Patlıcan kebabı

Patlıcan kebabı veya patlıcanlı kebap, patlıcan ile etin birlikte pişirilmesiyle hazırlanan bir kebap türüdür. Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yapılan yemeğin malzemeleri ve hazırlanma biçimi yöreye göre değişebilir.^{[1]Etin En Lezzetli 7 Hali. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.} Yemek hem Şanlıurfa mutfağı hem de Gaziantep mutfağında yer alır.^{[2]Gastronomi Turizmi – Gaziantep. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 11 Mart 2026.} Şanlıurfa usulü patlıcanlı kebabın ayırt edici unsurları, Birecik patlıcanı ile İvesi ırkı kuzu etinden hazırlanan zırh kıymasının kullanılması ve kebabın odun kömürü ateşinde pişirilmesidir.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Urfa (Şanlıurfa) patlıcanlı kebabı

Şanlıurfa yöresinde balcanlı kebap adıyla da bilinen Urfa patlıcanlı kebabı, patlıcan parçaları ile zırhta çekilmiş yağlı kuzu kıymasının sırayla şişe dizilerek kömür ateşinde pişirilmesiyle hazırlanır. Tescilli üretim yönteminde kullanılan et, İvesi ırkı erkek kuzudan elde edilir. Et ve kuyruk yağı zırhta birlikte çekilir.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Yemeğin temel malzemelerinden olan Birecik patlıcanı, Şanlıurfa'nın Birecik ilçesinde yetiştirilen yerel bir patlıcan genotipidir. Az çekirdekli, yumuşak etli ve nispeten az sulu olması nedeniyle kebap yapımına elverişlidir. Birecik patlıcanı, 19 Haziran 2017'de menşe adı olarak ayrıca tescil edilmiştir.^{[4]Birecik Patlıcanı, Tescil No. 217. Türk Patent ve Marka Kurumu.} Urfa patlıcanlı kebabının coğrafi işaret sicilinde de Birecik patlıcanının kullanılması, yemeğin ayırt edici özelliklerinden biri olarak belirtilmiştir.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Birecik patlıcanı yuvarlak parçalar hâlinde kesilir; parçaların arasına kuyruk yağı içeren zırh kıyması yerleştirilerek şişe dizilir ve közlenmiş ateş üzerinde pişirilir. Kebap genellikle lavaş veya açık ekmek, közlenmiş biber ve domates ile kuru soğan eşliğinde servis edilir.^{[5]Darıcı, Salih. Kebabıyla damakları coşturan lezzet: Birecik patlıcanı. 14 Eylül 2019.}

Hazırlanışı

Tescil şartnamesine göre bir porsiyon Urfa patlıcanlı kebabı için 200–210 gram zırhta çekilmiş kuzu kıyması, iki iri Birecik patlıcanı, iki ila dört adet taze Şanlıurfa biberi ve tuz kullanılır. Bir gün dinlendirilen et zırhta çekilirken içine tuz dışında bir malzeme katılmaz.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Patlıcanların baş kısımları kesildikten sonra her patlıcan dört eşit silindirik parçaya ayrılır. Şişe sırasıyla bir patlıcan parçası ve bir kıyma topu geçirilir. Her şişte dört patlıcan parçası ile üç kıyma topu bulunur. Şişler odun kömürü ateşinde çevrilerek yaklaşık yirmi dakika pişirilir.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Pişen kebap şişten tepsiye çekilir. Üzerine mevsimine göre bir miktar su veya nar suyu serpilip başka bir tepsiyle kapatılarak dinlendirilir. Közlenmiş Şanlıurfa biberi, kuru soğan, açık ekmek veya sac ekmeği ve ayranla servis edilir.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Coğrafi işaret ve yaygınlığı

Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 2 Mayıs 2013'te yapılan başvurunun ardından Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, 21 Mayıs 2018'de 351 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edildi. Coğrafi işaretin sınırı Şanlıurfa ilidir.^{[3]Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı, Tescil No. 351. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Şanlıurfa'nın merkez ilçelerindeki 45 yiyecek-içecek işletmesinin menülerini inceleyen 2023 tarihli bir araştırmada, Urfa patlıcanlı kebabının 41 işletmenin menüsünde yer aldığı belirlendi. Yüzde 91'lik bu oranla yemek, araştırmada incelenen yöresel kebap ve ana yemekler arasında menülerde en sık karşılaşılanlardan biri oldu.^{[6]Ercan, Mustafa Oğuzhan. Şanlıurfa Mutfak Kültüründe Yer Alan Yöresel Yemeklerin Yiyecek-İçecek İşletmeleri Menülerinde Yer Alma Düzeyi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 2023, s. 872.}

Dış bağlantılar

• TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı'nda Urfa (Şanlıurfa) Patlıcanlı Kebabı