Ömer Nâilî Paşa

Ömer Nâilî Paşa (d. 1831, Macaristan Krallığı – ö. 1870, İstanbul), Macar asıllı Osmanlı ferîki, askerî târihçisi ve öğretmenidir. 1848 Macar Devrimi'nin başarısızlığa uğramasının ardından, pek çok Macar ve Polonyalı mülteci gibi Osmanlı İmparatorluğu'na sığınarak Müslüman oldu. Genç Osmanlılar'ın önde gelen isimlerinden olan Ömer Paşa, ölümüne dek 15 yıl boyunca Osmanlı Devleti'ne hizmet etti.

Hayatı

Macaristan Krallığı'ndaki yaşamı

1831'de Avusturya İmparatorluğu'nun içinde bulunan Macaristan Krallığı'nda Macar bir aileye doğdu. Doğum ismi bilinmiyor. Almanca'da takma adı "Schatmar" olduğu söylenmektedir.^{[1]Unsere Zeit deutsche Revue der Gegenwart: Monatsschrift zum Conversationslexikon. F. M. Brockhaus, 1877, s. 628.} 17 yaşındayken Macar Devrimi'ne katıldı. Devrim başarısızlıkla sonuçlandığında; Cumhurbaşkanı Lajos Kossuth ve kabinesinin çoğu üyesi, Józef Bem, György Klapka, Henryk Dembiński, Józef Wysocki, György Kmety, Fischel Freund, Adolf Farkas, Josef Kohlman ve diğer pek çok Macar ile Polonyalılar gibi Osmanlı İmparatorluğu'na babasıyla birlikte sığındı.^{[2]Marz, Rasim. Ali Pascha – Europas vergessener Staatsmann. Frank & Timme, 2016, s. 81.}

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

Geçici olarak Tuna Vilâyeti'nde yaşarken, Hristiyanlıktan Müslümanlığa geçti. Sultan Abdülmecid ona "Ömer Nâilî" ismini verdi. Tıpkı Osmanlı Devleti'nin hizmetine geçen birçok ecnebi figürler gibi (en önemlisi Ludwig Detroit), Sultan Abdülmecid kendisini Ömer Lütfi Paşa'nın gözetimine teslim etti. Kısa bir süre sonra İstanbul'a yerleşerek Maçka'daki Askerî Îdâdî'de ve akabinde Mekteb-i Harbiye'de öğrenim gördü. 1855'te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu ve Kırım Savaşı'na iştirak etti. Rumeli'de önemli memuriyetlerde bulundu. 1866'da miralay rütbesindeyken, iki ciltlik Fenn-i Harb ve Târih-i Askerî eserini yayımladı.^{[3]Yalçın, Osman. Harp Tarihinin Etüdü ve Harp Tarihi Yazımında Yöntem. Çanakkale Eğitim, Bilim, Sosyal ve Kültürel Araştırmalar ve Uygulamalar Derneği, s. 465.} Ömer Nâilî Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'nun Batılılaşmasını destekliyordu. Bu nedenle Genç Osmanlılar'ın bir üyesiydi. Diğer Macar ile Polonyalı paşalarla demokratik ve progresif düşüncelerini savunan Courrier d'Orient gazetesinde yazarlık yaptı.^{[4]Korkmaz, Adem. Midhat Paşa'nın Hayatı, İdari ve Siyasi Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi, 2016.}

Genç Osmanlılar, Sultan Abdülaziz'i tahttan indirip yerine Şehzâdeler Abdülhamid ya da Murad'ı getirmek istediler. Ayetullah Bey'in yardımıyla açığa getirilen entrikalar, Mayıs ve Haziran 1867'de örgütün başkanlığını sürdüren Ömer Paşa dâhil birçok üyenin tutuklanmasına sebep oldu.^{[5]Petrosyan, Yuriy A.. Sosyalist Açıdan Jön Türk Hareketi. Yordam Kitap, 2015, s. 66, 78.} Ömer Paşa bu sırada İstanbul'daki tüm polislik işlevlerinden sorumlu olan Dersaadet Karakollar Ferîki makâmındaydı.^{[6]Küçük, Yalçın. Aydın Üzerine Tezler, 1830-1980. Tekin Yayınevi, 1984, s. 678.} Çok geçmeden serbest bırakıldı ve Mayıs 1868'de Mekteb-i Harbiye'de öğretmen oldu.^{[7]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1323.} Strateji, taktik ve istihkâm üzerine dersler verdi. 1869'da ferîk mevkisindeyken, Tuna Vilâyeti'ndeki 2. Ordu'nun kurmay başkanı yapıldı. Vazîfesini yürüttüğü esnâda, 38-39 yaşlarında 1870'te İstanbul'da öldü. Sicill-i Osmânî'de "genç ve zeki" olduğu yazılmaktadır.^{[7]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1323.}

Ömer Paşa, dört dili akıcı bir şekilde konuşabiliyordu; Osmanlıca, Macarca, İtalyanca ve Fransızca.^{[8]Topuz, Hıfzı. Paris'te son Osmanlılar: Mediha Sultan ve Damat Ferit. Remzi Kitabevi, 2000, s. 80.} Paşa, süvâri yarbayı Hasan Suphi Bey'in babası; politikacı Saim Önhon'un dedesi ve bürokrat Ömer Önhon'un büyük büyükbabasıdır.^{[9]Öztürk, Kâzım. Türk Parlamento Tarihi. T.B.M.M. IX. dönem, 1950-1954. TBMM Vakfı Yayınları, 1993, s. 704.}