Türk Kurtuluş Savaşı sırasında katliamlar

Türk Kurtuluş Savaşı boyunca, hem Anadolu Hareketi hem de İtilaf Devletleri sorumluluğunda, Türk, Rum ve Ermeni sivillere yönelik birçok katliam gerçekleşti.

Türklerin Rum ve Ermeni katliamları

Rudolph Rummel'e göre 1919-1922 yılları arasında, 264.000 Rum^{[1]Rumel, Rudolph, Turkish Democide , Power Kills, Lines 363 & 382. University of Hawai'i.} ve 60.000-250.000^{[2]Armenia: The Survival of a Nation, Christopher Walker, 1980.[3]Akçam, Taner. A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility. 2007, s. 327.} Ermeni öldürüldü. İngiliz tarihçi ve gazeteci Arnold J. Toynbee, bölgeyi gezdiğinde "sonuna kadar yakılmış" Rum köyleri gördüğünü rapor etti. Savaş boyunca Ermeni ve Rum Kırımlarının sorumluları arasında ciddi bir devamlılık vardı.

Sivas valisi Ebubekir Hazim Tepeyran, 1919'da "katliamların onları rapor etmeye dayanamayacağı kadar korkunç olduğunu" söyledi. Tepeyran ayrıca 1921 yılında Nurettin Paşa komutasında 11,181 Rum'un öldürüldüğünü rapor etti. Taner Akçam'ın söylediğine göre, Nurettin Paşa Anadolu'da kalan bütün Rum ve Ermeni nüfusunu öldürmeyi önerdi ancak Mustafa Kemal tarafından reddedildi.

Maraş Muharebesi ve sonrasında; Fransız işgalini destekleyenlerle Fransız lejyonu olarak savaşan Ermeniler öldürülmüştür.^{[4]Fisk, Robert. The story of the Armenian Legion is finally being told – and it is a dark tale of anger and revenge.. The Independent, 18 Ekim 2018.} Dönemin Amerikan ve İngiliz gazetelerinde çıkan haberlerde; Fransız raporlarına göre 5.000 civarı Ermeni'nin öldürüldüğü yazılmaktadır.^{[5]EYEWITNESS TELLS HOW ARMENIANS WERE MASSACRED. The New York Times, 6 Mart 1920.} 18 Ağustos 1920'de, 5.000 Hristiyan, Türkler tarafından öldürüldü.^{[6]"5,000 Christians Massacred, Turkish Nationalist Conspiracy", The Scotsman, August 24, 1920.} 25 Şubat 1922'de, Pontus bölgesinde 24 Rum köyü yakıldı.^{[7]"24 Greek Villages are Given to the Fire." Atlanta Constitution. March 30, 1922} Belfast News Letter'ın haberine göre 1922'nin ilk aylarında, ilerleyen Türk birlikleri tarafından 10.000 Rum öldürüldü.^{[8]"Turk's Insane Savagery: 10,000 Greeks Dead." The Times. Friday, May 5, 1922.[9]"More Turkish Atrocities", Belfast News Letter, May 16, 1922.} Eylül 1922'de, birkaç çocuk hariç Cunda Adası'nın bütün Rum nüfusu, yani yüzlerce kişi öldürüldü.^{[10]Clark, Bruce. Twice a stranger : the mass expulsion that forged modern Greece and Turkey. Harvard University Press, 2006, s. 25.}

9 Eylül 1922'de, Türk ordusu İzmir'e girip; şehri Yunan işgalinden kurtardı. Olayları büyük ölçüde düzensizlik takip etti. Yerel halk ve askerler tarafından, Yunan işgalini desteklemiş^{[11]Bir İtalyan Gazetecinin Kaleminden İzmir’in İşgali. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 22 Mart 2019.[12]Ortaylı, İlber. 90 yıl önceki işgal. Milliyet, 17 Mayıs 2009.} olan Hristiyanlara, Rumlara ve az sayıdaki Türklere^{[13]Foreign documents US.} karşı saldırılar gerçekleştirildi. Öldürülen Rumlar arasında Yunan işgalini destekleyen Türk düşmanı Hrisostomos Kalafatis de bulunmaktaydı.^{[14]Aggelomatis, Chr, "Chronicle of Great Tragedy" (The Epic of Asia Minor), Estia, 1963, pp. 231-2} 13 Eylül'de başlayan 1922 İzmir Yangını ile şehrin Hristiyan kısmı başta olmak üzere şehir büyük hasar gördü. Yangın ve katliamlar sonucu, 2000 ila 100.000 Rum ve Ermeni öldü.^{[15]Southern Europe: International Dictionary of Historic Places. Routledge, 2013, s. 351.[16]Abulafia, David. The great sea : a human history of the Mediterranean. Oxford University Press, 2011, s. 287.[17]Freely, John. The Western Shores of Turkey: Discovering the Aegean and Mediterranean Coasts. Tauris Parke Paperbacks, 2004, s. 105.[18]Horowitz, Irving Louis. Death by Government. Transaction Publishers, 1994, s. 233.} Genel olarak bu yangından Hristiyan tebaa etkilenmesine rağmen İzmir İtfaiye Şefi Paul Grescowich'in söylemleri^{[19]Greskowich.}, ABD İstanbul Konsolos Yardımcısı James Loder Park'ın ifadeleri^{[20]James Loder Park.} ve Amiral Bristol'un hazırladığı raporlarda geçen bilgilere göre yangının Rumlar ve Ermeniler tarafından çıkarıldığı belirtilmiştir. Ermeni ve Rum tanıklara göre ise Türkler tarafından çıkarıldığı belirtilmiştir.

Yunanların Türk katliamları

Justin McCarthy'ye göre Türk Bağımsızlık Savaşı boyunca 640,000 Türk sivil Yunan ordusu tarafından öldürüldü.^{[21]KURTULUŞ SAVAŞI DÖNEMİNDE YUNAN MEZALİMİ. www.edirnegazetesi.com.tr.[22]Kurtuluş Savaşı Döneminde Kocaeli - Yalova – İznik Çevresinde. www.ait.hacettepe.edu.tr.} 14/15 Mayıs 1919 günü İzmir'in işgal edilmesinden sonra Yunan birlikleri şehrin Türk nüfusunun bir kısmını katletti.^{[23]Shaw,Stanford J. & Shaw, Ezel Kural (2002), History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 2, Cambridge University Press, sf. 342} İtilaf Devletleri'nin kaynaklarına göre 15 Mayıs 1919 günü 300 ila 400 Türk öldürüldü.^{[24]Archivio Storico Diplomatico Ministero Degli Affari Esteri, Affari Politici, Busta: 1644-7738[25]Arşivlenmiş kopya.} Yunan ordusu Anadolu içlerine doğru ilerledikçe bölgede yaşayan Türkler katliamlar, tecavüzler ve yıkımla karşı karşıya kaldı.^{[23]Shaw,Stanford J. & Shaw, Ezel Kural (2002), History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 2, Cambridge University Press, sf. 342} Bir Britanyalı askerî yetkili olan Harold Armstrong Yunan ordusunun İzmir'den Anadolu içlerine doğru ilerlerken sivilleri katlederek, yakarak, yağmalayarak ve tecavüz ederek gittiğini bildirdi.^{[26]Steven Béla Várdy, T. Hunt Tooley, Ágnes Huszár Várdy, Ethnic cleansing in twentieth-century Europe (2003), Social Science Monographs, sf. 190[23]Shaw,Stanford J. & Shaw, Ezel Kural (2002), History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 2, Cambridge University Press, sf. 342} Britanyalı tarihçi Arnold J. Toynbee, 15 Mayıs 1919 günü İzmir'in Yunanlar tarafından işgalinden sonra organize bir şekilde katliamların yürütüldüğünü yazdı. Toynbee, Yunanların İzmit, Yalova ve Gemlik bölgelerinde yürüttüğü zulme tanıklık ettiğini ve söz konusun bölgelerde evlerin yağmalandığını ve yakıldığını belirtti.^{[27]Toynbee, Arnold J (1922). The Western question in Greece and Turkey: A study in the contact of civilisations. Boston: Houghton Mifflin, sf. 260} Marjorie Housepian'a göre Yunan işgali altındaki İzmir'de 4000 Müslüman idam edildi.^{[28]Housepian, Marjorie. The Smyrna Affair. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1966, p.153} Menemen Katliamı'nda 200 Türk sivil öldürüldü. Bir köyde Yunan ordusu köye zarar vermemeleri için 500 altın lira talep etti. Ödeme yapıldı, ancak köy yine de yakılıp yıkıldı.^{[29]McCarthy, Justin. Death and exile: the ethnic cleansing of Ottoman Muslims, 1821–1922. Darwin Press, 1995, s. 264.} Bergama Baskını sonucu, 80.000^{[30]Turgut Özakman: Vahidettin, M. Kemal ve milli mücadele: yalanlar, yanlışlar, yutturmacalar, Bilgi Yayınevi, 1997, page 219.}-100.000^{[31]Turgut Özakman: Vahidettin, M. Kemal ve milli mücadele: yalanlar, yanlışlar, yutturmacalar, Bilgi Yayınevi, 1997, ISBN 9754946698, sf. 219} Türk sivil bölgeyi göç etmeye zorlandı.

birçok kaynağa göre, Yunan ordusu savaşın son kısmında Anadolu'dan çekilirken bir yakıp yıkma taktiği izledi. Ortadoğu tarihçisi Sydney Nettleton Fisher'a göre; "Geri çekilme sırasında Yunan ordusu bir yakıp yıkma taktiği izledi ve öfkelerini savunmasız Türk köylülerinden bilinen her yolda çıkardı." Norman M. Naimark'a göre,"Yunan geri çekilişi yerel halk için işgalden daha yıkıcıydı".James Loder Park, dönemin İstanbul ABD Konsolos yardımcısı, Yunanların Anadolu'yu boşaltmasından hemen sonra bölgeyi gezdi ve İzmir'i çevreleyen, gezdiği yerlerdeki durumu ve 1922 Manisa yangını gibi olayları rapor etti.^{[32]U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34}

Kinross'a göre, "Bölgedeki kasabaların çoğu harabeye dönmüştü. Uşak'ın üçte biri artık yoktu. Alaşehir, yamaçları tahrif eden karanlık bir kavrulmuş boşluktan başka bir şey değildi. Köyün ardına köy, Yunan askerleri tarafından kül yığını haline getirildi. Tarihi kutsal şehir Manisa'daki 18,000 binadan sadece 500'ü ayakta kaldı."

Ölüm sayısı açısından Türklere yönelik en büyük katliam olan Yalova Katliamı'nda Ermenilerin, Rumların ve Çerkeslerin,^{[33]Smith, Michael Llewellyn. Ionian vision : Greece in Asia Minor, 1919–1922.. C. Hurst, 1999, s. 209.} Yunan ordusu ile işbirliği yaptığı görüldü. Orhangazi, Yenişehir ve Armutlu katliam sırasında yakıldı. Armutlu'da kadınlar sistematik olarak tecavüze uğradı.^{[34]Sorrowful Shores, Ryan Gingeras, page 111-112, 2009} İstanbul Hükümeti'nin hayatta kalanlar ile yaptığı bir soruşturma sonucu ölü, kayıp ve yaralı sayısı toplam 35 olarak belirlense de, diğer Osmanlı ve Türk belgeleri ölü sayısını 5,500-9,900 olarak tespit etti.^{[35]Gingeras, Ryan. Sorrowful Shores:Violence, Ethnicity, and the End of the Ottoman Empire 1912-1923. Oxford University Press, 2009, s. 28.[36]McNeill, William H.. Arnold J. Toynbee: A Life. Oxford University Press, 1989.[25]Arşivlenmiş kopya.}

Geri çekilme sırasındaki Yunan vahşeti örneklerinden birinde, 14 Şubat 1922'de Aydın Vilayeti'nin Türk Karatepe köyünde, köy Yunanlar tarafından kuşatıldıktan sonra tüm sakinler camiye konuldu ve cami yakıldı. Ateşten kaçmayı başaran az sayıda kişi vuruldu. Toplam 385 kişi öldürüldü.^{[37]Yunan mezalimi: İzmir, Aydın, Manisa, Denizli : 1919-1923, Mustafa Turan, University of Michigan-Atatürk Araştırma Merkezi, 2006|url=https://books.google.com/books?id=iy1pAAAAMAAJ&q=14+%C5%9Eubatta+ku%C5%9Fat%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1,+c%C3%A2milerin+ate%C5%9Fe+verildi%C4%9Fini,+400+ki%C5%9Fiden+yaln%C4%B1z+15+kad%C4%B1n+ve+erke%C4%9Fin+ka%C3%A7t%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1n+kendisine+bildirildi%C4%9Fini%22+yaz%C4%B1yordu425.&dq=14+%C5%9Eubatta+ku%C5%9Fat%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1,+c%C3%A2milerin+ate%C5%9Fe+verildi%C4%9Fini,+400+ki%C5%9Fiden+yaln%C4%B1z+15+kad%C4%B1n+ve+erke%C4%9Fin+ka%C3%A7t%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1n+kendisine+bildirildi%C4%9Fini%22+yaz%C4%B1yordu425.&hl=nl&sa=X&ei=xW3tUYWALYiHswae0oHYDQ&ved=0CDEQ6AEwAA%7Cquote=14 Şubatta kuşatıldığını, câmilerin ateşe verildiğini, 400 kişiden yalnız 15 kadın ve erkeğin kaçtıklarının kendisine bildirildiğini" yazıyordu[38].} İtalyan konsolosu M. Miazzi, Yunanların 60 kadın ve çocuğu katlettiği bir köyü ziyaret ettiğini rapor etti. Bu rapor, daha sonra Fransız konsolosu Captain Kocher tarafından doğrulandı.^[38].

Mart-Nisan 1921'de, Bilecik kasabası geri çekilen Yunan ordusu tarafından yakıldı. 208 kişi öldürüldü.^{[39]State-Nationalisms in the Ottoman Empire, Greece and Turkey: Benjamin C. Fortna,Stefanos Katsikas,Dimitris Kamouzis,Paraskevas Konortas, page 64, 2012} Yunan ordusunun acelesi, yıkımın seviyesini azalttı.^{[25]Arşivlenmiş kopya.}

24 Haziran 1921'de İzmit'te, çoğunlukla erkeklerden oluşan 300 kadar kadar sivil Yunan ordusu tarafından idam edildi.^{[40]Sorrowful Shores, Ryan Gingeras, page 112, 2009[41]Toynbee, Arnold Joseph. The Western Question in Greece and Turkey:A Study in the Contact of Civilizations. H. Fertig, originally: University of California, 1970, s. 553.} Bununla birlikte şehir yağmalandı ve bir bölümü ateşe verildi.^{[42]Lieberman, Benjamin. Terrible Fate: Ethnic Cleansing in the Making of Modern Europe. Rowman & Littlefield, 2013, s. 126.[43]Toynbee, Arnold Joseph. The Western question in Greece and Turkey. General Books LLC, 1922, s. 287–297–298–299.}

5 Eylül 1922'de Salihli Yunan ordusu tarafından ateşe verildi. Şehirdeki binaların %65'i yok oldu^{[32]U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34} ve en az 76 kişi yanarak öldü. Ayrıca, 100 kız tecavüz etmek için kaçırıldı.^{[44]The Atlantic Monthly, Volume 132. Atlantic Monthly Co, 1923, s. 829.}

4 Eylül'de ise Turgutlu kasabası Yunanlar tarafından ateşe verildi. 6 Eylül'e kadar süren yangın sonucu şehrin %90'ı yok oldu ve 1.000 kadar kişi öldü.^{[32]U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34}

Yunan ordusu tarafından çıkarılan yangınlar sonucu Uşak'ta 200,^{[45]Adıvar, Halide Edib. The Turkish Ordeal: Being the Further Memoirs of Halidé Edib. Century Company, University of Virginia, 1928, s. 363.} Alaşehir'de 3000 kişi yanarak öldü.^{[46]Mango, Atatürk, p. 343.}

1922 Manisa yangını boyunca 3500 kişi yanarak ölürken, 855 kişi Yunan askerleri tarafından vurularak öldürüldü. Ayrıca Türk kaynaklarına göre, 300 kız tecavüz edilmek için kaçırıldı.

Gülfem Kaatçılar İrem, küçük bir kız olarak Manisa'daki yangına tanık oldu ve ailesi ile tepelere kaçtı, onun hatırladıkları:

Johannes Kolmodin, İzmir'deki İsveçli bir doğubilimci idi. Kendisi mektuplarında Yunan ordusunun 250 Türk köyünü yaktığını yazdı.^{[47]Özdalga, Elizabeth. The last dragoman: the Swedish orientalist Johannes Kolmodin as scholar, activist and diplomat (2006), Swedish Research Institute in Istanbul, p. 63.} Ayrıca 30.000'den fazla bina Yunan ordusu, yerel Rumlar ve onların Ermeni destekçileri tarafından yakıldı.^{[48]Özdalga, Elizabeth. The Last Dragoman: the Swedish Orientalist Johannes Kolmodin as Scholar, Activist and Diplomat (2006), Swedish Research Institute in Istanbul, p. 63.[49]Várdy, Béla. Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe. Social Science Monographs. p. 190.. 2003.[50]Toynbee, Arnold. Toynbee, Arnold (6 April 1922) [9 March 1922], "Letter", The Times, Turkey.[51]Loder Park, U.S. Vice-Consul James. Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34.[52]HG, Howell. Report on the Nationalist Offensive in Anatolia, Istanbul: The Inter-Allied commission proceeding to Bourssa, F.O. 371-7898, no. E10383.(15 September 1922).}

Savaşın son aşamasında, bilirkişilerin oluşturduğu Tetkik Heyeti, Aydın ve çevresinde incelemelerde bulunmuş ve rapor vermiştir. Bu rapor, "Tetkik Heyeti Raporu" olarak bilinmektedir.

“Madde 32: Alevler içinde kalan mahalleden kaçmaya çalışan kadın erkek, çocuk, Türklerin büyük bir kısmı mahalleyi şehrin kuzey kısmına bağlayan bütün yolları tutan Yunan askerleri tarafından sebepsiz olarak öldürülmüşlerdir.^{[53]Em. Korg. Hüseyin Işık, Türk-Yunan İlişkileri, Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayını, Ankara 1986, s. 377-394}”

“Madde 40: Aydın Vilayeti’nin Yunan kuvvetleri tarafından işgali, mahsul ve mülk bakımından büyük maddi hasarlar yaratmıştır.^{[53]Em. Korg. Hüseyin Işık, Türk-Yunan İlişkileri, Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayını, Ankara 1986, s. 377-394}”

Ermenilerin ve Fransızların Türk katliamları

Türklerin bölgedeki Fransız işgaline karşı direnişi üzerine Antep'te, Maraş'ta ve Urfa'da, büyük ölçüde sivil kayıplara ve katliamlara^{[54]Gary D. Solish (2010) The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War ISBN 9780521870887} sebep olan muharebeler yaşandı. Maraş'ta, 4.500 Türk öldürüldü.^{[55]Kerr, Stanley Elphinstone. The Lions of Marash. SUNY Press, 1973, s. 195.} Kaç Kaç Olayı boyunca sivillere yönelik saldırılar yaygındı. Ermeni Kırımı, katliamları yapan silahlı Ermenileri yaptıklarının haklı olduğuna ikna etti.^{[56]Levene, Mark. Devastation. Oxford University Press, 2013, s. 217, 218.} 1920 yılında, Ermeniler tarafından Kozan Katliamı yapıldı. Ermeniler ayrıca Yalova Katliamı ve 1922 Manisa yangını'nda önemli bir rol oynadı.^{[57]Kamil (1982). Manisa ve yöresinde işgal acıları. Kültür ve Turizm Bakanlığı. pp. 26–87.}

Ayrıca bakınız

• Türk Kurtuluş Savaşı sırasında yaşanmış muharebeler

• Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi

• 6-7 Eylül Olayları

• Gümülcine Olayları

• Varlık Vergisi

• Süryani Kırımı

• Müslüman-Türk katliamları

• Türk düşmanlığı

• Türkiye'de ırkçılık

• Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında katliamlar