Macar Osman Paşa

Macar Osman Paşa veya doğum adıyla Sándor Adolf Farkas (30 Kasım 1822 / 1825, Moravya – 29 Mayıs 1898, İstanbul), Macar asıllı askerî öğretmen ve Osmanlı ordusunda Tümgeneral rütbesine sahip olan Osmanlı paşasıdır.^{[1]Çıkar, Jutta R. M.. Türkischer Biographischer Index. K. G. Saur Verlag, 2004, s. 770.} 1848 Macar Devrimi'nin başarısızlığa uğramasının ardından, pek çok Macar ve Polonyalı mülteci gibi Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı ve Müslüman oldu. Osmanlı ordusuna katılarak ölümüne dek neredeyse 50 yıl hizmet verdi. İlk Türk kadın şairlerden biri olan Nigâr Hanım'ın babasıdır.^{[2]Deringil, Selim. Conversion and Apostasy in the Late Ottoman Empire. Cambridge University Press, 2012, s. 169.}

Hayatı

Gençlik yılları

Sándor Adolf Farkas, ya 30 Kasım 1822'de^{[3]Atlasz, Márton. Nigar Hanum egy Török Költönö. Pesti Napló, 29 Aralık 1912, s. 33.} ya da 1825'te,^{[1]Çıkar, Jutta R. M.. Türkischer Biographischer Index. K. G. Saur Verlag, 2004, s. 770.[4]Strauss, Johann. Islamische Grenzen und Grenzübergänge. Peter Lang, 2007, s. 133.} Avusturya İmparatorluğu'nun Moravya bölgesinde Macar asıllı bir ailede doğdu. Erken yıllarına dair çok fazla bilgi bulunmamakla birlikte, ailesinin kendisi gençken Varad'a taşındığı bilinmektedir.^{[3]Atlasz, Márton. Nigar Hanum egy Török Költönö. Pesti Napló, 29 Aralık 1912, s. 33.}

1848 Macar Devrimi

Farkas 1848 Macar Devrimi'ne katıldı. Erdel'de, daha sonra Osmanlı paşası da olacak olan Polonyalı ulusal kahraman yaverlerinden biri olmuştur. 27 Mart 1849'da, ve Bem'in komutası altında yapılan ve üç saat süren zaferle sonuçlanan bir çatışmada bulunmuştur. Farkas, Gherla'da yüzbaşı olarak görev yaptı. Kendisinin devrimde son büyük bulunduğu çatışma Caraș-Severin bölgesinde gerçekleşti.^{[5]Farkas Oszmán Basa. 12 Haziran 1898, s. 414-415.}

Devrimin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Farkas, Lajos Kossuth ve kabinesinin çoğu üyesi, Jozef Bem, György Klapka, , , , Fischel Freund ve diğer pek çok Macar ve Polonyalılar gibi Osmanlı İmparatorluğu'na iltica etti.^{[6]Marz, Rasim. Ali Pascha – Europas vergessener Staatsmann. Frank & Timme, 2016, s. 81.}

Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşamı

Kırım Savaşı

Osmanlı İmparatorluğu'na yerleştikten kısa bir süre sonra İslam'a geçerek Osman Nihalî adını aldı. Kırım Savaşı'na katılmış ve hızla askeri rütbelerde yükseldi. Binbaşı olarak Ömer Lütfi Paşa'nın yaverlerinden biri olarak görev yapmış ve savaşın çoğunlukla Tuna cephesinde aktif oldu. Bir süreliğine Farkas, Kırım'a gönderilen Britanyalı askerlerin Başkomutanı genelkurmayına atandı.^{[5]Farkas Oszmán Basa. 12 Haziran 1898, s. 414-415.}

Evliliği

1850'lerin başında Farkas, Sadrazam Mehmed Fuad Paşa'nın mühürdarı olan İzmirli Nûri Bey'in kızı Emine Rıfatî Hanım ile evlendi. Yaklaşık 30 yıl boyunca mutlu bir evlilik sürdükleri söylenmesine rağmen, Farkas'ın yaşamının son yıllarında boşandılar. Bu evlilikten 1856 yılında, Kırım Savaşı'nın hemen ardından doğan çocuklardan biri Nigâr Hanım olup, ilk Türk kadın şairlerinden biridir. Ali adında bir oğulları daha oldu.^{[7]L., R.. Nigar Hanum hagyatéka. Pesti Napló, 21 Haziran 1925, s. 12.}

Sonraki yaşamı

93 Harbi

1870 yılında Farkas, Sultan Abdülaziz tarafından öğretmen olarak atandı. 93 Harbi sırasında Farkas, Plevne Savunması sırasında Sultan II. Abdülhamid'in İstanbul'dan Gazi Osman Paşa'ya emirlerini iletmekle bizzat görevlendirildi. Bir keresinde, bir mesaj iletmeye çalışırken Rus süvarileri tarafından neredeyse öldürülüyordu. Savaş sırasında çoğunlukla İstanbul'da bulunan Farkas, evinde Macar ziyaretçileri ağırladı. 20 Temmuz 1888'de Farkas'a paşa unvanı verildi.^{[5]Farkas Oszmán Basa. 12 Haziran 1898, s. 414-415.}

Budapeşte ziyareti

1880'lerin sonlarında Budapeşte'yi ziyaret eden Farkas, baş editörü ( eşi) ile görüştü. Borostyáni, Farkas'ı "cesur ve yaşlı bir adam" olarak tanımlamıştı. Farkas'ın nadiren Macarca konuştuğunu, ancak Avusturya-Macaristan'daki gelişmeleri gazeteler aracılığıyla takip ettiğini belirtti. Ailesiyle vakit geçirmesinin yanı sıra en keyif aldığı uğraşlar arasında büyük kütüphanesindeki kitapları okumak ve piyano başta olmak üzere müzik yapmak yer almaktaydı. Farkas'ın harem'i ve Emine Rıfatî Hanım dışında birkaç eşi daha bulunmaktaydı; bunlardan biri Çerkes bir kadındı.^{[8]Borostyáni, Nándor. Nygjar hanym. 2 Mart 1890, s. 3.}

Ölümü

Farkas, 29 Mayıs 1898'de 72-75 yaşları arasında öldü. Ölüm nedeni tartışma konusudur. Günlük yürüyüşünü yaptığı sırada Büyükada'da kalp krizi geçirip denize düştüğü söylenmektedir.^{[5]Farkas Oszmán Basa. 12 Haziran 1898, s. 414-415.} Ancak kızı Nigâr Hanım, anılarında babasının intihara meyilli biri gibi görünmediğini yazmış olsa da, Farkas'ın ölümüne tanık olanlar askerî üniforma içindeki bir adamın yardım istemek yerine kasten denize atlayarak boğulduğunu ifade etmişlerdi. Eğer gerçekten intihar ettiyse, bunun nedenleri bilinmemektedir; ancak Farkas'ın ailesini ve memleketini çok özlediği için melankolik ve nostaljik olduğu biliniyordu. Bu durum Farkas için intihar motivasyonu olabilirdi. Farkas'ın ölümüne Macaristan'dan taziye sunanlar arasında milletvekili de yer aldı.^{[3]Atlasz, Márton. Nigar Hanum egy Török Költönö. Pesti Napló, 29 Aralık 1912, s. 33.}

Farkas'ın ölümünden sonra Nigâr Hanım, Kaloşvar'daki babasına ait mümkün olduğunca çok eşyanın gönderilmesi talebiyle bir taziye mektubu aldı. Nigâr Hanım "şövalye ruhlu" Macar milletine babasının eşyalarını emanet etmenin kendisi için bir onur olacağını yazarak cevap verdi. Nigâr Hanım, bu mektubu ve Farkas'ın eşyalarını en büyük oğlu Münir'e verdi; Münir ise bunları, önemli bir Osmanlı-Macar paşası olan müzeye göndermesi için teslim etti. Széchenyi, "Macar ve Polonyalı mültecilerin çoğu ya vefat etti ya da ülkeyi terk etti. Bu nedenle devrimcilerin Türkiye'de geride bıraktıkları her şeyi müzeye ulaştırmaya çalışacağım" diye Münir'e yazdı.^{[9]Egy török költönö. Pesti Napló, 26 Haziran 1898, s. 16.}