Saruhan Sancağı

Saruhan Sancağı, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Batı Anadolu'da Manisa merkezli kurulan askeri ve idari yönetim birimidir. Bölgeye adını veren Saruhanoğulları Beyliği'nin 1412 yılında kesin olarak Osmanlı topraklarına katılmasıyla kuruldu; stratejik konumu ve verimli arazileriyle bölgenin önemli bir merkezi oldu. Uzun süre Aydın Eyaleti'ne bağlı olarak yönetilen sancak, 1923 yılında Osmanlı idari yapısının lağvedilmesiyle Türkiye Cumhuriyeti'nin Manisa ili haline geldi.

Sancak, 1437 ile 1595 yılları arasında veliaht şehzadelerin devlet yönetimi eğitimi aldığı bir "Taht Sancağı" olarak hizmet verdi.^{[1]Saruhan Sancağı - Manisa Kazası Örneği. TTK.} Bu dönemde aralarında II. Mehmed, I. Süleyman, II. Selim ve III. Murad'ın da bulunduğu birçok şehzade bölgede sancakbeyliği yaptı;^{[2]Şehzadelerin Sancağa Çıktığı Dönemde ve Sonrasında Manisa’da Hamilik Olgusunun Yansımaları.} bu durum Manisa'da yoğun bir mimari ve kültürel gelişimi beraberinde getirdi. Sancağın bu özel statüsü, 1595 yılında III. Mehmed'in tahta çıkışıyla birlikte şehzadelerin taşrada görev yapma usulünün kaldırılması sonucu sona erdi.

Kazâları

• 1313 yılında Saruhan bey, Manisa‘yı Bizanslılardan aldıktan sonra bu şehri beyliğine merkez yapmıştır. Bu tarihten sonra buraya Saruhan Beyliği adı verilmiştir.

• 1410 yılında Saruhan Beyliği, Osmanlı İmparatorluğunun sınırları içine alındıktan sonra Manisa Şehzade sancağı yapıldı.

• 1437-1595 yıllarında Manisa şehzadeler tarafından yönetildi. Fatih Sultan Mehmet ve Kanuni Sultan Süleyman burada yöneticilik yapmıştır.

• 1595 yılında III. Mehmet padişah olunca padişah çocuklarının vali olma geleneği kaldırıldı. Bu tarihten sonra Manisa'nın yönetimi Anadolu beylerbeyine bağlı sancak beylerine bırakıldı. Osmanlı İmparatorluğu yönetim bakımından Rumeli ve Anadolu olmak üzere iki eyalete bölünmüştü. Eyaletler Sancaklara, Sancaklar kazalara ayrılmıştı.

• 1595-1836 tarihleri arasında bu yönetim içinde Manisa, merkezi Kütahya olan Anadolu eyaletine bağlı olarak Saruhan sancağı idi. Sancağın merkezi Manisa, kazaları ise 1628 yılında Foçalar, Güzelce Hisar, Gördük, Akhisar, Marmara, Ilıca, Adala, Mendehorya (Menemen), Salihli, Kasaba (Turgutlu), Borlu, Demirci, Gördes ve Kayacık idi.

• 1836 yılında yapılan idari değişiklikte Saruhan sancağı Anadolu eyaletinden alınıp. İzmir ve Menteş sancakları ile birlikte Aydın eyaletine bağlandı.

• 1845 yılında Saruhan sancağı Aydın eyaletinden ayrılarak Saruhan Eyaleti oldu.

• 1847 yılında ise yeniden Aydın eyaletine bağlandı.

• 1867 yılında eyalet sistemi kaldırılarak vilayet şeklini almıştır bu tarihte Saruhan sancağı Aydın'ın ilinin sınırları içerisinde idi. Türk Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Aydın'dan ayrılarak bağımsız bir sancak haline getirildi.

• 1924 yılında bütün Mutasarrıflıkların vilayet sayılması nedeni ile Saruhan Sancağı da Vilayet oldu. 24 Ekim 1926 Tarih ve 4248 Sayılı kararname ile haberleşme ve işlemlerde kolaylık sağlanması amacı ile Saruhan ilinin adı Manisa olarak değiştirilmiştir.

• Manisa'ya bağlı Saruhanlı adında bir ilçe vardır.