Turkipedia
Menü
Giriş yapHesap oluştur 

Osmanlı İmparatorluğu'nda basın

İçindekiler11
  1. Avrupa etkileri
  2. Şehre göre
  3. Türk
  4. Arap
  5. Ermeni
  6. Bulgar
  7. Yunan
  8. Yahudi İspanyolcası (Ladino)
  9. Fars
  10. Batı dilleri
  11. Diğer Batı dilleri
  12. Kaynakça

Osmanlı İmparatorluğu'nda yayınlanan çok sayıda dergi ve gazete bulunuyordu. Bu gazete ve dergi yayınları Osmanlı İmparatorluğu'nda basın kültürünün yaygınlaşmasına sebep oldu.

Avrupa etkileri

Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk gazete, 1795 yılında Pera'daki Palais de France (şimdiki Beyoğlu) tarafında Fransız elçi Verninac-Saint-Maur tarafından kurulmuştur.[1]Stavrianos, p. 211 Gazete 1796 yılının Mart ayına kadar Bulletin de Nouvelles başlığı altında iki haftada bir yayınlandı.[2]Ibid.; Yalaman, The Development Of Modern Turkey,28;Karaman,“Osmanlı Modernleşmesinde Basın,” 136;E.Ö.Gönenç,“Türkiye'de Gazete Yayıncılığının Başlaması ve Gelişmesi,” İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi,2003,165-167,https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/212413 ; Murat Özgen,“Türk Basınının Gelişimine Tarihsel Bir Yaklaşım ve Değerlendirme,” İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, no: 11, 2001, 19–23,http://www.journals.istanbul.edu.tr/iuifd/article/view/1019013601/1019012817 Verninac-Saint-Maur'un Fransa'ya dönmesi üzerine gazetenin yayını durdu. Gazete Eylül 1796 - Mayıs 1797 arasında Gazette française de Constantinople, 1797 yılının Mayıs-Temmuz ayları arasında ise Mercure Oriental yayına başlatıldı.[3]Groc & Çağlar, p. 6 Gazetenin ana amacı İstanbul'da yaşayan yabancı uyruklu vatandaşlara 1789 Fransız Devrimi sonrasındaki ülkenin siyaseti hakkında bilgi aktarmaktı.[4]Gerçek, Selim Nüzhet: “Fransızca Takvîm-i Vekâyî: Le Moniteur Ottoman”, Yeni Türk Mecmûası, Sayı: 3, Birinci Kanun 1932 Gazetenin ana okuyucu kitlesini Fransız vatandaşlar oluşturuyordu. Gazete yabancı ve azınlık kitleye hitap ettiği için, yerel halk tarafından ilgi görmedi. İki yıllık süre sonunda gazetenin yayın hayatı sona ermiştir.[5]Göncüoğlu, Süleyman Faruk (2010). "İlk gazeteler" İstanbul'un İlkleri Enleri,İstanbul: Ötüken,s. 105

26 Kasım 1800 tarihinde Mısır'da çıkarılan ilk Arapça gazete olan al-Tanbih (The Alert) general Jacques-François Menou tarafından kuruldu.[6]Wendell, p. 143 Gazetenin editörlüğünü general tarafından atanan İsmail el-Khashab üstlendi. 1801 yılında İskenderiye'nin Britanya İmparatorluğu tarafından kuşatılmasından sonra gazetenin kurucusu general Jacques-François Menou İngiliz kuvvetlerine teslim oldu.[7]Max Sewell,"The Discovery of the Rosetta Stone" ,Napoleon-series.org,Retrieved 2007-03-17

1828 yılında Mısır Hidivliği'nin kurucusu Kavalalı Mehmed Ali Paşa, eyalette uyguladığı reformların bir parçası olarak[8]Orhan Kiloğlu, ilk Türkçe Gazete Vakayi-i Mısriye, Tarih ve Toplum, s. 58 (İstanbul Ekim 1988), s. 201-204 Arapça-Türkçe dilleri ile yazılmış olan ilk Vekâyi-i Mısriyye (Mısır İşleri) gazetesini kurdu.[9]Tripp (ed.), p. 2; Amin, Fortna & Frierson, p. 99; Hill, p. 172 Gazete sadece üst kademe idarecilerle sınırlıydı, yazılar ise genellikle devlet içerisinde yapılan reformlar ile ilgiliydi.[10]Yazıcı, Nesimi: “Vekâyî-i Mısriye Üzerine Birkaç Söz”, OTAM (Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi), No: 2, 1991 Gazete 15 Haziran 1833 yılında yayın hayatı sona ermiştir. 1833 yılının Ağustos ayında, Vekâyi-i Mısriyyenin dış basın yayını olmak üzere, Fransızca olarak Le Moniteur Egyptien kuruldu. Fakat gazete ilgi görmedi, kuruluşundan dört ay sonra (Mart 1833) gazete yayın hayatına ara verdi.[11]ibrahim Abduh, Tarihu Vakayii'I-Mısriye, Kahire, 1983

Takvim-i Vekayi, Sayı 1831,Osmanlıca
Takvim-i Vekayi, Sayı 1831,OsmanlıcaChapa Zadeh Agyah Effendi, editor-publisher, Kamu malı, Wikimedia Commons

Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk resmi gazetesi Takvîm-i Vekâyi çıkarıldıktan dört gün sonra, 5 Kasım 1831 tarihinde II. Mahmud'un isteğiyle Fransızca olarak Le Moniteur Ottoman kuruldu. Gazetenin editörlüğünü Alexandre Blaque yaptı. Gazetenin amacı, devlet içerisinde gerçekleşen olayları ve II. Mahmud'un reformlarını Avrupa kamuoyuna tanıtmaya çalışmaktı. Gazete, 1836'da Aleksandr Blak'ın ölümünden sonra M. Franceschi ve M. Rouet tarafından bir müddet daha yayınlandıktan sonra kapandı.[12]Sözen, Edibe "Yeni Osmanlılar ve Gazetecilik İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, Cilt 0, Sayı 1-2, Oca 1992

1 Ağustos 1840 tarihinde İstanbul'da yaşayan İngiliz tüccar William Churchill tarafından Cerîde-i Havâdis kuruldu. Cerîde-i Havâdis özel sermaye ile kurulan ilk gazeteydi. Bu sebeple diğer gazetelere kıyasla daha özerkliğe sahip oldu.[13]Lewis, Bernard. Modern Türkiye'nin Doğuşu Gazetenin ana konuları, dış politika ile uluslararası haberlerdi. Cerîde-i Havâdis, Türk basınında ticarî ilan yayınlarını başlatan gazete olmuştur. Gazete, William Churchill'in 1864 yılındaki vefatı sonrası Alfred Churchill tarafından idare edilmiştir. İlerleyen zamanlarda Alfred Churchill yerine gazeteyi Mehmed Nuri Bey sahiplenmiştir. Gazete 1885 yılında yayın hayatına sona ermiştir.[14]Perihan Ölker, “Ceride-i Havadis ve Hakayıkul Vekayi Gazetelerinde Türk Dili İle İlgili İki Yazı”, Turkish Studies-İnternatıonal Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic, Volume VIII/IX, Summer, Ankara 2013,s. 2023

Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk yerel gazetesi İbrahim Şinasi (1826-1871) ve arkadaşı Agah Efendi'nin (1832-1885) desteğiyle 1860 yılında Tercümân-ı Ahvâl başlığı altında kuruldu.[15]Ágoston & Masters, p. 433 Tercümân-ı Ahvâl gazetesi, ilk kez kendi başına kurulan gazete olma özelliğini taşır. Gazetenin amacı Osmanlı İmparatorluğu'nun iç ve dış haberlerini gazeteye taşımaktı. Gazete döneminde Cerîde-i Havâdis ile rekabet etmiştir. İbrahim Şinasi altı ay sonra Tasvîr-i Efkâr adında bir gazete kurdu ve yazar kadrosunda Namık Kemal de bulunuyordu.[16]S.Gezgin,"Gazeteciliğin ve Türk Yazılı Basınının Kısa Tarihsel Prespektifi,İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi,2004,11–24,http://www.journals.istanbul.edu.tr/iuifd/article/view/1019012945/1019012173 Tercümân-ı Ahvâl 11 Mart 1866 tarihinde yayın hayatına son verdi. Namık Kemal kısa bir süre sonra Paris'e gitti.

Arapça yayınlar yapan ilk özel gazete Mir'at al-ahwal, 1885 yılında Suriyeli şair Rizqallah Hassun tarafından kuruldu. Bir yıl sonra gazetenin eleştirel içerikleri sebebiyle gazete askıya alındı.[17]Çapanoğlu, Münir Süleyman: Basın Tarihine Dair Bilgiler ve Hatıralar, İstanbul, Hür Türkiye Dergisi Yayınları, 1962

Matbuat Nizamnamesi ve Basın yasaları, 1864-1865 Ocak ayı tarihlerinde Sansür bürosunun kurulmasıyla birlikte çıkarıldı.[15]Ágoston & Masters, p. 433 Bu yasalarla birlikte, birçok aydın ve gazeteci özgürce faaliyet gösteremeyeceklerini düşündükleri için Paris başta olmak üzere yabancı ülkelerde gazeteler kurdular.[18]Kendall,p.338[19]Kendall,p.340[19]Kendall,p.340[20]İskit, Server: Türkiye’de Matbuat İdareleri ve Politikaları, Başbakanlık Basın Yayın Umum Müdürlüğü Yayınları, 1943

Şehre göre

Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti Kostantiniyye - Konstantinopolis (şimdi İstanbul) basın faaliyetlerinin merkeziydi.[21]Kendall,p.339

1876'da İstanbul'da yayınlanan kırk yedi dergi vardı. Dergilerin çoğu yabancı dillerde olmak üzere azınlıklara hitap ediyordu, dergiler arasından on üçü Osmanlı Türkçesi ile yazılmıştı.[22]Kendall,p.331 Galata'da gayrimüslim ve azınlıklar tarafından yabancı dillerde pek çok gazete üretildi.

Kendall 1870'lerde Konstantinopolis'in İskenderiye'de bulunan özel edebi dergilerden yoksun olduğunu yazdı.[23]Kendall,p.337 Kendall Konstantinopolis'de yayınlanan dergilerin okuyucu tabanının aşırı derecede sınırlı olduğunu belirtti.[18]Kendall,p.338 Kendall'ın gözünde 1875 tarihinde uygulanan damga vergisi, "daha marjinal" gazetelerin ortadan kalkmasına neden oldu.[18]Kendall,p.338

Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra şimdiki İstanbul olan Konstantiniyye, Türk gazeteciliğinin merkezi olarak kaldı.[21]Kendall,p.339

Türk

1831 yılında Girit Valiliği'nin Kavalalı Mehmed Ali Paşa'ya verilmesiyle birlikte, Girit'teki ıslahat reformlarının bir parçası olarak Vekâyi-i Giridiye kuruldu. Gazete Türkçe-Rumca olarak yayınlandı.[24]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24) Gazetenin dönemin yazarları tarafından 1841 yılına kadar devam ettiği iddia ediliyor.[25]Koloğlu, Orhan: “Girit’te Türkçe Basın”, Tarih ve Toplum, Sayı: 48, Aralık 1987, ss. 9-12

1874 yılında Hagop Baronyan tarafından kurulan Türkiye'nin ilk Türkçe tiyatro dergisi Tiyatro'dur.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde Osmanlı Türkçesi yayınları şunları içermektedir:

  • Basiret[26]Strauss,Johann "Twenty Years in the Ottoman capital: the memoirs of Dr. Hristo Tanev Stambolski of Kazanlik (1843-1932) from an Ottoman point of view." In: Herzog, Christoph and Richard Wittmann (editors). Istanbul - Kushta - Constantinople: Narratives of Identity in the Ottoman Capital, 1830-1930. Routledge, 10 October 2018, 9781351805223. p. 267

  • Hürriyet[26]Strauss,Johann "Twenty Years in the Ottoman capital: the memoirs of Dr. Hristo Tanev Stambolski of Kazanlik (1843-1932) from an Ottoman point of view." In: Herzog, Christoph and Richard Wittmann (editors). Istanbul - Kushta - Constantinople: Narratives of Identity in the Ottoman Capital, 1830-1930. Routledge, 10 October 2018, 9781351805223. p. 267

  • İkdam - 23 Haziran 1894 tarihinde yayına başlamıştır. Ahmet Cevdet tarafından çıkartılmıştır. Döneminde Sabah (gazete, 1875) ile ciddi bir rekabete girmiştir.[27]Yalaman, The Development of Modern Turkey, 78

  • La Pédiatrie en Turquie - Türkiye'de Emraz-ı Etfal[28]Arşivlenmiş kopya.

  • 1880'de Tevfik Ebüzziya tarafından kurulan ve 1887'ye kadar devam eden, ardından 1894'te yeniden başlayan ve 1912'de biten Mecmua i-Ebüzziya[19]Kendall,p.340

  • Mecmua i-İbretnüma (İstanbul) - 1865-1866 yılları arasında Cemiyet-i Kitabet'te yayımlanan kitabın on altı sayısı vardı.[18]Kendall,p.338

  • Mecmua İber-u İntibah - Kendall'a göre, 1862'den 1864'e kadar faaliyet gösteren bu dergi, Türkiye'de yayınlanan "ilk ihtisas edebiyat dergisi" oldu. Toplam sayı sekizdir.[18]Kendall,p.338

  • Muharrir (İstanbul) - 1876'dan 1878'e kadar operasyonda Ebüzziya Tevfik tarafından işletildi ve toplam sekiz sayı vardı.[18]Kendall,p.338

  • Ravzat-ül Maarif(İstanbul) - 1870'ten 1871'e kadar yayımlanan, bilim ve edebiyat odaklı, altı sayı içeriyordu.[18]Kendall,p.338

  • Servet - 1889'da etnik Yunan gazeteci Demetrius Nicolaides tarafından kuruldu.[29]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 29 (PDF p. 31)

  • Servet i-Fünun[30]Kendall,p.330 CITED: p.342

  • Takvîm-i Vekâyi

  • Terakki[26]Strauss,Johann "Twenty Years in the Ottoman capital: the memoirs of Dr. Hristo Tanev Stambolski of Kazanlik (1843-1932) from an Ottoman point of view." In: Herzog, Christoph and Richard Wittmann (editors). Istanbul - Kushta - Constantinople: Narratives of Identity in the Ottoman Capital, 1830-1930. Routledge, 10 October 2018, 9781351805223. p. 267

  • Tercüman i-Hakikat - İttihat ve Terakki mensubu Tercüman Ahmed Midhat tarafından 1878'de kuruldu.[19]Kendall,p.340[27]Yalaman, The Development of Modern Turkey, 78

  • Türk İktisad Mecmuası - Revue Économique de Turquie[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Malumat - Mehmet Tahir tarafından Mayıs 1895 tarihinde kuruldu. Edebiyat, hukuk, iktisat, tarih, tıp, ziraat, ticaret içerikli yazılara yerdi. 1905 senesinde yayın hayatına son verdi.

  • Ceride-i Ticaret

  • Saadet - Ceride-i Havadis'in devamı olarak kurulmuştur. Mehmed Nuri Bey tarafından 1885 yılında kurulmuştur. 1911 yılında yayın hayatına son vermiştir.

  • Vakit (gazete) - Filip Efendi tarafından 1875 senesinde kurulmuştur. 1884 yılında eleştirel yazıları nedeniyle kapatılmıştır.

  • Sabah (gazete, 1875) - 1876'da Papadapulos tarafından yayınlanmaya başlamıştır. Döneminde İkdam gazetesi ile ciddi bir rekabete girmiştir.[27]Yalaman, The Development of Modern Turkey, 78

Evanginos Misalaidis tarafından 1850 yılında Anatoli gazetesi kuruldu.[31]"Introduction" Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier. University of Bamberg Press,2018-02-28,ss. v-..Cited: p.xi Gazetenin yazıları Karamanlıca dili ile yazılmıştır. Gazete 1922 yılında yayın hayatına son verdi.

Karamanlıca diliyle yazılan diğer gazeteler sırasıyla;

  • Anatol Ahteri

  • Angeliaforos

  • Angeliaforos coçuklar içun

  • Şafak

  • Terakki

  • Angealifaros yayınları American Board of Commissioners for Foreign Missions (Amerikan Yabancı Misyoner Komisyonu Kurulu) tarafından oluşturulmuştur.[32]Publisher of the newspaper Konstantinoupolis for half a century. Following the trail of Dimitris Nikolaidis in the Ottoman archives. University of Bamberg Press, 28 Şubat 2018, s. 33-.

Arap

Mısır'daki ilk Arapça gazete, 26 Kasım 1800 tarihinde kurulan, Fransızlar tarafından yayınlanan ve merkezi İskenderiye'de bulunan el-Tanbih idi.[22]Kendall,p.331

Mısır'daki ilk resmi Arapça gazete jurnal el-Khidiw 1810 tarihinde kuruldu.[22]Kendall,p.331 İstanbul'da kurulan Arapça Al-Jawā'ib gazetesi Ahmed Faris Efendi (1804-1887) tarafından kuruldu.Gazete 1860 yılından itibaren 1876 Osmanlı Yasası dahil olmak üzere Osmanlı Kanunlarını Arapça yayınladı.[33]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27)[34]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 34 (PDF p. 36)[34]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 34 (PDF p. 36)

Dönemin taşra da kurulan bazı gazeteleri Arapça dilindeydi.[33]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27) Taşra'da Arapça diliyle yayın yapan ilk gazete Geç Osmanlı İmparatorluğu'nda Dil ve Güç" adlı kitabın yazarı Johann Strauss tarafından "yarı resmi" olarak nitelendirilen Hadiqat al-Akhbar idi.[35]Strauss, Johann. "Language and power in the late Ottoman Empire" (Chapter 7). In: Murphey, Rhoads (editor). Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule. Routledge, 7 July 2016,(, 9781317118442), Google Kitaplar PT192 Gazete Khalil al-Khuri (1836 - 1907) tarafından 1858'de yayına başladı.[36]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 26 (PDF p. 28)

Tunus'ta Hadiqat al-Akhbar gazetesinden iki yıl sonra,al-Rāʾid al-Tūnusī kuruldu. Irak'ta ise Türkçe-Arapça yayın yapan Zevra / al-Zevra 1869 yılında kuruldu. Zevra / al-Zevra dönemin il bazlı Arap gazeteleri arasında kısa bir dönem en yüksek prestije sahip oldu.[37]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25-26 (PDF p. 27-28)

Ermeni

Dönemin Ermeni yayınları şunlardır;

  • Jamanak

  • Takvîm-i Vekâyi'nin Ermenice versiyonu[24]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)

Bulgar

Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde Konstantinopolis'de birçok Bulgar gazetesi yayınlandı. Makedoniya, Napreduk veya Napredak ("İlerleme"), Pravo ve Turtsiya İstanbul'da yayınlanan gazetelerdir. Diğer Bulgar gazeteleri arasında Tuna Vilayeti'nin resmi gazetesi Dunav / Tuna, Iztocno Vreme ve Amerika Birleşik Devletleri'nden Protestan Hristiyan misyonerler tarafından yayınlanan Zornitsa ("Sabah Yıldızı") dönemin Bulgar gazeteleri arasındadır.[38]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 36[39]The First Ottoman Experiment in Democracy. 2010, s. 21-51.

Yunan

Vekâyi-i Giridiyenin Yunanca versiyonları vardı.[24]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)

1861 yılında Anatolikos Aster ("Doğu Yıldızı") adında Yunanca bir gazete kuruldu. Gazetenin baş editörlüğünü Konstantinos Photiadis yaptı.[40]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 32 (PDF p. 34) Demetrius Nicolaides ise editör olarak görev yaptı.[41]A Constitution for a Multilingual Empire," p. 29 (PDF p. 31)

1867 yılında Demetrius Nicolaides Konstantinoupolis adında kendi Yunanca gazetesini kurdu. Strauss kitaplarında Konstantinoupolisin Osmanlı İmparatorluğu içerisinde döneminde en çok okunan Yunan gazetesi olduğunu belirtti.[41]A Constitution for a Multilingual Empire," p. 29 (PDF p. 31)

Konstantinoupolis gazetesinin faaliyette olmadığı dönemlerde Nicolaides, Thrake ("Trakya", Ağustos 1870 - 1880) ve Avginin ("Aurora"; 6 Temmuz 1880 - 10 Temmuz 1884) editörlüğünü yaptı.[42]"Publisher of the newspaper Konstantinoupolis for half a century,Following the trail of Dimitris Nikolaidis in the Ottoman archives",Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier,University of Bamberg Press,2018-02-28,ss,pp.33 ,- Volume 12 of Bamberger Orientstudien - Old 3863095278 // Cited: p.37

Ayrıca, dönemin diğer Yunanca gazeteleri şunlardır:

  • Chrysalis[43]Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier. University of Bamberg Press, 28 Şubat 2018, s. 33-.

  • Pandora[43]Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier. University of Bamberg Press, 28 Şubat 2018, s. 33-.

  • Takvîm-i Vekâyinin Yunanca versiyonu[24]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)

Yahudi İspanyolcası (Ladino)

Selanik'ten bir Ladino gazetesi olan La Epoca'nın 1902 Sayısı
Selanik'ten bir Ladino gazetesi olan La Epoca'nın 1902 SayısıLa Epoca, Kamu malı, Wikimedia Commons

Yehezkel Gabay (1825-1896) 1860 yılında Jurnal Yisraeliti kurmuştu.[44]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 24 (PDF p. 26)

Fars

1876'da kurulan ve 1876 Anayasası'da dahil olmak üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun Hükûmet belgelerinin Farsça versiyonlarını yayınlayan Farsça bir gazete olan Akhtar ("Yıldız") vardı.[24]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)[33]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27)

Batı dilleri

L'Étoile du Bosphoreun 6 Ocak 1892 tarihli sayısının ilk sayfası
L'Étoile du Bosphoreun 6 Ocak 1892 tarihli sayısının ilk sayfasıL'Etoile du Bosphore, Kamu malı, Wikimedia Commons

Fransızlar 1795 yılında Konstantinopolis'te bir gazete kurmuştu, fakat Fransa'nın Mısır ve Suriye Seferi'nden sonra gazete, üslerini İskenderiye'ye taşıdığı için kapatıldı.[22]Kendall,p.331

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki gayrimüslim azınlıklar, Fransızcayı ortak bir dil olarak benimsediler. Ortak dil olarak Fransızca benimsendiği için, İmparatorluk genelindeki bütün gayrimüslim azınlıklar Fransızca yayınları kullandılar. Fransız iş adamları ve meslek çalışanları, imparatorluktaki ticari müşterilerle iletişim kurmak için Fransızca medyayı kullandılar.[45]Francophone press in the Ottoman Empire. French National Library.

Konstantinopolis (İstanbul), Beyrut, Selanik ve Smyrna (İzmir) şehirlerinin yurt içinde Fransızca yayın yapan gazeteleri vardı.[46]Strauss, Johann. "Language and power in the late Ottoman Empire" (Chapter 7). In: Murphey, Rhoads (editor). Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule. Routledge, 7 July 2016. (, 9781317118459), p.122 Fransızca yayınlar, Doğu Akdeniz bölgesinde de aktifti.

Fransızca gazetecilik başlangıçta Smyrna (İzmir) merkezli idi, ancak 1860'larda Konstantinopolis'e (İstanbul) kaymaya başladı.[22]Kendall,p.331

Buna ek olarak, diğer Batı Avrupa dillerinde yazılan gazetelerin Fransızca versiyonları veya Fransızca bölümler içeren basımları vardı.[46]Strauss, Johann. "Language and power in the late Ottoman Empire" (Chapter 7). In: Murphey, Rhoads (editor). Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule. Routledge, 7 July 2016. (, 9781317118459), p.122

Osmanlı İmparatorluğu'nun medya tarihinde 400'den fazla süreli yayın kısmen veya tamamen Fransızca idi.[45]Francophone press in the Ottoman Empire. French National Library.

Takvîm-i Vekâyi'nin de Fransızca versiyonları bulunuyordu. Buna ek olarak, Fransız gazeteciliğinin bir diğer merkezi ise İskenderiye'idi.[24]Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)

Fransa'nın Mısır seferi sırasında, Fransız Devrimi'nin ideallerini Mısır'da yaygınlaştırmak amacıyla Fransızca yayın yapmak üzere Courier of Egypt, Mare Aruel ve Joseph Fourier tarafından 28 Ağustos 1798 tarihinde kuruldu. Gazete 117 sayı olarak yayınlandı. 1801 Ağustos tarihinde gazete kapandı.[47]Louis de Laus de Boisy, "The Institute of Egypt," Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents, ed. Rafe Blaufarb (New York: Bedford/St. Martin’s, 2008), 45-48[48]Gillet,T(1800),Memoirs Relative to Egypt Published during the Campaigns of Napoleon Bonaparte in the Years 1798 and 1799 (translation) Paris: Salisbury-Square

Mısır'daki Fransız hakimiyeti sırasında birçok eserin çıkmasından sorumlu olan Mısır Bilim ve Sanat Komisyonu (Commission des sciences et arts d'Egypte)
Mısır'daki Fransız hakimiyeti sırasında birçok eserin çıkmasından sorumlu olan Mısır Bilim ve Sanat Komisyonu (Commission des sciences et arts d'Egypte)Yazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

İkinci Fransız İmparatorluğu'nun hakimiyeti altında olan Mısır'da 15 Eylül 1798 yılında La Decade Eygpt, J.J. Marcel tarafından kuruldu. Gazete Fransızca yayın yapmakta, içeriğinde bilim ile alakalı konulara yer vermekteydi. Gazete Mısır'da Fransız bilim insanları ve sanatçılar tarafından kurulan Commission des Sciences et des Arts (Bilim ve Sanat Komisyonu)'na bağlı olarak yayınlarını yaptı.[49]ibrahim Abduh, Tatavvuru's-Sıhafeti'l-Mısriye (1798-1951),Kahire,1951

Osmanlı İmparatorluğu'nda dönemin Fransızca yayınları şunlardır:

  • Annonces-Journal de Constantinople[50]http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32695298v/date?rk=21459;2 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6738667f?rk=21459;2

  • Annuaire des commerçants de Smyrne et de l'Anatolie[51]https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32696967r/date.item // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5814716q?rk=21459;2

  • Annuaire oriental du commerce[52]http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32698490c/date?rk=42918;4 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9341936?rk=21459;2

  • L'Aurore (Constantinople)[53]Before the Holocaust, Ottoman Jews supported the Armenian genocide’s ‘architect’. 7 Eylül 2018.

  • Correspondance d'Orient[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Courrier de Constantinople: moniteur du commerce[54]http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32750239g/date?rk=107296;4 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4530064r.item

  • Gazette Médicale d'Orient[55]https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129124 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129469 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129267 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129327

  • Génie Civil Ottoman[56]https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129179 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129075

  • Journal de Constantinople[57]https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32797343h/date?rk=128756;0 // https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k67394991/f1.item.zoom

  • Journal de Constantinople et des intérêts orientaux[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Journal de Salonique[58]http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32798884q/date?rk=171674;4 // https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6738670x.item

  • Journal de Smyrne[59]http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb327989186/date?rk=193134;0 // https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k934188r?rk=21459;2

  • L'Abeille du Bosphore[28]Arşivlenmiş kopya.

  • L'Étoile du Bosphore - İlk sayısı 4 Aralık 1891'de yayımlanan gazetenin ofisi 42 Rue de Paradis, Marsilya'ydı. 1892'ye kadar yayında kaldı.[60]Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Fransızca basın: Fransa Millî Kütüphanesi'nde (Bibliothèque Nationale De France) bulunan Fransızca yayımlanmış Osmanlı gazete, dergi ve yıllıkları koleksiyonu. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 2022, s. 112-136.

  • La Décade égyptienne[61]Titres de presse francophone en Égypte.

  • La Patrie: Journal ottoman publié en français politique, littéraire, scientifique, industriel, financier et commerciel illustré (Constantinople)[62]https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb328337903/date?rk=386268;0 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9341813

  • La Pédiatrie en Turquie - Türkiye'de Emraz-ı Etfal[28]Arşivlenmiş kopya.

  • La Turquie: Journal politique, commercial, industriel et financie[28]Arşivlenmiş kopya.

  • La Turquie (Constantinople)[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Le Courier de l'Égypte[61]Titres de presse francophone en Égypte.

  • Le Moniteur Ottoman[22]Kendall,p.331

  • Le Phare d'Alexandrie[22]Kendall,p.331

  • Le Phare du Bosphore[22]Kendall,p.331

  • Le Stamboul

  • The Levant Herald[63]Bradshaw's Continental Railway, Steam Transit, and General Guide, for Travellers Through Europe. W.J. Adams,1875. p.657

  • The Levant Times and Shipping Gazette[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Miscellanea Ægyptica[22]Kendall,p.331

  • Revue Bibliographique de Philologie et d'Histoire[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Türk İktisad Mecmuası - Revue Économique de Turquie[64]Arşivlenmiş kopya.

  • Revue commerciale du Levant[28]Arşivlenmiş kopya.

  • Revue Médico-Pharmaceutique[65]https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129377 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129426

  • Stamboul[22]Kendall,p.331

Diğer Batı dilleri

Dönemin iki İngilizce ve Fransızca gazetesi bulunuyordu. Bu gazeteler, The Levant Herald, The Levant Times ve Shipping Gazette idi.[63]Bradshaw's Continental Railway, Steam Transit, and General Guide, for Travellers Through Europe. W.J. Adams,1875. p.657[66]Arşivlenmiş kopya.

1858 ve 1859 yıllarında İskenderiye şehrinde Il Progreso olarak bilinen bir İtalyan gazetesi kuruldu.[22]Kendall,p.331

Kaynakça

  1. 1.Stavrianos, p. 211
  2. 2.Ibid.; Yalaman, The Development Of Modern Turkey,28;Karaman,“Osmanlı Modernleşmesinde Basın,” 136;E.Ö.Gönenç,“Türkiye'de Gazete Yayıncılığının Başlaması ve Gelişmesi,” İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi,2003,165-167,https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/212413 ; Murat Özgen,“Türk Basınının Gelişimine Tarihsel Bir Yaklaşım ve Değerlendirme,” İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, no: 11, 2001, 19–23,http://www.journals.istanbul.edu.tr/iuifd/article/view/1019013601/1019012817 dergipark.org.tr
  3. 3.Groc & Çağlar, p. 6
  4. 4.Gerçek, Selim Nüzhet: “Fransızca Takvîm-i Vekâyî: Le Moniteur Ottoman”, Yeni Türk Mecmûası, Sayı: 3, Birinci Kanun 1932
  5. 5.Göncüoğlu, Süleyman Faruk (2010). "İlk gazeteler" İstanbul'un İlkleri Enleri,İstanbul: Ötüken,s. 105
  6. 6.Wendell, p. 143
  7. 7.Max Sewell,"The Discovery of the Rosetta Stone" ,Napoleon-series.org,Retrieved 2007-03-17 napoleon-series.org
  8. 8.Orhan Kiloğlu, ilk Türkçe Gazete Vakayi-i Mısriye, Tarih ve Toplum, s. 58 (İstanbul Ekim 1988), s. 201-204
  9. 9.Tripp (ed.), p. 2; Amin, Fortna & Frierson, p. 99; Hill, p. 172
  10. 10.Yazıcı, Nesimi: “Vekâyî-i Mısriye Üzerine Birkaç Söz”, OTAM (Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi), No: 2, 1991
  11. 11.ibrahim Abduh, Tarihu Vakayii'I-Mısriye, Kahire, 1983
  12. 12.Sözen, Edibe "Yeni Osmanlılar ve Gazetecilik İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, Cilt 0, Sayı 1-2, Oca 1992 dergipark.org.tr
  13. 13.Lewis, Bernard. Modern Türkiye'nin Doğuşu
  14. 14.Perihan Ölker, “Ceride-i Havadis ve Hakayıkul Vekayi Gazetelerinde Türk Dili İle İlgili İki Yazı”, Turkish Studies-İnternatıonal Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic, Volume VIII/IX, Summer, Ankara 2013,s. 2023
  15. 15.Ágoston & Masters, p. 433
  16. 16.S.Gezgin,"Gazeteciliğin ve Türk Yazılı Basınının Kısa Tarihsel Prespektifi,İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi,2004,11–24,http://www.journals.istanbul.edu.tr/iuifd/article/view/1019012945/1019012173 journals.istanbul.edu.tr
  17. 17.Çapanoğlu, Münir Süleyman: Basın Tarihine Dair Bilgiler ve Hatıralar, İstanbul, Hür Türkiye Dergisi Yayınları, 1962
  18. 18.Kendall,p.338 books.google.com.tr
  19. 19.Kendall,p.340 books.google.com.tr
  20. 20.İskit, Server: Türkiye’de Matbuat İdareleri ve Politikaları, Başbakanlık Basın Yayın Umum Müdürlüğü Yayınları, 1943
  21. 21.Kendall,p.339 books.google.com.tr
  22. 22.Kendall,p.331 books.google.com.tr
  23. 23.Kendall,p.337 books.google.com.tr
  24. 24.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)
  25. 25.Koloğlu, Orhan: “Girit’te Türkçe Basın”, Tarih ve Toplum, Sayı: 48, Aralık 1987, ss. 9-12
  26. 26.Strauss,Johann "Twenty Years in the Ottoman capital: the memoirs of Dr. Hristo Tanev Stambolski of Kazanlik (1843-1932) from an Ottoman point of view." In: Herzog, Christoph and Richard Wittmann (editors). Istanbul - Kushta - Constantinople: Narratives of Identity in the Ottoman Capital, 1830-1930. Routledge, 10 October 2018, 9781351805223. p. 267
  27. 27.Yalaman, The Development of Modern Turkey, 78
  28. 28.Arşivlenmiş kopya. archives.saltresearch.org
  29. 29.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 29 (PDF p. 31)
  30. 30.Kendall,p.330 CITED: p.342 books.google.com.tr
  31. 31."Introduction" Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier. University of Bamberg Press,2018-02-28,ss. v-..Cited: p.xi books.google.com
  32. 32.Publisher of the newspaper Konstantinoupolis for half a century. Following the trail of Dimitris Nikolaidis in the Ottoman archives. University of Bamberg Press, 28 Şubat 2018, s. 33-.
  33. 33.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27)
  34. 34.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 34 (PDF p. 36)
  35. 35.Strauss, Johann. "Language and power in the late Ottoman Empire" (Chapter 7). In: Murphey, Rhoads (editor). Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule. Routledge, 7 July 2016,(, 9781317118442), Google Kitaplar PT192 books.google.com.tr
  36. 36.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 26 (PDF p. 28)
  37. 37.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25-26 (PDF p. 27-28)
  38. 38.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 36
  39. 39.The First Ottoman Experiment in Democracy. 2010, s. 21-51. menadoc.bibliothek.uni-halle.de
  40. 40.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 32 (PDF p. 34)
  41. 41.A Constitution for a Multilingual Empire," p. 29 (PDF p. 31)
  42. 42."Publisher of the newspaper Konstantinoupolis for half a century,Following the trail of Dimitris Nikolaidis in the Ottoman archives",Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier,University of Bamberg Press,2018-02-28,ss,pp.33 ,- Volume 12 of Bamberger Orientstudien - Old 3863095278 // Cited: p.37 books.google.com.tr
  43. 43.Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier. University of Bamberg Press, 28 Şubat 2018, s. 33-.
  44. 44.Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 24 (PDF p. 26)
  45. 45.Francophone press in the Ottoman Empire. French National Library. heritage.bnf.fr
  46. 46.Strauss, Johann. "Language and power in the late Ottoman Empire" (Chapter 7). In: Murphey, Rhoads (editor). Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule. Routledge, 7 July 2016. (, 9781317118459), p.122 books.google.ca
  47. 47.Louis de Laus de Boisy, "The Institute of Egypt," Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents, ed. Rafe Blaufarb (New York: Bedford/St. Martin’s, 2008), 45-48
  48. 48.Gillet,T(1800),Memoirs Relative to Egypt Published during the Campaigns of Napoleon Bonaparte in the Years 1798 and 1799 (translation) Paris: Salisbury-Square
  49. 49.ibrahim Abduh, Tatavvuru's-Sıhafeti'l-Mısriye (1798-1951),Kahire,1951
  50. 50.http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32695298v/date?rk=21459;2 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6738667f?rk=21459;2 gallica.bnf.fr
  51. 51.https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32696967r/date.item // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5814716q?rk=21459;2 gallica.bnf.fr
  52. 52.http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32698490c/date?rk=42918;4 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9341936?rk=21459;2 gallica.bnf.fr
  53. 53.Before the Holocaust, Ottoman Jews supported the Armenian genocide’s ‘architect’. 7 Eylül 2018. timesofisrael.com
  54. 54.http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32750239g/date?rk=107296;4 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4530064r.item gallica.bnf.fr
  55. 55.https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129124 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129469 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129267 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129327 archives.saltresearch.org
  56. 56.https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129179 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129075 archives.saltresearch.org
  57. 57.https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32797343h/date?rk=128756;0 // https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k67394991/f1.item.zoom gallica.bnf.fr
  58. 58.http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32798884q/date?rk=171674;4 // https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6738670x.item gallica.bnf.fr
  59. 59.http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb327989186/date?rk=193134;0 // https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k934188r?rk=21459;2 gallica.bnf.fr
  60. 60.Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Fransızca basın: Fransa Millî Kütüphanesi'nde (Bibliothèque Nationale De France) bulunan Fransızca yayımlanmış Osmanlı gazete, dergi ve yıllıkları koleksiyonu. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 2022, s. 112-136. dergipark.org.tr
  61. 61.Titres de presse francophone en Égypte. heritage.bnf.fr
  62. 62.https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb328337903/date?rk=386268;0 // city from https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9341813 gallica.bnf.fr
  63. 63.Bradshaw's Continental Railway, Steam Transit, and General Guide, for Travellers Through Europe. W.J. Adams,1875. p.657 books.google.com
  64. 64.Arşivlenmiş kopya. archives.saltresearch.org
  65. 65.https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129377 and https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/129426 archives.saltresearch.org
  66. 66.Arşivlenmiş kopya. gallica.bnf.fr