemilerini gösteren bir minyatür (16. yüzyıl)Matrakçı Nasuh, 16th century, Kamu malı, Wikimedia Commons

1547'de Safevî Şahı I. Tahmasb'a karşı isyan başlatan kardeşi Elkas Mirza[107]15 Mart 1515 - 9 Nisan 1550 da İstanbul'a geldi.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10[108]Jackson, Peter; Lockhart, Laurence. The Cambridge History of Iran: The Timurid and Safavid Periods. 1986, s. sf. 382-383. Eşi Hürrem Sultan ile birlikte 1544, 1545 ve 1546 yıllarını Edirne'de geçiren Süleyman, İstanbul'a döndükten sonra Elkas Mirza'yı doğuya gönderdi ve 29 Mart 1548'de İran üzerine sefere çıktı.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 Süleyman yönetimindeki ordu tarafından Van'a yapılan kuşatmayı Ulama Paşa devralırken, kısa bir süre sonra şehir ele geçirildi.[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10[108]Jackson, Peter; Lockhart, Laurence. The Cambridge History of Iran: The Timurid and Safavid Periods. 1986, s. sf. 382-383. 1534'te Osmanlı egemenliğine girse de sonradan tekrar Safevî Devleti'nin eline geçen Tebriz, Süleyman komutasındaki kuvvetler tarafından tekrar alındı.[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 Kışı Halep'te geçiren ordu, 1549'da Diyarbakır'a geldi ve İkinci vezir Kara Ahmed Paşa'yı Gürcistan taraflarına yolladı.[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 Bir buçuk ay içerisinde, başta Tortum ve Akçakale olmak üzere yirmi kadar şehri ele geçiren ve Şirvanşahlar Devleti Osmanlı İmparatorluğu'na bağlayan Kara Ahmed Paşa, ordu ile birlikte 21 Aralık 1549'da İstanbul'a döndü.[90]Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185[97]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360

31 Mart 1547'de ölen I. François'nın yerine Fransa kralı olan II. Henri, Akdeniz'de Habsburglarla mücadele için Süleyman ile anlaşma yaptı.[110]Miller; William sf. 2 Bunun üzerine Andrea Doria komutasındaki donanma, 8 Ekim 1550'de V. Karl adına Mehdiye'yi ele geçirdi. Buna karşın Osmanlı ve Fransa kuvvetlerinden oluşan donanma Fransa'nın güneyini savundu.[111]The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 328. Sokollu Mehmed Paşa'dan sonraki kaptan-ı derya Sinan Paşa yönetiminde olan ve Salih Reis ile Turgut Reis'in eşlik ettiği donanmanın, Temmuz 1551'de Gozo adasını ele geçirdikten sonra, 18 Temmuz günü Malta adasına yaptığı saldırı başarısızlıkla sonuçlandı.[112]Description of Malta and Gozo. 1838, s. sf. 292. Kısa bir süre sonra donanma, Malta Şövalyeleri'nin kontrolündeki Trablus'u kuşattı. 14-15 Ağustos günlerinde ise şehir ele geçirildi.[113]History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. sf. 106.[114]The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 555.[115]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 386 Trablus'un alınmasıyla 1551-1559 İtalya Savaşı'nın zemini hazırlanmış oldu.[116]The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II. 1995, s. sf. 920. 1552'de, Fransa'ya yardım etmek amacıyla yola çıkan Fransa ve Osmanlı gemilerinden oluşan donanma İtalya'nın güneyindeki Reggio Calabria'yı ele geçirdi.[117]The history of England: from the earliest period to the death of Elizabeth. 1839, s. sf. 311. 5 Ağustos 1552 günü, Ponza açıklarında Andrea Doria komutasındaki donanmayla karşılaşan Fransa-Osmanlı donanması, yapılan deniz muharebesinden zaferle ayrıldı. 1553'te ise bu donanma, Ceneviz Cumhuriyeti'nin elindeki Korsika'nın büyük bir kısmını ele geçirdi.

1551 yılında, Avusturya kuvvetlerinin Erdel'e girmesinin ardından Süleyman, Rumeli Beylerbeyi Sokollu Mehmed Paşa'yı Erdel üzerine gönderdi.[101]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 340 10 Temmuz 1551'de Sofya'dan hareket eden Sokollu, 7 Eylül'de Slankamen'den ayrılarak Beçe önlerine geldi ve yaklaşık 16 kaleyi ele geçirdi.[118]OTAM: Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi dergisi. 2000, s. sf. 35. Temmuz 1552'de Lipve'yi de ele geçirdikten sonra,[119]Bilge, Sadık Müfit; sf. 62 Temeşvar'ı kuşatsa da hava şartlarının müsait olmaması üzerine Belgrad'a döndü.[120]Yücel, Yaşar; Sevim, Ali. Türkiye Tarihi: Osmanlı Dönemi 1300-1566. 1990, s. II. cilt, sf. 274. Sokollu Mehmed Paşa'nın çekilmesi üzerine Avusturya kuvvetleri Erdel'e girerek Lipve'yi geri aldı ve Segedin'i kuşatsa da bu kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı.[121]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341 Lipve'yi geri almak amacıyla 26 Temmuz 1552'de hareket eden Kara Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri, 35 gün kadar süren kuşatma sonrasında Temeşvar'ı ele geçirdi.[122]Bilge, Sadık Müfit; sf. 59 Kısa bir süre sonra da Lipve'nin geri alınırken, Vesprim ile Solnok da ele geçirildi.[121]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341 Eğri'ye yapılan kuşatma ise kış mevsiminin gelmesi sebebiyle kaldırıldı.[121]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341

Öte yandan 1548'de, ikinci kez Hint seferine gönderilen donanmanın başında Pîrî Reis vardı. Pîrî Reis, Osmanlı İmparatorluğu'na dahil olduğu halde Portekiz egemenliğine giren Aden'i, 26 Şubat 1548 tarihinde geri aldı.[123]History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. sf. 107. Ağustos 1552'de ise Portekiz İmparatorluğu'nun kontrolündeki Maskat'ı ele geçirdi.[124]Historical Muscat: An Illustrated Guide and Gazetteer, s. sf. 118. Sonrasında ise Arap Yarımadası'nın sahil kısımlarını ele geçirerek Basra Körfezi'ne kadar geldi ve Katar ile Bahreyn'i Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı.[125]Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean, s. sf. 117. Ancak ilerleyişine devam etmeyen Pîrî Reis, donanmayı Basra'da bırakarak Süveyş'e döndü. Bu yüzden bir süre hapsedildi, 1554'te ise Süleyman tarafından idam edildi. Hint Okyanusu üzerine yapılacak olan üçüncü sefer için Koca Murat Reis görevlendirildi. Açık denizde Dom Diogo de Noronha komutasındaki Portekiz Donanması'yla yapılan çarpışmalardan Koca Murat Reis zaferle ayrılsa da rüzgârın aksi istikamette olması sebebiyle Basra'ya dönmek zorunda kaldı.[126]The Ottoman age of Exploration. 2010, s. sf. 99. Başarıyla sonuçlanmayan bu seferin ardından Seydi Ali Reis'in önderliğinde dördüncü ve son sefer 1553 yılında yapıldı. Portekiz gemileriyle yapılan çatışmalar ve yakalanılan fırtınalar sebebiyle zayıflayan ve sayısı azalan Osmanlı gemileri Surat'a ulaşarak, kalan teçhizat ve topları Gucerat sultanının valisi Recep Han'a bıraktı.[127]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 399 Osmanlı İmparatorluğu ile Safevî Devleti arasındaki ilişkilerin iyi olmaması sebebiyle bir süre burada kalan Seydi Ali Reis, 1555'te imzalanan Amasya Antlaşması'nın ardından hareket ettiği İstanbul'a 1557 yılında vardı.[128]Medieval Sourcebook: Sidi Ali Reis (16th Century CE): Mirat ul Memalik (The Mirror of Countries), 1557 CE. 1998.

1553-1561

Süleymannâmede yer alan I. Süleyman'ı Nahcıvan Seferi sırasında gösteren bir minyatür
Süleymannâmede yer alan I. Süleyman'ı Nahcıvan Seferi sırasında gösteren bir minyatürFethullah Çelebi Arifi (historian, poet and painter) and/or Matrakçı Nasuh (painter of landscape) and/or other painters at the court of Sultan Suleiman the magnificent, 16th century, Kamu malı, Wikimedia Commons

Şah Tahmasp'ın Erciş, Adilcevaz, Bargiri ve Ahlat'ı; oğlu İsmail Mirza'nın ise Erzurum'u alması üzerine Damat Rüstem Paşa komutasındaki kuvvetler İran üzerine yollandı.[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 Ancak sonraları bu kuvvetler geri çağrıldı ve 28 Ağustos 1553'te Süleyman komutasındaki ordu sefere çıktı.[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 Süleyman, tahta geçmek istediği yönünde söylentiler olan oğlu Mustafa'yı 6 Ekim'de, Konya Ereğlisi'nde boğdurdu.[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 Aynı gün Rüstem Paşa sadrazamlıktan azledildi ve yerine Kara Ahmed Paşa getirildi.[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 Öte yandan kışı Halep'te geçiren, ilkbaharda ise Nahçıvan'a kadar ilerleyen Osmanlı ordusu, Şah Tahmasp'ın çekilmesi üzerine Nahçıvan, Revan ve Karabağ taraflarını ele geçirdi.[130]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361 Amasya'ya döndü ve kışı burada geçirdi.[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 29 Mayıs 1555'te, iki devlet arasında imzalanan Amasya Antlaşması ile sınır belirlenirken; Bağdat dahil Irak'ın büyük kısmı, Gürcistan'ın batısı (İmereti, Megrelya, Guria[131]Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, ”Şərq-Qərb”, 2007. sf. 104-105 ISBN 978-9952-34-101-0[132]Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. III cild (XIII-XVIII əsrlər). Bakı. "Elm". 2007. sf. 188 ISBN 978-9952-448-39-9), Fırat ile Dicle nehirleri arasındaki bölge (Azerbaycan'ın batısı ve Tebriz[130]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361) Osmanlı İmparatorluğu'nda,[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11[130]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361 Azerbaycan, Irak'ın ve Gürcistan'ın doğusu (Mesheti, Kaheti, Kartli) ise Safevîlerde kaldı.[131]Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, ”Şərq-Qərb”, 2007. sf. 104-105 ISBN 978-9952-34-101-0[133]Tarih-i alem aray-i Abbasi, sf. 87 31 Temmuz 1555'te İstanbul'a dönen Süleyman, 29 Eylül'de Sadrazam Kara Ahmed Paşa'yı idam ettirdi ve yerine tekrar Damat Rüstem Paşa'yı getirdi.[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11

Habsburglarla Fransa arasında 1551 yılından beri süregelen savaş esnasında Fransa Kralı II. Henri, 30 Aralık 1557 tarihinde Süleyman'a mektup yazarak kendisinden yardım istedi.[134]The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 698. Fransa'ya yardım amacıyla Nisan 1558'de İstanbul'dan ayrılan Turgut Reis ve Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, 13 Haziran 1558'de İtalya'ya vardı.[134]The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 698. Temmuz ayında İspanyol İmparatorluğu'nun elindeki Balear Adaları'na, başarıyla sonuçlanan saldırılar düzenlenmeye başlandı.[135]History of modern times: from the fall of Constantinople to the French revolution. 1894, s. sf. 237. Bunun üzerine İspanya Kralı II. Felipe, Osmanlı İmparatorluğu'nun elindeki Trablus'u geri almak amacıyla Papa IV. Paulus'tan yardım istedi. İspanyol İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti, Papalık Devletleri, Ceneviz Cumhuriyeti, Savoy Dükalığı ve Malta Şövalyeleri'nden oluşan donanma, 10 Şubat 1560'ta Trablus'a doğru yola çıktı. 7 Mart'ta Cerbe adasını ele geçiren donanma, burada bir kale inşasına başladı.[136]Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278. Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ise 11 Mayıs'ta Cerbe'ye ulaştı.[136]Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278. Yapılan deniz muharebesinden Osmanlı donanması zaferle ayrıldı.[136]Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278.

Oğulları Şehzade Bayezid ile Şehzade Selim arasında yaşanan Konya Muharebesi'nde büyük oğlu Şehzade Selim'in taraftarı oldu.[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 İran'a sığınan Bayezid ve oğullarını, Şah Tahmasb ile yaptığı mektuplaşmanın sonunda, 25 Eylül 1561'de, Kazvin'de boğdurttu.[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11

1562-1566

Johann Peter Krafft tarafından 1825 yılında yapılan bu tabloda, Zigetvar Kuşatması gösterilmektedir.
Johann Peter Krafft tarafından 1825 yılında yapılan bu tabloda, Zigetvar Kuşatması gösterilmektedir.Johann Peter Krafft, Kamu malı, Wikimedia Commons

10 Temmuz 1561'de Sadrazam Rüstem Paşa öldü, yerine Semiz Ali Paşa atandı.[137]Sakaoğlu, Necdet; sf. 12 1562 yılında İstanbul'a gelen elçi Ogier Ghislain de Busbecq aracılığıyla Habsburglarla Osmanlı İmparatorluğu arasında sekiz yıllık bir antlaşma imzalandı. Bu antlaşmaya göre Ferdinand, Erdel'in Osmanlı'da kaldığını ve 1547'deki antlaşmada olduğu gibi yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti.

Turgut Reis ve Piyale Paşa'nın komutasındaki Osmanlı donanması, 18 Mayıs 1565 tarihinde Malta Şövalyeleri'nin elindeki Malta adasını bir kez daha kuşattı.[138]Balbi, Francesco; Dusgate, Ernle; Bradford, Selby. The Siege of Malta, 1565. 2005, s. sf. 45. Malta Şövalyeleri'nin yanında İspanyol İmparatorluğu, Sicilya Krallığı ve Maltalı siviller de adanın savunmasına destek oldu. 11 Eylül'de başarısızlıkla sonuçlanan kuşatma sonrasında Turgut Reis de çarpışmalar esnasında aldığı darbe ile öldü.[139]The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. 875. Ancak 1565 yılında I. Süleyman'ın vefatına az kala Piyale Paşa komutasındaki gemiler Sakız adasını Osmanlı topraklarına katmışlardır.

Yaşlanmış I. Süleyman'ı iki has-oda ağası ile birlikte tasvir eden minyatür
Yaşlanmış I. Süleyman'ı iki has-oda ağası ile birlikte tasvir eden minyatürNigârî, Kamu malı, Wikimedia Commons
I. Süleyman'ın bedeninin Belgrad'tan dönerken. Oğlu İkinci Selim onu bekliyor.
I. Süleyman'ın bedeninin Belgrad'tan dönerken. Oğlu İkinci Selim onu bekliyor.Yazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons
I. Süleyman'ın cenazesinin İstanbul'a getirilmesi, Zafernâme
I. Süleyman'ın cenazesinin İstanbul'a getirilmesi, ZafernâmeThe Chester Beatty Library : http://www.cbl.ie/cbl_image_gallery/image.asp?ID=94&Collection=Islamic&ImageNumber=T0002841 + http://www.cbl.ie/cbl_image_gallery/image.asp?ID=93&Collection=Islamic&ImageNumber=T0002840, Kamu malı, Wikimedia Commons

Osmanlı hükûmeti, 1562'deki antlaşmada yer alan koşullara göre yıllık vergisini ödemeyen Ferdinand'ın 1564 yılındaki ölümünün ardından Kutsal Roma İmparatoru olan II. Maximilian'dan hem eski borçların ödenmesini hem de kalan altı yıl için vergilerin ödenmesi teminatını istedi. Maximilian, İstanbul'a gönderdiği elçiyle bu koşulları yerine getirdi. Ancak karşılıklı sınır ihlalleri sonrasında, Semiz Ali Paşa'nın 28 Haziran 1565'teki ölümünün ardından sadrazamlığa gelen Sokollu Mehmed Paşa'nın tutumu üzerine Süleyman; 1 Mayıs 1566'da, yaklaşık 13 yıl aradan sonra, 72 yaşında 13. seferine çıktı.[137]Sakaoğlu, Necdet; sf. 12[140]Turnbull, Stephen R: sf. 55-56 27 Haziran'da Belgrad'a varan ve burada Sigismund Zapolya'nın kuvvetlerinin de katıldığı Osmanlı Ordusu, 2 Ağustos'ta Zigetvar'a vardı.[137]Sakaoğlu, Necdet; sf. 12[140]Turnbull, Stephen R: sf. 55-56[141]Coppée, Henry; sf. 562-565 Süleyman ise kuşatma yerine 5 Ağustos'ta varmış ve kuşatmanın görülebileceği bir tepede yer alan çadırına yerleşmişti.[140]Turnbull, Stephen R: sf. 55-56[141]Coppée, Henry; sf. 562-565 7 Eylül 1566 gecesi, Zigetvar'ın alınmasından bir gün önce, kaynaklara göre gut, dizanteri, felç veya anjin sebebiyle öldü.[142]Sakaoğlu, Necdet; sf. 13 Öte yandan Zigetvar'ın yanında Göle, Yanva, Lügos ve diğer bazı kaleler de ele geçirilmişti.Zigetvar Kalesi hücumları devam ederken 73 yaşında ordusunun başında on üçüncü seferini yapmış olan Sultan Süleyman, 6-7 Eylül 1566 Cuma günü akşamı yani Cumartesi gecesi sabaha dört kala vefat etmişti. Çadırında hasta hâlinde bulunan pâdişah, kale zaptının uzamasından dolayı canı sıkılarak Sadrazâm Sokullu Mehmed Paşa'ya hitaben en son olarak "Şu ocağa yanacak dahi alınmaz mı?" yazılı hatt-ı hümâyûnunu gönderip kalenin zaptını işaret etmişti. Filhakika pâdişahın vefatının ertesi günü kale alınmış ve Süleyman'ın ölümü 48 gün boyunca, 21 Ekim günü ordunun Zigetvar'dan ayrılışına kadar saklandı.[142]Sakaoğlu, Necdet; sf. 13 Çünkü düşman karşısında gerçekleşen bu hâdiseyi Kapıkulu Ocakları'nın öğrenmesi durumunda ayaklanabilecekleri için Sokullu Mehmed Paşa bu konuda çok titiz davranmış, böylece herhangi bir olumsuz durum oluşmasının önüne geçilmiştir. Sultan'ın cenazesi, 28 Kasım'da Şeyhülislam Ebussuud Efendi'nin kıldırdığı namazın ardından Süleymaniye Camii'nde toprağa verildi.[142]Sakaoğlu, Necdet; sf. 13 Süleyman'ın vefatının ardından yerine oğlu II. Selim geçti.

Hukuki ve siyasi reformlar

Sultan Süleyman'ın ABD Kongresi'nde bulunan mermerden yapılmış kabartma portresi
Sultan Süleyman'ın ABD Kongresi'nde bulunan mermerden yapılmış kabartma portresiSculpture by Joseph Kiselewski; photo by the Architect of the Capitol, Kamu malı, Wikimedia Commons

Sultan Süleyman Batı'da "Muhteşem" olarak bilinirken, Osmanlı tebaasında Kanunî (قانونی) olarak bilinirdi.[143]Hedef yeni ve ileri, ama kafalar eski. Tarih Dergisi, Eylül 2020. Kendisinden önceki dokuz Osmanlı Padişahı tarafından verilen tüm kararları topladı. Yinelemeleri ortadan kaldırdıktan ve çelişkili ifadeler arasında seçim yaptıktan sonra, İslam'ın temel yasalarını ihlal etmeyecek şekilde tek bir kanunname yayınladı.[144]Greenblatt, 20. Süleyman bu çerçevede, mevzuatta reform yapmaya çalıştı ve bu reformlar, Şeyhülislamı Ebussuud Efendi tarafından desteklendi. Kanun yasaları nihai halini aldığında Kanun‐i Osmânî (قانون عثمانی) olarak bilindi. Süleyman'ın kanunnamesi üç yüz yıldan fazla devam etti.[145]Greenblatt, 21.

Kültür ve sanat alanındaki gelişmeler

Mimari gelişmeler

Süleymaniye Camii, Kanuni Sultan Süleyman tarafından Mimar Sinan'a 1551-1558 yılları arasında yaptırılmıştır.
Süleymaniye Camii, Kanuni Sultan Süleyman tarafından Mimar Sinan'a 1551-1558 yılları arasında yaptırılmıştır.Myrabella, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

I. Süleyman'ın padişahlığı döneminde, I. François tarafından İstanbul'a yollanan Fransız elçi Pierre Gilles'in yazdıklarına göre şehirde Bizans İmparatorluğu döneminden fazla yapı kalmamıştı.[146]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32 Döneminde birden fazla sultan külliye yaptıran Süleyman döneminde ilk olarak, babası I. Selim döneminde yapımına başlanılan I. Selim Külliyesi'nin yapımı tamamlanırken;[147]Kumrular, Özlem; sf. 269 oğlu Mehmed için Şehzadebaşı Külliyesi ve kendisi için, Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen Süleymaniye Külliyesi yapıldı.[146]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32[148]Kumrular, Özlem; sf. 270 Yine padişahın yakınlarının külliyeleri; Rüstem Paşa Külliyesi, Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi, Kılıç Ali Paşa Külliyesi, Haseki Külliyesi ve Mihrimah Sultan külliyeleri (Üsküdar ve Edirnekapı'da olmak üzere iki tane), Hadım İbrahim Paşa Külliyesi, Kara Ahmed Paşa Külliyesi de bu dönemde inşa edildi.[146]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32 Öte yandan nüfus artışına bağlı olarak İstanbul'da çekilen su sıkıntısının önüne geçmek amacıyla su tesisleri yenilendi ve Kırkçeşme su sistemi kuruldu.[148]Kumrular, Özlem; sf. 270

Geç rönesans dönemi sanatçısı Paolo Veronese tarafından çizilmiş portresi, 1560'lar
Geç rönesans dönemi sanatçısı Paolo Veronese tarafından çizilmiş portresi, 1560'larFollower of Paolo Veronese, Kamu malı, Wikimedia Commons

Bu imar faaliyetlerinde başı çeken kurum, saraya bağlı olarak çalışan ve devlet sınırlarındaki her türlü resmî inşaat işlerini yürüten Hassa Mimarlar Ocağı ile başındaki hassa mimarbaşı idi.[149]Kumrular, Özlem; sf. 272 Süleyman tahta çıktığı dönemde hassa mimarbaşı, I. Selim döneminde göreve gelen Acem Ali'ydi.[150]Kumrular, Özlem; sf. 282 1538 veya 1539 yılında ölen Acem Ali'nin ardından yerine gelen ve Süleyman döneminde yapılan mimari eserlerin çoğunda imzası bulunan Mimar Sinan, Osmanlı döneminin en büyük mimarlarından biri olarak kabul edilmektedir.[146]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32[151]Kumrular, Özlem; sf. 286

Sanatsal gelişmeler

Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait altın bir sikke, 1520.
Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait altın bir sikke, 1520.Yazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

I. Süleyman'ın saltanatı döneminde yetişen başlıca şairler arasında Fuzûlî, Bâki, Pîr Sultan Abdal ve Bağdatlı Ruhi gösterilmektedir.[152]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33 Matrakçı Nasuh ise dönemin önemli ressam, tarihçi ve minyatür sanatçılarındandı.[152]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33 Yine bu çağda yaşayan ve Süleymannâmeyi yazan şehnameci Arifî, nakkaş Nigarî ve hattat Ahmed Karahisarî de dönemin önde gelen sanatçıları arasında yer almaktadır.[152]Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33

Sultan Süleyman döneminde ayrıca sadrazam Pargalı Makbul İbrahim Paşa, Mohaç Meydan Savaşı sonrasında Budin'den İstanbul'a Üç Güzeller olarak anılan mitolojik heykeller getirmiş ve At Meydanı'nda bulunan sarayına dikmiştir. Bu heykeller her ne kadar ilgi uyandırsa da bazı çevreler tarafından put olarak görülüp hoş karşılanmadığı için kalıcı olamamıştır. Bu heykellerin yanı sıra, Budin'den bazı Doğu ve Batı düşünürlerinin eserleri İstanbul'a getirilmiş ve kütüphane oluşturulmuştur. Bu eserler Macar kralı Matthias Corvinus'un kurduğu geniş kütüphaneden savaş ganimeti olarak elde edilmiştir. Süleyman bu yönüyle Osmanlı kütüphane kültüründe etkili ve önemli bir padişah olarak yer alır. Aynı zamanda Kanuni 1532 yılında Osmanlı-Habsburg rekabeti sırasında üstünlüğünü her alanda göstermek istemesi sebebiyle Venedikli tüccarlara, İtalyan baş hazinedar Alvise Gritti aracılığı ve Makbul İbrahim Paşa'nın teşvikiyle dört katlı bir tacı 115.000 Dukaya yaptırdı, tacın dört katı o dönem bilinen dört kıtayı temsil ederken aynı zamanda Papanın ünlü üç katlı tacına gönderme olarak yapıldığı da bilinmekte. Tacın Süleyman sonrası eritildiği tahmin edilse de Avrupa'daki efsanesi bitmedi ve Avrupalı ressamlar tarafından sık sık IV. Mehmed ve I. Ahmed gibi Osmanlı Padişahlarının başlarında tasvir edildi.[153]Süleyman the Magnificent and the Representation of Power in the Context of Ottoman-Hapsburg-Papal Rivalry. CAA, Eylül 1989, s. 401-427.[154]Osmanlılarda kütüphane kültürü ve bilimsel yaşama etkisi.

Eğitim

Sultan Süleyman döneminde çok sayıda medrese kurulmuştur. Bu dönemde sarayda kurulan kütüphanelerden çok, medrese ve külliyelerde kurulan kütüphanelerin ön planda olduğu görülmektedir. Bu da devletin halkın eğitimini daha ön planda tutmaya başladığının göstergesi olarak görülebilir.

I. Süleyman döneminde kurulan ve Osmanlı Devleti'nin ikinci büyük eğitim kurumu olan Süleymaniye Medreseleri açmış olduğu farklı bilim dalları nedeniyle (özellikle tıp, matematik ve diğer akli bilimler) yeniden bir sınıflamaya gidilmiştir. Sultan Süleyman döneminde yapılan düzenlemeyle Osmanlı medreselerinde eğitim Dahil medreselerinden sonra iki aşamaya ayrılmıştır. Birincisi Sahn-ı Seman medreselerinde hukuk, ilâhiyat ve edebiyat dallarında yapılan eğitim, ikincisi ise Süleymaniye Medreselerinde matematik ve tıp alanlarında yapılan eğitimdir.

Özel hayatı

Süleyman'ın Süleymaniye Camii'ndeki kabri şerifi
Süleyman'ın Süleymaniye Camii'ndeki kabri şerifiUser:Darwinek, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Alman Barok ressam Anton Hickel'in Hürrem ve Sultan adlı tablosu (1780)
Alman Barok ressam Anton Hickel'in Hürrem ve Sultan adlı tablosu (1780)Anton Hickel, Kamu malı, Wikimedia Commons

Saruhan Sancak Beyi olduğu sıralarda hareme giren ve gerçek ismi bilinmediğinden Fülane Hatun olarak geçen kadın, çoğu tarihçi tarafından Süleyman'ın ilk eşi olarak gösterilmektedir. Tarihçi Çağatay Uluçay; Süleyman'ın Hürrem Sultan, Mahidevran Sultan ve Gülfem Hatun olmak üzere üç eşi olduğunu ve başka eşlerinin de olabileceğini söyler.[155]Padişahların Kadınları ve Kızları. 1985, s. sf. VI. Öte yandan Mahidevran Sultan'dan dünyaya gelen Mahmud;[156]Padişahların Kadınları ve Kızları. 1985, s. sf. 39. Mahidevran Sultan'dan dünyaya gelen Şehzade Mustafa; Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Şehzade Mehmed, Mihrimah Sultan, Şehzade Abdullah, Şehzade Selim, Şehzade Bayezid, Şehzade Cihangir ve annesinin Gülfem Hatun olduğu yönünde görüşler olan Şehzade Murad olmak üzere Süleyman'ın toplamda sekiz erkek ile iki kız çocuğu olduğu kesin olarak bilinmektedir.[157]Osmanlı Padişahları. Bunlara ek olarak Yılmaz Öztuna; Şehzade Orhan, Şehzade Osman, Şehzade Abdullah, Şehzade Mehmed, Şehzade Mehmed, Şehzade Orhan'ı da Süleyman'ın oğlu olarak göstererek bu sayının on beş olduğunu belirtir ve Fatma Sultan adında bir kızı daha olduğunu söyler.

Kanunî Sultan Süleyman Türbesi'nin içi
Kanunî Sultan Süleyman Türbesi'nin içiInterfase, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Eşleri

  • Hürrem Sultan: Sancak beyliği veya 1520'deki tahta çıkışının ardından haremine girdiği tahmin edilen cariye Hürrem Sultan, 1521'de Mehmed'i, 1522'de Mihrimah'ı, 1522 veya 1523'te Abdullah'ı, 1524'te Selim'i, 1525'te Bayezid'i, 1531'de Cihangir'i dünyaya getirdi. 15 Nisan 1558'de öldü.

  • Mahidevran Sultan (bazı kaynaklarda ismi Gülbahar olarak da geçer):[158]Roxolana in European Literature, History and Culture. 2010, s. sf. 2. 1500 yılı civarında doğan Mahidevran Sultan, 1515'te Mustafa'yı dünyaya getirdi.[159]Sakaoğlu, Necdet; sf. 26 Mustafa'nın Süleyman tarafından 6 Ekim 1553'te boğdurulmasının ardından Bursa'da yaşamaya başladı.[160]Sakaoğlu, Necdet; sf. 27 3 Şubat 1581'de, Bursa'da öldü.[160]Sakaoğlu, Necdet; sf. 27

  • Gülfem Hatun: Süleyman'ın, Hürrem Sultan'dan önceki ve sonraki hasekisi olduğu yönünde görüşler olan, cariye kökenli eşiydi.[161]Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. sf. 37-38.[162]Sakaoğlu, Necdet; sf. 28[163]Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11. 1561 veya 1562 yılında ölen Gülfem Hatun'un,[161]Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. sf. 37-38.[164]Sakaoğlu, Necdet; sf. 29 1521'de dünyaya gelen ve 12 Ekim 1521'de ölen Şehzade Murad'ın annesi olduğu yönünde görüşler mevcuttur.[163]Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11.

  • Fülane Hatun: Süleyman'ın ilk eşi olup, gerçek adı bilinmemektedir. 1512'de dünyaya gelen Mahmud'un annesiydi.

Çocukları

II. Selim
II. SelimBelli değil, Kamu malı, Wikimedia Commons

  • Şehzade Mahmud:[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. y. 1513, Manisa - 29 Ekim 1521, İstanbul, Yavuz Selim Camii Türbesi'ne gömülmüştür.[166]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401

  • Şehzade Mustafa:[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. 1515 yılında Mahidevran Sultan'dan dünyaya geldi.[159]Sakaoğlu, Necdet; sf. 26[167]Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. 36. Çeşitli sancaklarda, sancak beyi olarak görev yaptı. Tahta geçmek istediği söylentilerinin ardından 6 Ekim 1553 günü, Konya Ereğlisi'nde babası Süleyman tarafından boğdurtuldu.[109]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360[129]Sakaoğlu, Necdet; sf. 11

  • Şehzade Murad:[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu.[168]TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 38, sayfa: 73 y. 1515'te dünyaya gelen ve 19 Ekim 1521'de ölen Murad'ın annesi kesin olarak bilinmese de, Gülfem Hatun olduğu yönünde iddialar bulunmaktadır.[163]Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11.[166]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401

  • Şehzade Mehmed:[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. 1521 yılında Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Mehmed, 1543 yılında öldü.[169]Sakaoğlu, Necdet; sf. 18

  • Mihrimah Sultan[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu.: 1522 yılında, Hürrem Sultan'dan dünyaya geldi, 1578'de öldü.

  • Şehzade Abdullah:[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. 1522 veya 1523 yılında, Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Abdullah, doğumundan iki-üç yıl sonra öldü.[166]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401[170]The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. 1993, s. sf. 60.

  • Şehzade Selim[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu.: 1524'te Hürrem Sultan'dan dünyaya geldi.[166]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401[169]Sakaoğlu, Necdet; sf. 18 Annesi Hürrem Sultan'ın ölümünden sonra, kardeşi Bayezid ile girdiği taht mücadelesinde babası Süleyman'ın da desteğini aldı. Süleyman'ın vefatının ardından, II. Selim (Sarı Selim) olarak Osmanlı Padişahı oldu. 1574'te ölene kadar padişah olarak kaldı.

  • Şehzade Bayezid[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. (1525-1561): 1525'te Hürrem Sultan'dan dünyaya geldi.[166]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401[169]Sakaoğlu, Necdet; sf. 18 Hürrem Sultan'ın ölümünden sonra, kardeşi Selim ile taht mücadelesine girdi. Süleyman'ın Selim'in tarafını tutmasıyla İran'a kaçtı. 1561'de Osmanlı elçileri tarafından Kazvin'de boğularak öldürüldü.[171]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 408

  • Şehzade Cihangir[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. (1531-1553): 1531'de Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Cihangir, 1553'te öldü.[166]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401

  • Raziye Sultan:[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. 1556'da öldü. Tarihçiler, Süleyman'ın Mihrimah Sultan'dan başka kızı olmadığını[168]TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 38, sayfa: 73 düşünseler de yeni çıkan belgelerle bunun doğru olmadığı kanıtlanmıştır.[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu.[172]Woronzow-Daschkow, Salome. SULTAN I. SÜLEYMÂN'IN (KÂNÛNÎ) SECERESİ. Tasasız Raziye olarak da bilinir. Kabri, Süleyman'ın süt kardeşi Yahya Efendi Türbesi'nde yer almaktadır.[165]Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu.

Edebî kimliği

Muhibbî mahlasıyla şiirler yazan Süleyman'ın bir de divanı vardır.[173]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 420

Nadiren de olsa Muhib, I. Süleyman, Meftûnî, Âcizî mahlaslarını kullandığı hacimli divanında tam 2.779 adet gazel bulunmaktadır ki divan şairleri arasında oldukça fazla gazel yazmış olan Zâtî'nin bile ulaştığı gazel sayısı 1.825'tir. Kanuni böylece divan edebiyatının gazel rekorunu kırmıştır.

Popüler kültürdeki yeri

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. 1.Divan Sahibi Osmanlı Sultanları ve Mahlasları/Tarih/milliyet blog. blog.milliyet.com.tr
  2. 2.Tarihte Olağanüstü Kişiler. 2004, s. sf. 19.
  3. 3.Britannica Bilgi Hazinesi. 2008, s. sf. 477.
  4. 4.Sakaoğlu, Necdet. Kanunî 10 yılını seferlerde 36 yılını sarayda geçirdi. NTV Tarih, Aralık 2012, s. 20.
  5. 5.Kültürde ve askeriyede ‘Magnifique’ bir dönem. Tarih Dergisi, Eylül 2020. tarihdergi.com
  6. 6.Entelektüel bir hükümdar: Fatih Sultan Mehmet. aa.com.tr
  7. 7.Mansel, Phillip; s. 61
  8. 8.Yılmaz Öztuna, Ötüken Yayınlar, Mayıs 2016, İstanbul, Yayın No:572. Sayfa 141
  9. 9.Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300-1923. Basic Books, 2005, s. 145. archive.org
  10. 10.Atıl, Esin. The Golden Age of Ottoman Art. Aramco Services Co, Temmuz-Ağustos 1987, s. 24-33. saudiaramcoworld.com
  11. 11.Woodhead, Christine. The Ottoman World. 2011, s. 5.
  12. 12.Şahin, Kaya. Empire and Power in the Reign of Süleyman: Narrating the Sixteenth-Century Ottoman World. Cambridge University Press, 2013. archive.org
  13. 13.Clot, André; sf. 25
  14. 14.Zirvede Tek Başına. 2009, s. sf. 4.
  15. 15.Afyoncu, Erhan; sf. 15
  16. 16.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 234
  17. 17.Sakaoğlu, Necdet; sf. 4
  18. 18.Clot, André; sf. 28
  19. 19.The Sultans. 1973, s. sf. 36. archive.org
  20. 20.Afyoncu, Erhan; sf. 16
  21. 21.Kinross, Patrick; sf. 175
  22. 22.XVI. Yüzyılda Şam Beylerbeyliğinin İdarî Taksimatı, s. 357-358. web.firat.edu.tr
  23. 23.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 308
  24. 24.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 330
  25. 25.Afyoncu, Erhan; sf. 20
  26. 26.Osmanlı Tarihi. 2009, s. sf. 157-189.
  27. 27.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 311-312
  28. 28.Imber, Colin; sf. 49
  29. 29.Clot, André; sf. 39
  30. 30.Afyoncu, Erhan; sf. 29
  31. 31.Kinross, Patrick; sf. 176
  32. 32.Sakaoğlu, Necdet; sf. 5
  33. 33.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 315
  34. 34.Afyoncu, Erhan; sf. 35
  35. 35.Afyoncu, Erhan; sf. 37
  36. 36.Celalzade Mustafa Çelebi; sf. 106
  37. 37.Afyoncu, Erhan; sf. 43
  38. 38.Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323
  39. 39.Kinross, Patrick; sf. 187
  40. 40.Severy, Merle; sf. 580
  41. 41.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 326
  42. 42.Sakaoğlu, Necdet; sf. 6
  43. 43.Macaristan'da Osmanlı hakimiyetinin ve idarî teşkilatın kuruluşu ve gelişmesi. 2000, s. sf. 34. dergiler.ankara.edu.tr
  44. 44.Afyoncu, Erhan; sf. 46
  45. 45.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 346
  46. 46.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 347
  47. 47.Afyoncu, Erhan; sf. 47
  48. 48.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328
  49. 49.Afyoncu, Erhan; sf. 55
  50. 50.Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser. 2003. books.google.com.tr
  51. 51.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329
  52. 52.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 331
  53. 53.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 332
  54. 54.Turnbull, Stephen; sf. 51
  55. 55.E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, s. sf. 465. books.google.com.tr
  56. 56.Sakaoğlu, Necdet; sf. 7
  57. 57.Afyoncu, Erhan; sf. 57
  58. 58.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 334
  59. 59.The Enemy at the Gate: Habsburgs, Ottomans, and the Battle for Europe. 2009, s. 59. archive.org
  60. 60.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335
  61. 61.Gescchiste des Osmanichen. 2009, s. sf. 350-351.
  62. 62.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349
  63. 63.Imber, Colin; sf 51
  64. 64.The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331. books.google.com
  65. 65.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 350
  66. 66.Sakaoğlu, Necdet; sf. 8
  67. 67.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 351
  68. 68.Clot, André; sf. 93
  69. 69.Cavendish, Marshall; sf. 193
  70. 70.Babylonian Jewish neighborhood and home design. 1999, s. sf. 24. books.google.com.tr
  71. 71.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372
  72. 72.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 373
  73. 73.Renaissance Diplomacy, s. sf. 154. books.google.com.tr
  74. 74.Devlet-i Osmaniye Tarihi, s. sf. 60.
  75. 75.Sakaoğlu, Necdet; sf. 9
  76. 76.Turnbull, Stephen R; sf. 52
  77. 77.The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 327. books.google.com
  78. 78.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 375
  79. 79.Shaw, Stanford J.; sf. 100
  80. 80.Iorga, Nicolae; sf. 356
  81. 81.Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 30
  82. 82.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 376
  83. 83.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379
  84. 84.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 392
  85. 85.A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. 2006, s. sf. 30. books.google.com.tr
  86. 86.The history of Aden, 1839-72, s. sf. 2. books.google.com
  87. 87.An Economic and Social History of the Ottoman Empire. 1994, s. sf. 324. books.google.com.tr
  88. 88.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 393
  89. 89.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 394
  90. 90.Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185
  91. 91.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 338
  92. 92.Altaylı, Yasemin; sf. 39
  93. 93.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 339
  94. 94.Garnier, Edith; sf. 201
  95. 95.Garnier, Edith; sf. 203
  96. 96.Garnier, Edith; sf. 208
  97. 97.Sakaoğlu, Necdet; sf. 10
  98. 98.Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387. books.google.com.tr
  99. 99.Kanuni Sultan Süleyman'ın Estergon Seferi. 1989, s. 54.
  100. 100.Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies. 1992, s. sf. 245. books.google.com.tr
  101. 101.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 340
  102. 102.Knecht, Robert; sf. 487
  103. 103.Arnold, Thomas F.; sf. 487-488
  104. 104.Knecht, Robert; sf. 488-489
  105. 105.Crowley, Roger; sf. 75-79
  106. 106.Setton, Kenneth M.; sf. 473
  107. 107.15 Mart 1515 - 9 Nisan 1550
  108. 108.Jackson, Peter; Lockhart, Laurence. The Cambridge History of Iran: The Timurid and Safavid Periods. 1986, s. sf. 382-383. books.google.com.tr
  109. 109.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360
  110. 110.Miller; William sf. 2
  111. 111.The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 328. books.google.com.tr
  112. 112.Description of Malta and Gozo. 1838, s. sf. 292. books.google.com.tr
  113. 113.History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. sf. 106. books.google.com.tr
  114. 114.The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 555. books.google.com.tr
  115. 115.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 386
  116. 116.The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II. 1995, s. sf. 920. books.google.com.tr
  117. 117.The history of England: from the earliest period to the death of Elizabeth. 1839, s. sf. 311. books.google.com.tr
  118. 118.OTAM: Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi dergisi. 2000, s. sf. 35. books.google.com.tr
  119. 119.Bilge, Sadık Müfit; sf. 62
  120. 120.Yücel, Yaşar; Sevim, Ali. Türkiye Tarihi: Osmanlı Dönemi 1300-1566. 1990, s. II. cilt, sf. 274. books.google.com.tr
  121. 121.Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341
  122. 122.Bilge, Sadık Müfit; sf. 59
  123. 123.History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. sf. 107. books.google.com.tr
  124. 124.Historical Muscat: An Illustrated Guide and Gazetteer, s. sf. 118. books.google.co.jp
  125. 125.Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean, s. sf. 117. books.google.co.jp
  126. 126.The Ottoman age of Exploration. 2010, s. sf. 99.
  127. 127.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 399
  128. 128.Medieval Sourcebook: Sidi Ali Reis (16th Century CE): Mirat ul Memalik (The Mirror of Countries), 1557 CE. 1998. fordham.edu
  129. 129.Sakaoğlu, Necdet; sf. 11
  130. 130.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361
  131. 131.Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, ”Şərq-Qərb”, 2007. sf. 104-105 ISBN 978-9952-34-101-0 history.az
  132. 132.Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. III cild (XIII-XVIII əsrlər). Bakı. "Elm". 2007. sf. 188 ISBN 978-9952-448-39-9 history.az
  133. 133.Tarih-i alem aray-i Abbasi, sf. 87
  134. 134.The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 698. books.google.com.tr
  135. 135.History of modern times: from the fall of Constantinople to the French revolution. 1894, s. sf. 237. archive.org
  136. 136.Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278. books.google.com.tr
  137. 137.Sakaoğlu, Necdet; sf. 12
  138. 138.Balbi, Francesco; Dusgate, Ernle; Bradford, Selby. The Siege of Malta, 1565. 2005, s. sf. 45. books.google.com.tr
  139. 139.The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. 875. books.google.com.tr
  140. 140.Turnbull, Stephen R: sf. 55-56
  141. 141.Coppée, Henry; sf. 562-565
  142. 142.Sakaoğlu, Necdet; sf. 13
  143. 143.Hedef yeni ve ileri, ama kafalar eski. Tarih Dergisi, Eylül 2020. tarihdergi.com
  144. 144.Greenblatt, 20.
  145. 145.Greenblatt, 21.
  146. 146.Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32
  147. 147.Kumrular, Özlem; sf. 269
  148. 148.Kumrular, Özlem; sf. 270
  149. 149.Kumrular, Özlem; sf. 272
  150. 150.Kumrular, Özlem; sf. 282
  151. 151.Kumrular, Özlem; sf. 286
  152. 152.Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33
  153. 153.Süleyman the Magnificent and the Representation of Power in the Context of Ottoman-Hapsburg-Papal Rivalry. CAA, Eylül 1989, s. 401-427. jstor.org
  154. 154.Osmanlılarda kütüphane kültürü ve bilimsel yaşama etkisi. docs.google.com
  155. 155.Padişahların Kadınları ve Kızları. 1985, s. sf. VI. books.google.com.tr
  156. 156.Padişahların Kadınları ve Kızları. 1985, s. sf. 39. books.google.com.tr
  157. 157.Osmanlı Padişahları. ttk.org.tr
  158. 158.Roxolana in European Literature, History and Culture. 2010, s. sf. 2. books.google.com.tr
  159. 159.Sakaoğlu, Necdet; sf. 26
  160. 160.Sakaoğlu, Necdet; sf. 27
  161. 161.Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. sf. 37-38. books.google.com.tr
  162. 162.Sakaoğlu, Necdet; sf. 28
  163. 163.Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11. books.google.com.tr
  164. 164.Sakaoğlu, Necdet; sf. 29
  165. 165.Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. ttk.gov.tr
  166. 166.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401
  167. 167.Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. 36. books.google.com.tr
  168. 168.TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 38, sayfa: 73
  169. 169.Sakaoğlu, Necdet; sf. 18
  170. 170.The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. 1993, s. sf. 60. books.google.com.tr
  171. 171.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 408
  172. 172.Woronzow-Daschkow, Salome. SULTAN I. SÜLEYMÂN'IN (KÂNÛNÎ) SECERESİ. academia.edu
  173. 173.Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 420