İstanbul Tıp Fakültesi

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi (kısaca İTF), İstanbul Üniversitesi'ne bağlı olarak eğitim veren, Türkiye'nin modern anlamdaki ilk tıp fakültesidir. Fakülte yerleşkesi İstanbul'un Fatih ilçesindeki Çapa semtinde bulunduğundan, halk arasında ve tıp camiasında yaygın olarak Çapa Tıp Fakültesi adıyla da bilinir.^{[1]Tarihçe. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi.}

Kurumun kökleri Fatih Sultan Mehmed dönemindeki Fatih Darüşşifası'na kadar uzanmakla birlikte, modern tıp eğitiminin başlangıcı olarak II. Mahmud tarafından 14 Mart 1827'de kurulan Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane (Tıbhane-i Amire) kabul edilir. Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında "Darülfünun Tıp Fakültesi" adıyla hizmet veren kurum, 1933 Üniversite Reformu ile bugünkü akademik kimliğini kazanmıştır.^{[2]Terzioğlu, Arslan. "İstanbul Üniversitesi ve İstanbul Tıp Fakültesi Tarihine Kısa Bir Bakış", İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları.} Fakülte, 1967 yılında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nin ayrı bir birim olarak bölünmesiyle günümüzdeki yapısına ve ismine kavuşmuştur.

Eğitim dili Türkçe ve İngilizce olan fakülte; temel, dahili ve cerrahi tıp bilimlerinde eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmektedir. Mezuniyet öncesi tıp eğitimi programı TEPDAD tarafından akredite edilmiş olan kurum, aynı zamanda dünyanın önde gelen akademik sağlık merkezleri ağı M8 Alliance'ın (M8 İttifakı) Türkiye'den tek üyesidir.^{[3]M8 Alliance Members. World Health Summit.}

Fakültenin köklü tarihi, modern Türk tıbbının gelişimine yön veren pek çok isme ev sahipliği yapmıştır. Mezunları arasında, DNA onarımı üzerine çalışmalarıyla 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü kazanan Prof. Dr. Aziz Sancar en başta gelir. Kendi adıyla anılan hastalığı (Behçet hastalığı) dünya tıp literatürüne kazandıran Ord. Prof. Dr. Hulusi Behçet, Türkiye'de modern psikiyatrinin kurucusu "Ruh ve Sinir Hastalıkları" ordinaryüsü Ord. Prof. Dr. Mazhar Osman Usman ve Türk dahiliye ekolünün mimarı sayılan Alman bilim insanı Ord. Prof. Dr. Erich Frank fakültenin simge isimlerindendir. Ayrıca Başbakan Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak, sosyalleştirilmiş tıbbın mimarı Prof. Dr. Nusret Fişek, cüzzamla savaşın öncüsü Prof. Dr. Türkan Saylan, COVID-19 pandemisinde görevi başında vefat ederek sağlık çalışanlarının simgesi haline gelen Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu ve hekim kimliğinin yanı sıra sinema sanatçısı olarak tanınan Cüneyt Arkın fakültenin önde gelen mezun ve mensupları arasındadır.

Tarihçe

İstanbul Tıp Fakültesi'nin kökleri, İstanbul'un Fethi'nden sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulan eğitim kurumlarına ve 1827'de modern tıp eğitiminin başladığı Tıbhane-i Amire'ye dayanmaktadır.

Osmanlı dönemi

Kuruluş ve ilk dönemler

Fatih Sultan Mehmed'in 1453 yılında İstanbul'u fethinden sonra, Fatih Külliyesi bünyesinde 1470 yılında tamamlanan Fatih Darüşşifası, İstanbul'daki tıp eğitiminin ilk nüvesi kabul edilir.^{[4]Namal, Fatma Arın. "İstanbul Tıp Fakültesi Kısa Tarihçesi", İstanbul Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı.} Bu kurumda 19. yüzyıla kadar usta-çırak ilişkisi içinde hekim yetiştirilmiştir. Benzer şekilde Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1555'te açılan Süleymaniye Tıp Medresesi de tıp eğitiminde önemli bir aşama kaydetmiştir.^{[2]Terzioğlu, Arslan. "İstanbul Üniversitesi ve İstanbul Tıp Fakültesi Tarihine Kısa Bir Bakış", İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları.}

Ancak modern anlamda tıp eğitiminin başlangıcı, II. Mahmud dönemine rastlar. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasından sonra kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunun hekim ve cerrah ihtiyacını karşılamak amacıyla, Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin önerisiyle 14 Mart 1827 tarihinde Şehzadebaşı'ndaki Tulumbacıbaşı Konağı'nda Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire kurulmuştur. Bu tarih, Türkiye'de modern tıp eğitiminin başlangıcı kabul edilerek günümüzde Tıp Bayramı olarak kutlanmaktadır.^{[4]Namal, Fatma Arın. "İstanbul Tıp Fakültesi Kısa Tarihçesi", İstanbul Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı.}

Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane

1827'de kurulan okul, 1839 yılında Galatasaray Lisesi'nin bulunduğu binaya taşınarak Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane adını almıştır. Okulun başına Viyana'dan getirilen Dr. Karl Ambroise Bernard getirilmiş ve eğitim dili Fransızca olmuştur. Dr. Bernard döneminde okulda modern bir botanik bahçesi, zengin bir kütüphane ve mineral koleksiyonu oluşturulmuştur. Ayrıca 1848 yılında Viyana'ya gönderilen dört mezun hekimin (Musa Arif, Stefan Aslanian vb.) Viyana Tıp Fakültesi'ndeki sınavları geçerek denklik almaları üzerine, okula "Fakülte" statüsü verilmiştir.^{[2]Terzioğlu, Arslan. "İstanbul Üniversitesi ve İstanbul Tıp Fakültesi Tarihine Kısa Bir Bakış", İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları.}

1867 yılında, eğitim dilinin Türkçe olduğu Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye (Sivil Tıp Okulu) açılarak sivil hekim yetiştirilmesine başlanmıştır. Askeri Tıbbiye ise 1903 yılında II. Abdülhamid tarafından Haydarpaşa'da yaptırılan (günümüzde Sağlık Bilimleri Üniversitesi binası) görkemli binaya taşınmıştır.

Cumhuriyet dönemi ve Üniversite Reformu

Darülfünun Tıp Fakültesi (1909-1933)

1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte Askeri ve Mülki Tıbbiyeler birleştirilerek "Darülfünun Tıp Fakültesi" adını almıştır. Cemil Paşa (Cemil Topuzlu) fakültenin ilk reisi (dekanı) seçilmiştir. 1922 yılında fakülteye ilk kez kız öğrenciler kabul edilmiş, bu öğrencilerden Dr. Müfide Küley gibi isimler daha sonra fakültede öğretim üyesi olarak görev yapmıştır.^{[4]Namal, Fatma Arın. "İstanbul Tıp Fakültesi Kısa Tarihçesi", İstanbul Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı.}

1933 Üniversite Reformu

31 Mayıs 1933 tarihli 2252 sayılı kanunla İstanbul Darülfünunu kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. Bu reformla birlikte Tıp Fakültesi, Haydarpaşa'dan Avrupa yakasına taşınmıştır. Klinikler Cerrahpaşa, Gureba, Haseki, Bakırköy ve Şişli hastanelerine dağıtılmış; temel bilimler ise Beyazıt ve Çapa bölgesine yerleştirilmiştir.

Bu dönemde Nazi Almanyası'ndan kaçarak Türkiye'ye sığınan dünyaca ünlü bilim insanları (Prof. Dr. Erich Frank, Prof. Dr. Rudolf Nissen, Prof. Dr. Philipp Schwartz, Prof. Dr. Siegfried Oberndorfer vb.) fakültenin kadrosuna katılarak eğitimin ve araştırma faaliyetlerinin modernleşmesinde kritik rol oynamışlardır.^{[5]Terzioğlu, Arslan. "Cumhuriyet Dönemi Türk Tıbbına ve Tıp Eğitimine Kısa Bir Bakış", İstanbul, 2003.}

1967 bölünmesi ve günümüz

İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin kliniklerinin dağınık halde bulunması ve öğrenci sayısının artması nedeniyle, 1967 yılında fakültenin ikiye ayrılmasına karar verilmiştir.

İstanbul Tıp Fakültesi: Çapa yerleşkesindeki birimler ve buradaki kadro ile "İstanbul Tıp Fakültesi" adını korumuştur.
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi: Cerrahpaşa yerleşkesindeki birimler ayrı bir fakülte olarak yapılandırılmıştır.

Bu tarihten itibaren İstanbul Tıp Fakültesi, Çapa yerleşkesindeki binalarında eğitim, araştırma ve sağlık hizmetlerini sürdürmektedir.

Yerleşke ve binalar

Fakülte, İstanbul'un Fatih ilçesindeki Çapa semtinde, Millet Caddesi üzerinde geniş bir alana yayılmıştır. Yerleşke içerisinde 19. yüzyıldan kalma tarihi binalar ile 20. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen modern hastane blokları bir arada bulunmaktadır. Ancak, fakültenin yapı stoğunun büyük bir kısmı zamanla eskimiş ve İstanbul'un deprem riski nedeniyle tartışma konusu olmuştur.

Deprem riski ve tahliyeler

İstanbul Tıp Fakültesi'nin binaları, beklenen İstanbul depremine karşı dayanıksız oldukları gerekçesiyle sık sık gündeme gelmiştir. Özellikle 2023 yılında yaşanan Kahramanmaraş depremlerinin ardından, fakülte binalarındaki güvenlik endişeleri artmıştır.

2025 yılı Nisan ayında yapılan incelemeler sonucunda, kampüsün ana omurgasını oluşturan Cerrahi Monoblok ve Dahiliye binalarının depreme dayanıksız olduğu tespit edilmiştir. Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES) ve asistan hekimlerin güvenli çalışma ortamı talepleri üzerine, bu binaların boşaltılmasına ve hastaların tahliye edilmesine karar verilmiştir.^{[6]İstanbul Tıp Fakültesi’nde iki bina hasar nedeniyle boşaltıldı. BirGün.} Bu süreçte bazı sağlık hizmetlerinde aksamalar yaşanmış ve birimlerin bir kısmı Esenyurt yerleşkesine veya Çapa kampüsündeki diğer binalara taşınmıştır.

Sağlık hizmetleri ve altyapı sorunları

İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi, üçüncü basamak bir sağlık kuruluşu olarak Türkiye'nin her yerinden gelen hastalara hizmet vermektedir. Ancak kurum, fiziksel yetersizlikler ve ekonomik darboğazlar nedeniyle çeşitli zorluklarla karşılaşmaktadır.

Fakülte, köklü geçmişine rağmen zaman zaman ekonomik ve fiziksel altyapı sorunlarıyla gündeme gelmektedir. Özellikle internlerin eğitim dışı işlerde çalıştırılması, personel eksikliği ve binaların deprem riski taşıması gibi konular; çeşitli dönemlerde mezuniyet törenlerinde ve sendikal açıklamalarda eleştiri konusu olmuştur.^{[7]İstanbul Tıp mezunları: “Psikolojik şiddet, mobbing ve çürük binalar içinde eğitildik”. Cumhuriyet.}

Bu sorunlara rağmen fakülte; onkoloji, transplantasyon, genetik hastalıklar ve travmatoloji gibi alanlarda referans merkezi olma özelliğini korumaktadır.

Akademik birimler

İstanbul Tıp Fakültesi, Temel, Dahili ve Cerrahi Tıp Bilimleri olmak üzere üç ana bölüm altında yapılanmıştır.^{[8]İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Akademik Kadro. İstanbul Üniversitesi.}

Eğitim

İstanbul Tıp Fakültesi'nde eğitim süresi 6 yıldır ve eğitim dili Türkçe ile İngilizce olmak üzere iki ayrı program halinde yürütülmektedir. Fakülte, Türkiye'de tıp eğitiminin standartlarını belirleyen kurumlardan biri olarak, klasik tıp eğitimi yerine modern ve entegre bir eğitim modelini benimsemiştir.

Eğitim modeli ve yapısı

Fakültede eğitim sistemi 3 ana evreye ayrılmıştır:

Temel Tıp Bilimleri dönemi (1 ve 2. Sınıf): Hücresel ve moleküler düzeyden başlayarak sistemler bazında insan biyolojisinin öğretildiği dönemdir.
Klinik Bilimler dönemi (3, 4 ve 5. Sınıf): Hastalıkların patogenezi, tanısı ve tedavisinin öğretildiği, hastane ortamında stajların yapıldığı dönemdir.
İnternlik dönemi (6. Sınıf): Öğrencilerin gözetim altında hekimlik yetkilerini kullandığı, 12 aylık kesintisiz uygulamalı eğitim dönemidir.

Fakültede Entegre Eğitim Sistemi uygulanmaktadır. Bu sistemde dersler birbirinden kopuk değil, "Ders Kurulları" (Komite) adı verilen sistem temelli modüller halinde işlenir. Örneğin "Dolaşım Sistemi Kurulu"nda Anatomi, Fizyoloji ve Histoloji dersleri eş güdümlü olarak anlatılır. Ayrıca konuların yıllar içinde basitten karmaşığa tekrar ele alındığı Spiral Eğitim modeli esastır.^{[9]Eğitim Sistemi ve Müfredat.}

Dikey koridor uygulamaları

İstanbul Tıp Fakültesi eğitim programının en ayırt edici özelliklerinden biri "Dikey Koridor" uygulamalarıdır. Bu uygulama ile öğrenciler, henüz 1. sınıftan itibaren klinik beceriler kazanmaya başlarlar. Klasik eğitimden farklı olarak, öğrenciler temel bilimler eğitimi alırken aynı zamanda aşağıdaki yetkinlikleri kazanırlar:

Klinik beceri eğitimi: Maketler ve simüle hastalar üzerinde enjeksiyon, dikiş atma, damar yolu açma ve ilk yardım uygulamaları.
İletişim becerileri: Hasta-hekim görüşmesi teknikleri ve zor haber verme eğitimi.
Tıp etiği ve insan bilimleri: Hekimlik değerleri ve meslek etiği tartışmaları.
Araştırma eğitimi: Bilimsel araştırma planlama ve makale okuma becerileri.^{[10]Nitelikli Hekimlik Dikey Koridoru. İstanbul Tıp Fakültesi.}

Programlar

Türkçe Tıp Programı: Yaklaşık 300 kişilik kontenjanı ile Türkiye'nin en yüksek puanla öğrenci alan programlarından biridir.
İngilizce Tıp Programı: 2017-2018 eğitim yılında başlayan programda müfredat %100 İngilizce olarak işlenmektedir. Yabancı uyruklu öğrenciler ve Türk öğrenciler aynı sınıflarda eğitim görerek uluslararası bir ortam oluşturulmaktadır.^{[11]İngilizce Tıp Bölümü Hakkında.}

Akreditasyon ve uluslararası üyelikler

Fakültenin eğitim kalitesi, ulusal ve uluslararası bağımsız kuruluşlarca tescillenmiştir.

TEPDAD akreditasyonu: Fakültenin mezuniyet öncesi tıp eğitimi programı, Tıp Eğitimi Programlarını Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (TEPDAD) tarafından akredite edilmiştir. İngilizce Tıp Programı 2025-2031 yılları arası için akreditasyon almaya hak kazanmıştır.^{[12]Akredite Eğitim Programları Güncel Listesi. TEPDAD.} Bu akreditasyon, mezunların diplomalarının Dünya Tıp Eğitimi Federasyonu (WFME) standartlarında olduğunu ve ABD (ECFMG) süreçlerinde tanınırlığını belgeler.
M8 Alliance üyeliği: İstanbul Tıp Fakültesi, Dünya Sağlık Zirvesi'nin (World Health Summit) akademik ağı olan M8 Alliance'ın Türkiye'den tek üyesidir. Bu üyelik sayesinde öğrenciler, Berlin'deki Charité veya ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi gibi partner kurumlarda seçmeli staj yapma ve uluslararası projelere katılma imkanına sahiptir.^{[13]M8 Alliance ve Uluslararası İşbirlikleri.}

Bilimsel araştırma olanakları

Fakülte, öğrencilerini sadece klinisyen değil, aynı zamanda araştırmacı bilim insanı olarak yetiştirmeyi hedefler. ÖBAK (Öğrenci Bilimsel Araştırma Kulübü) ve seçmeli araştırma dersleri aracılığıyla öğrenciler, öğretim üyelerinin mentorluğunda projeler yürütmekte ve uluslararası kongrelerde sunum yapmaktadır. Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü (DETAE) ile kurulan işbirliği, öğrencilere laboratuvar araştırma imkanı sunar.

Araştırma merkezleri

Fakülte bünyesinde ve İstanbul Üniversitesi'ne bağlı olarak faaliyet gösteren önemli araştırma enstitüleri ve merkezleri bulunmaktadır:

Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü
Hulusi Behçet Yaşam Bilimleri Araştırma Laboratuvarı
Lepra ve Zührevi Hastalıkları Araştırma ve Uygulama Merkezi
3B Tıbbi ve Endüstriyel Tasarım Laboratuvarı (TETLab)

Öğrenci kulüpleri ve sosyal yaşam

İstanbul Tıp Fakültesi, yoğun tıp eğitimi müfredatının yanı sıra zengin bir sosyal, kültürel ve akademik ritüel geleneğine sahiptir. Fakülte bünyesinde 2024 yılı itibarıyla 45'ten fazla aktif öğrenci kulübü faaliyet göstermektedir.

Akademik törenler ve ritüeller

Fakültede tıp eğitiminin belirli aşamalarını simgeleyen ve gelenekselleşmiş törenler düzenlenmektedir. Bu törenler, öğrencilerin mesleki aidiyetini güçlendirmeyi amaçlar.

Beyaz Önlük Töreni: Fakülteye yeni başlayan 1. sınıf öğrencileri için eğitim yılının başında düzenlenir. Hekimlik mesleğine ilk adımın sembolü olarak, öğrencilere öğretim üyeleri tarafından beyaz önlükleri giydirilir.
İnternliğe Merhaba (Scrubs Giyme) Töreni: Tıp eğitiminin teorik ağırlıklı ilk 5 yılını tamamlayıp, hastane pratiğinin esas olduğu "İntern" (6. sınıf) dönemine geçen öğrenciler için düzenlenir. Bu törende öğrenciler, statü değişikliğinin ve artan sorumluluklarının bir simgesi olarak beyaz önlük yerine hastane forması (scrubs) giyerler.
Hekimliğe Merhaba Programı ve Mezuniyet Töreni: 6 yıllık eğitimi başarıyla tamamlayan mezunlar için düzenlenir. Törenin en önemli parçası, hekimlik meslek etiğine bağlılığın ifadesi olan Hipokrat Yemininin topluca edilmesidir.

Bilimsel kulüpler ve kongreler

Fakülte, öğrencilerin bilimsel araştırma süreçlerini lisans eğitimleri sırasında öğrenmelerini teşvik eder.

ÖBAK (Öğrenci Bilimsel Araştırma Kulübü): Fakültenin en köklü kulüplerinden biridir. Her yıl ulusal ve uluslararası katılımlı "İstanbul Tıp Öğrenci Kongresi" (İTÖK) düzenlenmektedir.
TurkMSIC (Türk Tıp Öğrencileri Birliği): Uluslararası staj değişimi, halk sağlığı ve insan hakları kollarında faaliyet gösteren birliğin İstanbul Tıp Fakültesi yerel kurulu, öğrencilere yurt dışı deneyimi kazandırır.

Kültür, sanat ve spor

Çapa yerleşkesinde sanat ve spor faaliyetleri, öğrencilerin sosyal gelişimi için önemli bir yer tutar.

Sanat toplulukları: Tiyatro Topluluğu, Klasik Türk Müziği Korosu, Fotoğrafçılık Kulübü ve Sinema Kulübü yıl boyunca sergi ve gösteriler düzenler.
Spor: Fakültenin futbol, basketbol ve voleybol takımları "Tıbbiyeliler Ligi" gibi turnuvalarda fakülteyi temsil ederken; ÇAPADOSK (Doğa Sporları Kulübü) trekking ve kampçılık faaliyetleri yürütür.
Geleneksel şenlikler: Her yıl bahar aylarında düzenlenen şenlikler ve 14 Mart Tıp Bayramı haftasındaki balolar, fakültenin sosyal takviminin önemli parçalarıdır.