Ogur öbeği

Ogur grubu, Oğur grubu, Ogur öbeği, Oğur öbeği, Ön Bulgar grubu, Lir Türkçesi, Hun-Bulgarca ya da R-Türkçesi Türkî diller ailesinin bir koludur. Bu grubun günümüzde tek hayatta kalmış olan dili, yaklaşık iki milyon kişinin konuştuğu Çuvaşçadır. Gruba ait tarihi bir dil olan Ön Bulgarca (Tuna Bulgarcası ile İtil Bulgarcasına ayrılır) bugün ölü dillerdendir.

Türkologlar, dilsel sınıflandırma için z > r (= rhotacisme) ve ş > l (= lambdaisme) değişimlerini daha esaslı saydıklarından, Türkî dilleri bu esasa göre ikiye ayırmışlar ve z-ş esaslı lehçeler grubuna “Doğu Türkçesi” (Oğuz grubu), r-l esaslı lehçelere de “Batı Türkçesi” (Ogur grubu) demişlerdir.^{[1]Agop Dilâçar, Batı Türkçesi, TDAY Belleten (1953), Türk Dil Kurumu Yayınları, s. 75, 78.} Bu L-R paralelliğine Oğuz grubunda kız kelimesi Ogur grubundaki kır kelimesi örnek verilebilir.

Tarih

"Oğur," "Onogur" veya "Ogur dilleri" ("Bulgar" olarak da bilinir, "Pre-Proto-Bulgarian" veya "Lir-Turkic" ve "r-Turkic"), Türk dil ailesi. Grubun mevcut tek üyesi Çuvaş dili'dir. Türk ailesinden ilk ayrılan Oğur dilleri, tümü bir daha sonra ortak ata paylaşan diğer Türk dillerinden önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Bu aileden diller, Onogur veya Ogurlar, Ön Bulgarlar ve Hazarlar gibi bazı göçebe kabile konfederasyonlarında konuşuluyordu. Bazı bilim insanları Huncanın benzer bir dil olduğunu söylüyor^{[2]Pritsak, Omeljan. Hunların Hun Dili Attila Clan. Harvard Ukrayna Araştırma Enstitüsü, 1982, s. 470.} ve bu genişletilmiş gruplamaya "Hunno-Proto-Bulgar" adını veriyorlar.^{[3]Türk-Bulgar-Macar ilişkileri. 1981.}

Yayılış

Bu kavrama göre adlandırılan Oğur Türkleri, merkezleri Orta Asya olan Oğuz Türklerinden eski bir devirde ayrılarak batıya doğru göç etmişlerdir. Birçok Oğur boyu -ogur ile biten adlar taşımıştır. Bu ad r: z mutabakatına göre, Oğuz Türklerine ismini veren Oğuz adının karşılığıdır.^{[1]Agop Dilâçar, Batı Türkçesi, TDAY Belleten (1953), Türk Dil Kurumu Yayınları, s. 75, 78.}

Diğer Dillere Etkisi

Oğur Türkleri, göç ettikleri bölgelerdeki yerel halkın dilleri üzerinde büyük bir etki bırakmışlardır. Bugünkü Macarca ve Moğolca bunlar arasında sayılabilir.

Macarca

Ogur Türkçesinden en çok alıntıya sahip dillerden birisi Macarcadır. Bu durum bazı fonolojik karakterle (Türkçedeki r > z değişimi gibi) açıklanmaktadır.^{[4]Golden, Peter B.. An introduction to the history of the Turkic peoples: ethnogenesis and state-formation in medieval and early modern Eurasia and the Middle East. O. Harrassowitz, 1992.}

1. "tenger"< tengir (deniz)

2. "gyürü" < yürük (yüzük)

3. "ökör" < ökür (öküz)

Moğolca

Moğolcadaki Ogur Türkçesi alıntıları^{[5]Quiles, Carlos. Proto-Turkic homeland. 27 Mayıs 2021.}, daha Hun ve Bulgar göçleri olmadan önce gerçekleşmiştir. Bu da MS 4. yüzyıldan öncesine tekabül eder.

1. "ikere" < iker (ikiz)

2. "biragu" < burǝʷu (buzaği)

3. "üker" < hekür (öküz)

4. "yer" < yer (silah)

Alt grupları

Oğur dillerinin başlıca alt kolları şunlardır:

• Çuvaşça

• Ön Bulgarca

• Avarca (tartışmalı)

• Hazarca (tartışmalı)

• Hunca (tartışmalı)

Bu diller arasında varlığını koruyan tek dil Çuvaşçadır.

Sınıflandırma

Türkçe

• Ogurca (Ön Bulgarca)

• Ön Bulgarca

• Kuban Bulgarcası

• İdil Bulgarcası

• Çuvaşça

• Tuna Bulgarcası

• Hazarca (tartışmalı)

• Hunca (tartışmalı)

• Tabgaçça (tartışmalı)

Ölü diller

• Hazarca (tartışmalı)

• Hunca (tartışmalı)

• Ön Bulgarca

Günümüzde Konuşulan

• Çuvaşça

Ayrıca bakınız

• Oğuz Türkçesi