Pide

Pide, Türk ve Orta Doğu mutfaklarında yaygın olan, Balkan mutfaklarında da görülebilen yassı bir ekmek çeşididir.

Ekmek olarak kullanımı

Pide somun ekmekler gibi gündelik sofralarda ve ayrıca kebap salonlarında sık sık "tırnak pide" olarak tüketilir. Döner, Adana kebabı, İskender Kebabı gibi et yemeklerinde etin altına dörtgen şeklinde kesilmiş parçalar halinde konarak servis yapılır.

Pide özellikle Ramazan aylarında iftar ve sahur sofralarında tercih edilen bir ekmek türüdür.

Açık ekmek

Şanlıurfa açık ekmeği veya tescilli diğer adıyla Urfa açık ekmeği, Şanlıurfa ve çevresine özgü, tek katlı yassı ekmek türüdür. Kebabın dürüm olarak sarıldığı lavaş ekmeğe Şanlıurfa'da verilen isimdir. Mahalle fırınlarında üretilir. Geleneksel üretimde mayalı veya mayasız hazırlanabilir.^{[1]Köten, Mehmet. Şanlıurfa Yöresine Özgü “Tırnaklı ve Açık Ekmeklerin” Geleneksel Üretim Yöntemleri. Gıda, 1 Nisan 2007, s. 81-85.} Şanlıurfa yöresine özgü geleneksel bir düz ekmek olarak da tanımlanmıştır.^{[2]Elçi, Mehmet Ali. Arpa Unu İlavesinin Açık Ekmeğin Bazı Kimyasal ve Fonksiyonel Özelliklerine Etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 2023, s. 1337-1345.}

Geleneksel yöntemde açık ekmek hamuru, tırnaklı ekmek hamuruna göre daha az maya kullanılarak hazırlanır. Dinlendirilen hamur düzleştirilir, yüzeyine un ve sudan oluşan bulamaç sürülür ve elle çekilerek uzun, ince ve oval biçime getirilir. Köten ve Ünsal'ın 2007 tarihli çalışmasında ekmeklerin 60–100 cm uzunluğunda, 25–30 cm eninde ve 1–3 mm kalınlığında olduğu kaydedilmiştir.^{[1]Köten, Mehmet. Şanlıurfa Yöresine Özgü “Tırnaklı ve Açık Ekmeklerin” Geleneksel Üretim Yöntemleri. Gıda, 1 Nisan 2007, s. 81-85.}

Aynı araştırmada, açık ve tırnaklı ekmeklerin Şanlıurfa'da öğünlük olarak satın alındığı ve açık ekmeğin lokanta ve restoranlarda tırnaklı ekmeğe göre biraz daha fazla tüketildiği belirtilmiştir. Açık ekmek özellikle kebap, tepsi yemekleri, çiğ köfte, közlenmiş patlıcan ve biber ile patlıcan kebabının dürüm yapılmasında kullanılır.^{[1]Köten, Mehmet. Şanlıurfa Yöresine Özgü “Tırnaklı ve Açık Ekmeklerin” Geleneksel Üretim Yöntemleri. Gıda, 1 Nisan 2007, s. 81-85.}

“Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği)”, 20 Aralık 2017 tarihinde 295 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Tescil belgesine göre üretimde Şanlıurfa'da yetiştirilen buğdaydan elde edilen ekmeklik buğday unu, tam buğday unu veya ikisinin karışımı; su, ekşi hamur ve tuz kullanılır. Bulamaç sürülerek uzatılan hamurun pişerken kabarmasını önlemek amacıyla yüzeyine uzunlamasına hafif çizgiler yapılır ve ekmek yöreye özgü taş fırında pişirilir.^{[3]Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği). Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi

Antep mutfak kültürünün önemli bir unsuru olan Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi; yaklaşık 20 cm eninde, 39 cm boyunda ve yaklaşık 1 cm kalınlığında oval şekilde düz ekmektir. Hamur halindeyken yapılan tırnaklama nedeniyle yüzeyinde yaklaşık 1,35 × 1,40 cm boyutlarında ve genellikle homojen dağılım gösteren tırnak aralıkları bulunur. Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[4]https://www.ci.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38245}^{[5]https://www.ci.gov.tr/Files/GeographicalSigns/dc200ac2-cd5e-4f7b-8947-e6e4b80d45fa.pdf}

Şanlıurfa tırnaklı ekmeği

Şanlıurfa tırnaklı ekmeği, Şanlıurfa mutfağına özgü bir yassı ekmek çeşididir.^{[6]Köten, Mehmet. Şanlıurfa Yöresine Özgü Tırnaklı (Düz) Ekmekte Bazı Katkı Maddelerinin Kullanımının Ekmek Kalitesine Etkisi. Gıda, 2020, s. 473-484.} Tescil şartnamesine göre temel bileşenleri un, su, tuz ve mayadır. Dinlendirilen hamur düzleştirildikten sonra üzerine un ile kaynar sudan hazırlanan bulamaç ince bir tabaka hâlinde sürülür. Ardından hamura parmak uçlarıyla “tırnak” adı verilen şekiller verilir. Son biçimi verilen hamur, 350–400°C sıcaklıktaki taş fırında 2–3 dakikada pişirilir. Ekmek ortalama 40–45 santimetre uzunluğunda ve 20–25 santimetre enindedir.^{[7]Şanlıurfa Tırnaklı Ekmeği, Tescil No. 332. Türk Patent ve Marka Kurumu, 20 Mart 2018.}

Ürün, 20 Mart 2018 tarihinde 332 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Tescilin coğrafi sınırı Şanlıurfa'dır.^{[7]Şanlıurfa Tırnaklı Ekmeği, Tescil No. 332. Türk Patent ve Marka Kurumu, 20 Mart 2018.}

Malatya Pidesi / Malatya Açık Ekmeği

Malatya Pidesi / Malatya Açık Ekmeği 28.09.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[8]Malatya Pidesi/ Malatya Açık Ekmeği. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi

Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi 30.11.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[9]Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi. Türk Patent ve Marka Kurumu.}