Turkipedia
Menü
Giriş yapHesap oluştur 

Osmanlı padişahları listesi

İçindekiler4
  1. Osmanlı devlet teşkilatı
  2. Padişahların listesi
  3. Soyağacı
  4. Ayrıca bakınız
  5. Kaynakça

Osmanlı padişahları, Osmanlı İmparatorluğu'nun Osmanlı Hanedanı soyuna mensup hükümdarlarıdır. Padişahın yetki ve sınırlarını demokratik anayasal monarşi çerçevesinde tanımlayan Birinci (1876-1878) ve İkinci Meşrutiyet (1908-1920) dönemlerinin dışında, otokratik mutlak monarşi ile hükümdarlık etmişlerdir.

İlk başlarda Osmanlı Beyliği Bursa'dan yönetilirken, 1365'te Edirne başkent oldu. Son olarak da Bizans İmparatorluğu'ndan alınan İstanbul başkent yapıldı.[1]Stavrides 2001, s. 21 Böylece imparatorluk hâline geldi. İlk yılların anlatımında efsane ve gerçeği ayırmanın zor olması nedeniyle değişen konular olmuştur; buna rağmen çoğu çağdaş tarihçi, Osmanlı Beyliği'nin aşağı yukarı 1299 yılında ortaya çıktığını ve kurucusunun Oğuz Türklerinin Kayı boyundan gelen Osman Gazi olduğunu kabul eder.[2]Glazer 1996, "Osmanlı İmparatorluğu" Osmanlı İmparatorluğu 16 ve 17. yüzyıllarda zirvedeyken, kuzeyde Macaristan, güneyde Somali, batıda Cezayir ve doğuda Irak'a kadar uzanmıştır. Ekonomik, sosyal, siyasi, askerî ve teknolojik geri kalmışlığın sonucu imparatorluk duraklama ve dağılma dönemlerini yaşadı; I. Dünya Savaşı'nda yenilgiye uğraması sonucu tarih sahnesinden silindi. İmparatorluğun I. Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri tarafından bölünmesi ve ardından gelen Kurtuluş Savaşı Türkiye Cumhuriyeti'nin doğmasına yol açtı.[3]Glazer 1996, "Türk Kurtuluş Savaşı"

Osmanlı devlet teşkilatı

Osmanlı İmparatorluğu var olduğu süre boyunca monarşi ile yönetilmiştir. Sultan, hiyerarşik Osmanlı sisteminde, siyasi, askerî, hukuki, sosyal ve çeşitli başlıklarda en üstteydi. Teorik olarak sadece Allah'a ve yerine getirmesi gereken "Allah'ın yasaları"na (İslam'daki şeriat) karşı sorumluydu. Onun ilahi görevi İran-İslam başlıklarına yansıtılan "Allah'ın yeryüzündeki gölgesi" (zill Allah fi'l-âlem) ve "yeryüzünün halifesi" (halife-i ru-yi zemin) olmaktı.[4]Findley 2005, s. 115 Tüm devlet dairesi onun hükmündeydi ve verdiği her karar ferman adı verilen kararnamede yayımlanırdı. Başkomutandı ve tüm yurttaki resmî ünvanıydı.[5]Glazer 1996, "Osmanlı Müesseseleri" 1453'te İstanbul'un Fethi'nden sonra kendilerini Roma İmparatorluğu'nun vârisi olarak görürlerdi bu nedenle ara sıra Kayser ve İmparator ünvanını kullanırlardı.[4]Findley 2005, s. 115[6]Toynbee 1974, s. 22–23[7]Stavrides 2001, s. 20 1517'de Mısır'ın Fethi'nden sonra I. Selim halife ünvanını da benimsedi. Böylece evrensel Müslüman hükümdarı olduğunu iddia etti. Osmanlı Devleti'nde tahta çıkan padişahların kılıç kuşanma merasimi, Avrupa monarşilerindeki taç giyme törenine benzer bir meşruiyet ritüeli olarak uygulanmıştır. Kaynaklarda kılıç kuşandığı bilinen ilk padişah I. Bayezid'dir. Niğbolu Zaferi (1396) sonrasında Abbâsî Halifesi I. Mütevekkil tarafından kendisine gönderilen kılıçla "Sultânü'r-Rûm" ünvanı tevcih edilmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise özellikle I. Selim'in Mısır'dan İstanbul'a getirdiği mukaddes emanetler arasında yer alan Muhammed'e, Ömer'e ya da Osman Gazi, II. Mehmed ve I. Selim gibi padişahlara atfedilen kılıçlardan biri veya birkaçı yeni padişaha kuşatılır; bu seçim ise genellikle padişahın tercihine göre şekillenirdi.[8]Kılıç Alayı. TDV İslâm Ansiklopedisi. Kuşatılmayan sultanın çocukları verasete uygun değildi.[9]d'Osman Han 2001, "Osmanlı Padişah Veraseti"

Teoride ve ilkelerde teokratik ve salt olmasına rağmen, uygulamada padişahın yetkileri sınırlıydı. Siyasi kararlarda hanedanın önemli üyelerinin görüş ve tutumlarını dikkate alırdı, bürokratik ve askerî kuruluşlarda aynı zamanda dinî liderlerdi.[5]Glazer 1996, "Osmanlı Müesseseleri" 17. yüzyıldan bu yana, imparatorluk uzun süren durgunluk dönemine girdi, bu dönemde sultanlar çok güçsüzleştiler. Birçoğu güçlü Yeniçeri Ocağı tarafından tahttan indirildi. Tahta geçmesi yasak[10]Quataert 2005, s. 90 olmasına rağmen Harem - özellikle hükümdarın annesi (Valide Sultan olarak da bilinir) - sahne arkası önemli politik rollerde kadınlar saltanatı dönemi boyunca etkili oldu.[11]The sultanate of women.

Sultanların azalan güçleri ilk sultanların ve sonrakilerin saltanat uzunluklarının farklılığından dolayı kanıtlandı. I. Süleyman, imparatorluğu 16. yüzyılda doruk noktasına çıkaran ve 46 yıllık saltanatıyla Osmanlı tarihinin en uzun süre tahtta kalan padişahıydı. V. Murad, 19. yüzyıl gerileme döneminde kayıtlardaki en kısa tahtta kalan padişahtı. Saltanatı sadece 93 gün sürdü. Parlamenter monarşi V. Murad'ın varisi II. Abdülhamid, imparatorluğun son mutlak ve ilk anayasal monarşi hükümdarı, zamanında resmîleşti.[12]Glazer 1996, "Dış Tehditler ve İç Dönüşümler" Günümüzde Osmanlı hanedan reisi Harun Osmanoğlu'dur.

Padişahların listesi

Aşağıdaki tablo Osmanlı sultanlarını ve son Osmanlı halifesini tarihe göre sıralanmış olarak listeler. Tuğralar kaligrafik mühür ya da Osmanlı sultanları tarafından kullanılan imzalardır. Tuğralar tüm resmî belgelerde, sikkelerde ve daha önemlisi padişahın portresinin belirlenmesinde kullanılırdı. "Notlar" sütunu padişahların ebeveynlerini ve kaderlerini içerir. Padişahın saltanatının sonu doğal ölümle bitmediği zaman nedeni kalın gösterilir. İlk hükümdarlar için genellikle saltanatının sonu ve varîsinin tahta çıkması arasında bir zaman vardır. Bunun nedeni tarihçi Quataert'e göre bu dönemde Osmanlı'da uygulanan en yaşlı olan erkeğin değil en uygun olan oğlun tahta geçmesidir. Sultan öldüğünde, bir galip çıkana kadar tüm oğulları savaşmak zorundaydı. Bundan dolayı iç çatışma meydana gelmiş ve kardeş katli gerçekleşmiştir. Sultanın ölüm tarihi bu nedenle her zaman varîsin tahta geçmesiyle aynı tarihte değildir.[13]Quataert 2005, s. 91 1617'de şehzade sistemi, en uygun olan oğlanın tahta geçmesi yerine yaşça en büyük olan erkeğin tahta geçtiği sistemle (ekberiyet sistemi) değişmiştir. Bu sistemle birlikte, tahta ailenin en büyük erkeği geçmiştir. Bu da 17. yüzyıldan bu yana, neden ölen sultanın yerine nadiren kendi oğlunun, genellikle amca ya da kardeşinin geçtiğini açıklar.[14]Quataert 2005, s. 92 En büyük olan erkeğin tahta geçtiği sistem (ekberiyet sistemi), 19. yüzyılda alınan başarısız sonuçlara rağmen saltanatın sonuna kadar sürmüştür.[15]Karateke 2005, s. 37–54

Soyağacı

Soyağacı
Soyağacıuser:shakko, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. 1.Stavrides 2001, s. 21
  2. 2.Glazer 1996, "Osmanlı İmparatorluğu"
  3. 3.Glazer 1996, "Türk Kurtuluş Savaşı"
  4. 4.Findley 2005, s. 115
  5. 5.Glazer 1996, "Osmanlı Müesseseleri"
  6. 6.Toynbee 1974, s. 22–23
  7. 7.Stavrides 2001, s. 20
  8. 8.Kılıç Alayı. TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr
  9. 9.d'Osman Han 2001, "Osmanlı Padişah Veraseti"
  10. 10.Quataert 2005, s. 90
  11. 11.The sultanate of women. channel4.com
  12. 12.Glazer 1996, "Dış Tehditler ve İç Dönüşümler"
  13. 13.Quataert 2005, s. 91
  14. 14.Quataert 2005, s. 92
  15. 15.Karateke 2005, s. 37–54