Câfer Dem Paşa

Câfer Dem Paşa ya da Arnavut Câfer Paşa (d. Epir – ö. Eylül 1859, İstanbul Boğazı), Arnavut asıllı Osmanlı mirlivasıdır.

Arnavut milliyetçileri gözünde Câfer Paşa, ulusun yükselmesine engel olmaya çalışan bir Osmanlı işbirlikçisi olarak görülüyordu. Bâb-ı Âlî ise muhtemelen Câfer Paşa'ya memleketi Epir'den uzaklaştırılması gereken büyük bir yerel hânedânın vârisi olarak bakıyordu.

Hayatı

Kökeni

Osmanlı İmparatorluğu'nun Epir bölgesinin önde gelen Arnavut âilelerinden Filâtlı Demo âilesine mensuptur. Türkçe bilmez, imzâlarında Rumca kullanırdı.^{[1]İğdemir, Uluğ. Kuleli Vak'ası Hakkında bir Araştırma. Türk Tarih Kurumu, s. 36.}

Askerî kariyeri

Çeşitli muharebe ve harekâtlarda bulunarak evvelâ miralaylık, akabinde ise mirlivalık pâyesine yükseltildi.^{[2]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Mayıs 1996, s. 379.} Rumeli'nde çıkan Arnavut ayaklanmalarının bastırılmasında önemli rol oynadı. 1853'te Kırım Savaşı'nın Tuna Cephesi'nde çarpıştı. Ertesi sene "birtakım ciddî isyânkârâne eylemlerin hesâbını vermek üzere" İstanbul'a çağrılmasına rağmen cezâlandırılmadı.

Câfer Paşa, Yanya'daki Britanya konsolosluğuyla yakın temas hâlindeydi.

Kuleli Vak'ası

Tanzimat reformlarına ve Sultan Abdülmecid yönetimine karşı kurulan gizli Fedâiler Cemiyeti, 1859'da pâdişâhı devirip yerine Abdülaziz'i tahta çıkarmayı hedefleyen bir darbe girişimi planladı. Câfer Dem Paşa, Süleymaniyeli Şeyh Ahmed Efendi ve Hüseyin Dâim Paşa ile birlikte bu cemiyetin kurucuları arasındaydı. Çerkes kökenli olan Hüseyin Paşa, harekete daha geniş bir katılım sağlamak maksadıyla Rumeli'ne yönelip Arnavut halkını iknâ etmek amacıyla bölgeye intikal etti. Bu sırada Câfer Paşa ise İstanbul'da harekete bağlı olan Çerkeslerden sorumluydu. Ne var ki Câfer Paşa, Şeyh Ahmed ile ihtilâfa düştü; bunun üzerine taraftarlar peyderpey bu girişimden uzaklaşmaya başladı.

Tatar Hasan Paşa, cemiyete katılmayı kabul etmiş gibi görünerek darbe planının detaylarını öğrendikten sonra durumu Serasker Rızâ Paşa'ya ve Saray'a ihbar etti. 14 Eylül 1859'da Şeyh Ahmed ve diğer cemiyet üyelerinin Tophâne'deki Kılıç Ali Paşa Câmi'nde Hasan Paşa ile buluşmayı bekledikleri sırada, ihbar üzerine harekete geçen Osmanlı zâbıtâsı câmiye baskın düzenledi.^{[3]Uğur, Bayram. 19'uncu Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda Gerçekleşen Askerî Müdahale Ve Darbelerin Modernleşme Sürecine Etkileri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, 2024, s. 17.} Bu baskın sonucunda gizli cemiyet üyeleri suçüstü yakalanarak tutuklandı ve Mayıs 1859'dan îtibâren yaklaşık dört aydır süregelen hareket tamâmen çökertildi. Câfer Paşa, Bâb-ı Seraskerî'deki (Seraskerlik Dâiresi'ndeki) sorgusunun ardından kayıklarla Kuleli Kışlası'na götürülürken,^{[4]Düzen, Cem. Tanzimat Dönemine Karşı Bir Suikast Teşebbüsü: Kuleli Vak'ası. Trakya Üniversitesi, 2017, s. 109.} "Mâdemki bizi îdam edecekler, bâri kendimizi denize atıp bir an evvel azaptan kurtulalım" diyerek suya atıldı ve boğularak öldü.^{[5]İrtem, Süleyman K.. Abdülmecid Devrinde Saray ve Bâb-ı Âli. Temel Yayınları, 2007, s. 220.}