Uygur mutfağı

Uygur mutfağı (Uygurca: ئۇيغۇر تائاملىرى, Уйғур Таамлири, Harf çevirisi|ug|Uyghur Taamliri; Çince: 維吾爾菜, Wéiwú'ěr Cài), Sincan dışında da tüketilen Uygur halkının yemekleri bütünüdür. Ağırlıklı olarak kullanılan malzemeler arasında kavrulmuş koyun eti, kebaplar ve pirinç bulunur.^{[1]Xinjiang Cuisine. All-China Women's Federation, 10 Nisan 2006.} Müslüman nüfus nedeniyle, yiyecekler ağırlıklı olarak helaldir.

Bölgeden gelen göçmenler genellikle diğer bölgelerde Sincan restoranları veya yiyecek standları açtıklarından, Sincan mutfağı Çin'in büyük bir bölümünde bulunur. Herembagh, (Uygurca: ھەرەمباغ, Һәрәмбағ; ),^{[2]Beige Wind. Dispatches from Xinjiang: Uyghur Restaurant Eden Arrives in America to Mixed Reviews. 19 Kasım 2015.} Yershari, Loulan, Tarhar, Ali Jiang ve diğer birçok zincir restoran Uygur mutfağına özgü yemekler servis etmektedir.

Etnik oluşum

Uyguristan, Doğu Türkistan veya Çince "yeni toprak" anlamına gelen Sincan'daki etnik gruplar, genellikle kökleri bin yıl önceki Karahanlılara dayanan geleneksel yemek pişirme yöntemlerine sahiptir.

Uygurlar, Sincan nüfusunun büyük bir bölümünü oluşturuyor ve bu nedenle doğal olarak bölgeye onların yiyecekleri hakimdir. Uygur yemekleri, koyun eti, sığır eti, tavuk, kaz, havuç, domates, soğan, biber, patlıcan, kereviz, çeşitli süt ürünleri ve meyveler gibi malzemelerle tanınır. Uygur tarzı kahvaltı ev yapımı ekmek, smetana, zeytin, bal, kuru üzüm, badem ve çayı içerir. Uygurlar, ana yemekler hazır olmadan önce misafirlere çay, tokaş ve meyve ikram etmeyi severler.

Ana yemekler

Pek çok Uygur yemeği, Orta Asya'daki diğer etnik gruplar arasında da bulunur ve Han Çinlilerinin de etkisi bulunur.^{[3]M Cristina Cesàro. Situating the Uyghurs between China and Central Asia. Ashgate Publishing, Ltd, 2007, s. 190-192.} Çinliler, özellikle salatalık ve chäyza (茄子, qiézi; patlıcan) gibi birçok sebzeyi Sincan mutfağına tanıttı.^{[4]Cesaro, M. Cristina. "Consuming identities: food and resistance among the Uyghur in contemporary Xinjiang." Inner Asia 2.2 (2000): 225-238.} Düğün ziyafetleri gibi kentsel Uygur yaşam olaylarındaki prestijli yemekler, tipik olarak so säy (炒菜, chǎocài; "stir frying") gibi Han teknikleri kullanılarak pişirilen yemekleri içerir.^{[4]Cesaro, M. Cristina. "Consuming identities: food and resistance among the Uyghur in contemporary Xinjiang." Inner Asia 2.2 (2000): 225-238.} Ürümçi'de Çinlilerin yemek görgü kurallarına da uyulur: yemek aile tarzında servis edilen liang säy (凉菜, liángcài; "soğuk yemekler") ve issiq säy (热菜, rècài; "sıcak yemekler") ile başlar.^{[4]Cesaro, M. Cristina. "Consuming identities: food and resistance among the Uyghur in contemporary Xinjiang." Inner Asia 2.2 (2000): 225-238.}

Erişte

Yaygın bir Uygur yemeği lagman veya legmendir (لەڭمەن, ләғмән;^{[5]Beyond the Great Wall: Recipes and Travels in the Other China. Artisan, 2008, s. 135-.[6]Rachel Harris. Singing the Village: Music, Memory and Ritual Among the Sibe of Xinjiang. OUP/British Academy, 23 Aralık 2004, s. 45-.}Shou La Mian, 手拉麵, shǒu lāmiàn, شِوْ لامِيًا), Çin lamianından geldiği düşünülen bir erişte yemeğidir – L ile başlayan kelimelerin Türkçeye özgü olmadığı kaydedilmiştir,^{[7]Martine Robbeets. Diachrony of Verb Morphology: Japanese and the Transeurasian Languages. De Gruyter, 24 Temmuz 2015, s. 224-.[8]The Turkic Languages. Routledge, 29 Nisan 2015, s. 204-.[9]Language Death and Language Maintenance: Theoretical, Practical and Descriptive Approaches. John Benjamins Publishing, 1 Ocak 2003, s. 93-.} bu nedenle "läghmän" muhtemelen Çinceden bir alıntıdır.^{[10]Ildikó Bellér-Hann. Situating the Uyghurs Between China and Central Asia. Ashgate Publishing, Ltd., 2007, s. 192-193.[11]Inner Asia. The White Horse Press for the Mongolia and Inner Asia Studies Unit at the University of Cambridge, 2000, s. 235.[12]Q. Edward Wang. Chopsticks: A Cultural and Culinary History. Cambridge University Press, 26 Ocak 2015, s. 55-.} Ancak legmenin lezzeti belirgin bir şekilde Uygurlara aittir. Legmende un, su ve tuzdan yapılan özel bir el yapımı erişte kullanılır. Hamur küçük toplara bölünür ve daha sonra elle gerilir. Erişte çok yumuşayana kadar kaynatılır ve ardından et suyunda stir frying ile pişirilmiş et ve sebzeler (biber, kırmızı biber, lahana, soğan ve domates) ile servis edilir.

Pirinç

Bir başka tipik Uygur yemeği ise poludur (پولۇ, полу ; 抓飯, zhuāfàn, جُوَ فًا), Türk dünyasında yaygın olan pilavın Uygur yorumudur. Polunun yaygın bir versiyonunda havuç ve koyun (veya tavuk) eti önce soğanla birlikte yağda kızartılır, ardından pirinç ve su eklenir ve tüm yemek buharda pişirilir. Kuru üzüm ve kuru kayısı da eklenebilir.^{[3]M Cristina Cesàro. Situating the Uyghurs between China and Central Asia. Ashgate Publishing, Ltd, 2007, s. 190-192.}

Ekmek

Orta Asya'da yaygın olarak bulunan ekmek, susam, tereyağı, süt, bitkisel yağ, tuz ve şeker kullanılarak yapılan nan (نان, нан; 饢, náng, نْا) olarak bilinen pişmiş bir yassı ekmektir. Girde (Гирде) de popülerdir; sert ve kıtır kabuklu, simit benzeri bir ekmektir. Sangza (ساڭزا, Саңза; 馓子, Sǎnzi, صًا ذِ), özellikle bayramlarda yenilir ve çıtır kızarmış buğday unu hamuru kıvrılarak yapılır. Samsa (سامسا, Самса; 烤包子, kǎo bāozi, كَوْ بَوْ ذِ, kelimenin tam anlamıyla pişmiş çörekler anlamına gelir) özel bir tuğla fırın kullanılarak pişirilen kuzu turtalarıdır. Yutaza (يۇتازا, Ютаза; 油塔子, yóutiáozi, يِوْتِيَوْ ذِ) buharda pişirilmiş çok katmanlı ekmektir. Göşnan (گۆشنان, Гөшнан; 饢包肉, náng bāo ròu, نْا بَوْ ژِوْ) tavada ızgaralanmış kuzu turtalarıdır. Pamirdin, içi kuzu, havuç ve soğanla doldurulmuş fırınlanmış turtalardır.^{[13]The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 volumes]. Greenwood Press, 2010, s. 45.[14]This is Food from the Edge of China: Uyghur Cuisine at Silk Road Garden in Rowland Heights.. 15 Mayıs 2013.} Şorpa kuzu çorbasıdır (شورپا, Шорпа; 羊汤, yáng tāng, يْا تْا). Diğer yemekler arasında Tokaş (bir tür tandır ekmeği) ve Tunurkavab (饢坑肉, náng kēng ròu, نْا كعْ ژِوْ) bulunur.

Et

Diğer yemekler arasında kuzu veya tavuktan yapılan çorbalar ve kuzu veya dana etinden yapılan kavaplar (كاۋاپلار, каваплар, kebaplar) bulunur. Kavaplar, pul biber, tuz, karabiber ve kimyon ile baharatlanır ve şiş ağza paralel olacak şekilde, kebabı dişlerle en yakın ucundan kavrayarak sivri ucundan ağza kaydırarak yenir.

Sincan'da popüler olan ancak Uygur kökenli olmayan bir yemek dapanjidir (大盤雞, dàpánjī, Uygurca: دَاپًا کِ, chong texse toxu qorumis, чоң тәхсә тоху қорумиси), kelimenin tam anlamıyla "büyük tabakta tavuk" olarak çevrilir. Büyük bir tabakta servis edilen baharatlı sıcak tavuk güvecidir ve tavuk yendikten sonra et suyuna geniş ve yassı, elle çekilmiş erişte eklenir. Yemeğin 1990'ların ortalarından sonlarına kadar popülerlik kazandığı ve Siçuan'ın kuzeyindeki Saven'de Siçuan'dan gelen bir göçmen tarafından Siçuan lezzetini yeniden üretmek amacıyla acı biberleri tavuk ve patatesle karıştırarak icat edildiği söyleniyor.^{[15]M Cristina Cesàro. Situating the Uyghurs between China and Central Asia. Ashgate Publishing, Ltd, 2007, s. 197-198.}

Baharatlar

Uygur mutfağında kullanılan baharatlar arasında kimyon, kırmızı pul biber, tuz ve karabiber bulunur. Kuru üzüm ve et yağı da yemekleri tatlandırmak için kullanılır.

İçecekler

Uygurlar arasında sıkça tüketilen içecekler arasında siyah çay ve sütlü çay bulunur. Diğer bir yaygın içecek ise yerel olarak üretilen Sincan siyah birasıdır ve lezzet bakımından diğer yerel Çin biralarından daha güçlü olduğu bilinmektedir. Ayrıca Çin genelinde de bulunabilir.

Sincan bölgesinde şarap üretimi ve diğer üzüm ürünleri için kullanılan üzümler yetiştirilmektedir. Turfan'da şarap, yerel ekonominin önemli bir parçasıdır ve Tang hanedanlığından beri bu biliniyor. Museles adı verilen şarap, yerel halk tarafından yaygın olarak yapılır ve kullanılır ve bölge dışına ihraç edilmek üzere ticari olarak da üretilir.^{[16]Abdurishid Yakup. The Turfan Dialect of Uyghur. Harrassowitz, 2005, s. 161.[17]Grapes of Wrath: Muslim wine ferments divisions in China. 4 Haziran 2015.}

Tatlılar

Orta Doğu yufkalı baklavasından farklı olmakla birlikte Uygur cevizli keki için de aynı ad kullanılmaktadır.^{[18]Uyghur Entrepreneur Fights Prejudice One Nut Cake at a Time. 22 Kasım 2016.[19]Alibaba's Flying Pig Travel Service Becomes Ethnic Flashpoint in China. 31 Ekim 2016.} Cevizli kekin malzemeleri hurma, kuru üzüm, ceviz ve pekmezdir.^{[20]Xinjiang entrepreneur donates 5 tons of nut cakes to quake relief efforts. 9 Ağustos 2014.}

Ayrıca bakınız

• Çin İslam mutfağı

• Orta Asya mutfağı

Dış bağlantılar

• Uygur yemekleri

• Herembagh ana sayfası