Şerif Hamşioğlu

Grandük Şerif Hamşioğlu veya yerli adıyla Şerip Himşiaşvili (; ; d. 1829/7 Ocak 1833, Hulo – ö. 1892, Sankt-Peterburg), Gürcü asıllı Osmanlı derebeyi ve sonradan Rus generali. Acaralı Hamşioğlu hânedanına mensup olan Şerif, 93 Harbi sırasında saf değiştirerek Rusya'ya kaçtı. Savaşın akabinde Acara, Rusya tarafından ilhak edildi; böylece mülklerini koruyabildi, orduya katılarak Grandük ve general rütbelerine terfi etti.

Hayatı

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

Şerif Hamşioğlu, 1829'da veya 7 Ocak 1833'te Osmanlı İmparatorluğu'nun Çıldır Beylerbeyliği'ndeki Hulo kasabasında doğdu. Babası, Osmanlı hizmetindeki Yukarı Acara'nın (Acara-yı Ulya) yarı-özerk derebeyi olan ve Gürcü Hamşioğlu (Himşiaşvili) soyuna mensup Ahmed Paşa'dır; annesi ise Bezhanidze ailesinden Dudu Hanım'dır. Dedesi Selim Hamşioğlu'dur. Babasının Ekim 1836'da ölümü sırasında Şerif henüz reşit olmadığı için aile mülklerini geçici olarak annesi yönetiyordu. Bu müddet zarfında Şerif'in Penek vadisi beyi olan amcası Kör Hüseyin Bey, Hamşioğlu prensliği ve dukalığının başı olarak kabul edildi.^{[1]Turmanidze, Otar. შერიფ ხიმშიაშვილის მეურნეობა. South-West Georgia. Conference Materials, 2013, s. 41-43.} Şerif Bey reşit olana kadar, Kör Hüseyin Bey 1840'larda Osmanlı Devleti'ne karşı ciddi derecede bir isyân çıkardı; bunun nedeni, derebeylerinin özerk yönetiminin Tanzimat reformları kapsamında neredeyse yok edilmesi idi.^{[2]Umikashvili, Petre. ოსმალოს საქართველო. Iveria, 26 Mayıs 1877, s. 14.}

Şerif Paşa, Yukarı Acara'nın bir derebeyi olarak Kırım Savaşı'nda Osmanlı saflarında Ruslarla savaştı.^{[3]Gogitidze, Mamuka. Военная элита Кавказа: Генералы и адмириалы из Грузии. Научно-исследовательский центр истории, 2007, s. 253.} Topraklarından, Osmanlı idaresindeki Batum ile Rus kontrolündeki Ahıska'yı birbirine bağlayan oldukça stratejik bir yol geçiyordu.^{[4]Palgrave, Gifford. Reports from Her Majesty's Consuls on the Manufactures, Commerce, &c. of Their Consular Districts. Great Britain Foreign Office, 1869, s. 362.} 93 Harbi esnâsında Şerif Paşa, Osmanlı Devleti'nin tarafında yer almayı reddederek Ruslar'ın Batum ve Acara'yı ele geçirme teşebbüsüne destek verdi.^{[5]Rayfield, Donald. Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books, 2012, s. 304.} Bu girişim muvaffakiyetsizlikle sonuçlanınca, zar zor canını kurtarabilen paşa Ahıska'ya kaçtı; bu sırada bir Osmanlı müfrezesi, paşanın ihânetinden dolayı Skhalta'daki konağını tahrip etti.^{[3]Gogitidze, Mamuka. Военная элита Кавказа: Генералы и адмириалы из Грузии. Научно-исследовательский центр истории, 2007, s. 253.}

Rus İmparatorluğu'ndaki yaşamı

1878 Berlin Antlaşması neticesinde Acara bölgesi Rus İmparatorluğu topraklarına katıldı. Kasım 1878'de Şerif Hamşioğlu, Acara'nın ileri gelenlerinden müteşekkil bir heyetin başında Tiflis'e giderek Gürcü müellifler ve devlet adamlarıyla görüştü. Bu temaslar, Rus idaresi altındaki Acara'nın, Gürcistan'ın diğer kısımlarıyla yeniden birleşmesi münasebetiyle gerçekleşti. Şubat 1879'da Rus Devleti, Hamşioğlu'nun hizmetlerini takdir ederek kendisine ait arazilerin emniyetini temin etti; aynı zamanda Grandük ve tümgeneral rütbeleriyle ödüllendirildi, bundan sonra Şerif-Bey Acarlı (Sherif-Beg Adzharsky) adıyla anılacaktı. 1879'dan Mayıs 1891'e kadar Kafkas Askerî Bölgesi'nde vazife gördü. 1883'te Ortodoks Hristiyanlığı kabul ederek vaftiz oldu ve Aleksandr Aleksandroviç Acarski ismini aldı.^{[6]Badem, Candan. Çarlık Rusyası Yönetiminde Kars Vilayeti. Birzamanlar Yayıncılık, 2010, s. 145.}

Şerif Hamşioğlu, 1892'de 59-63 yaşlarında Sankt-Peterburg'da öldü. Naaşı, Acara'da Hihani yakınlarındaki Mtisubani'de bulunan yazlık köşküne defnedildi.^{[3]Gogitidze, Mamuka. Военная элита Кавказа: Генералы и адмириалы из Грузии. Научно-исследовательский центр истории, 2007, s. 253.} 1873'te inşâ edilen Skhalta'daki eski konağı ise günümüzde anısına müze olarak hizmet vermektedir.^{[7]Sherip Khimshiashvili Museum in Skhalta.}

Mirası

Şerif Hamşioğlu'nun 17 çocuğu bulunuyordu. Oğullarından Cemal (ö. 1924) ile Temür (1860-1921) paşa unvanını kazanmış, Osmanlı ile Gürcistan'da askerî ve siyasî alanlarda mühim hizmetler gerçekleştirdiler.^{[3]Gogitidze, Mamuka. Военная элита Кавказа: Генералы и адмириалы из Грузии. Научно-исследовательский центр истории, 2007, s. 253.} Bolşevikler'in iktidarı ele geçirip Gürcistan'ı işgal etmesi üzerine, Rusya'daki Hamşioğulları Türkiye'ye iltica etmek zorunda kaldılar. Demokrat Parti'nin iktidara gelişine kadar ülkenin çeşitli şehirlerinde yaşadılar.^{[8]Sever, Metin. Kafdağı'nın bu Yüzü: Türkiye'deki Kafkas Kökenliler. Doğan Kitapçılık, 1999, s. 138-139.}