Hamşioğlu Temür Paşa

Hamşioğlu/Hamşizâde Temür Paşa veya yerli adıyla Temur Himşiaşvili (; ; d. 1860, Hulo – ö. 1921, Koçah), Gürcü asıllı Osmanlı generali ve Rus devlet adamıdır.

Hayatı

Temür Hamşioğlu, 1860'da Osmanlı İmparatorluğu'nun Lazistan Sancağı'ndaki Hulo kasabasında Gürcü Hamşioğlu hânedanına doğdu. Temür'un babası, 17 evlâdı olan Osmanlı hizmetindeki derebeyi Şerif Hamşioğlu'dur.^{[1]Gogitidze, Mamuka. Военная элита Кавказа: Генералы и адмириалы из Грузии. Научно-исследовательский центр истории, 2007, s. 253.}

Osmanlı Ordusu'na katılarak 93 Harbi'nin Kafkasya Cephesi'nde çarpıştı. Savaş sırasında babası, Osmanlı İmparatorluğu'na ihânet ederek Rusya'ya kaçtı. Savaşın akabinde organize edilen Berlin Kongresi'nde Osmanlı, Kafkasya'daki çoğu topraklarını Rusya'ya devretti. Böylece 1878'de paşa yapılan Temür, Rusya tebaası oldu. Rus zulmüne uğrayan Temür, Batum'dan Kutaisi'ye sürüldü. Ayaklanma riskine karşı önlem olarak Hamşioğulları'na (kendisi ve kardeşi Cemal dâhil) çeşitli mevkilerde memuriyet görevleri verildi.^{[2]Kasap, Murat. Osmanlı Gürcüleri. Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları, 2012, s. 173-174.}

I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle Temür, 1914'te dâima desteklediği Osmanlı İmparatorluğu'nun safına geçti. Sultan V. Mehmed vasıtasıyla yeniden paşa yapıldı ve bir nişan ile taltif edildi.^{[3]Zeyrek, Yunus. Ahıska Bölgesi ve Ahıska Türkleri. 2001, s. 31.} Savaşın Kafkasya Cephesi'nde Ruslar'a karşı oldukça fazla faaliyetler gerçekleştirdi. Kâzım Karabekir, Temür Paşa'yı, Rum-Ermeni zorbalığına uğrayan Ardahan ve Kars Müslümanlarına yardım etmekle sorumlandırdı.^{[4]Öztürk, Özhan. Pontus: Antikçağ'dan Günümüze Karadeniz'in Etnik ve Siyasi Tarihi. Nika Yayınevi, 2016, s. 738.} Temür Paşa, 1100 kişiyle (900'ü Şavşatlı, 200'ü Acaralı) bu şehirlere doğru harekete geçti. İlerleyiş güzergâhındaki köylerde (özellikle Hanak ve Posof'ta) yaşayan Ermeni çetecilerle çatıştı. Müteakiben, Andranik Ozanyan ile bir mutâbakata varıldı; anlaşmaya göre Temür Paşa Ermeniler'e, Ozanyan ise Azerbaycanlılar'a zarar vermeyecekti.^{[5]Şenol, Zafer. Kafkas Tarihinde Hamşioğulları. Cinius Yayınları, 2018, s. 246.}

Temür Paşa, Gürcistan'ın yeniden Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanması yolunda büyük çabalar sarf etti. Hizmetlerinden ötürü 1918'de Sultan Vahideddin şahsına İmtiyaz Madalyası'nı takdim etti.^{[2]Kasap, Murat. Osmanlı Gürcüleri. Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları, 2012, s. 173-174.} 1921'in başlarında, Ankara Hükûmeti'nin Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgâlini desteklemesi kapsamında, Temür'un memleketi Hulo, Deli Halid Paşa kuvvetlerince ele geçirildi; Acara, kısa süreliğine Türk kontrolündeydi. Bunun üzerine kardeşi Cemal Paşa, kendisini Gürcistan'a çağırdı. Temür Paşa, 23 Şubat 1921'de Acaralı askerleriyle Hulo'ya vardı.^{[5]Şenol, Zafer. Kafkas Tarihinde Hamşioğulları. Cinius Yayınları, 2018, s. 246.} Aynı sene Acara'da bulunan Koçah köyünde 60-61 yaşlarında ansızın öldü. 13 çocuğu olan Temür Paşa, politikacı Yavuz Acar'ın babası Selim Bey'in babasıdır.^{[2]Kasap, Murat. Osmanlı Gürcüleri. Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları, 2012, s. 173-174.}