Subhi Aslan

Ali Subhi Bey Soyadı Kanunu'ndan sonra Subhi Aslan (d. 1860, Yanya - 24 Mart 1943, İstanbul), Mayıs 1910 ila Temmuz 1911 arasında İstanbul şehremini olarak görev yapan Arnavut asıllı Türk yöneticidir.

Kökeni

Babası Yanya eşrafından mutassarrıf Hayreddin Paşa'dır. Tepedelenli Ali Paşa'nın torununun torunu ve Avlonyalı Ferid Paşa'nın yeğenidir. Çocukluğunda Cağaloğlu'nda tulumbacılık icra etmiştir.^{[1]Ziyaoğlu, Rakım. İstanbul kadilari - ṣehreminleri - belediye reisleri ve partiler tarihi, 1453-1971. İsmail Akgün Matbaasi, 1971, s. 180.}

Eğitim ve ilk yılları

Sıbyan ve Şehzâdebaşı Rüşdiye'lerinde eğitim gördü. 1882 yılında ''Mekteb-i Mülkiye'''yi pekiyi derece ile bitirdi. 2 Eylül 1882 tarihinde Şûra-yı Devlet’te ikinci sınıf mülazım olarak göreve başladı. 30 Nisan 1883’te kendisine 500 kuruş maaş bağlandı. 7 Haziran 1886’da aynı maaşla birinci sınıf mülazımlığa yükseltildi. 2 Ocak 1888’de 1200 kuruş maaşla Meclis-i Nafia’da başkâtip yardımcılığına getirildi. 15 Eylül 1892’de maaşı 1500 kuruşa çıkarılarak Ticaret Kalemi başkâtipliğine nakledildi. 27 Mayıs 1894’te buna ek olarak 550 kuruş maaşla Emniyet Sandığı kâtipliğine de görevlendirildi; bu görev için aldığı maaş 13 Mart 1895’te 800 kuruşa yükseltildi. Son olarak, Ticaret Kalemi başkâtipliğinden aldığı maaş 30 Eylül 1896’da 1750 kuruşa çıkarıldı.^{[2]Ergin, Osman Nuri. İstanbul şehreminleri (İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanları) 1855-1928. İşaret Yayınları, 2007, s. 367.}

İdareciliği

10 Eylül 1908'de Kudüs Mutasarrıfı olarak Ali Ekrem Bolayır'ın yerine göreve geldi.^{[3]Whitaker, Joseph. An Almanack.... Whitaker's Almanack, 1910, s. 633.} Bu süreçte Filistin Ticaret Odası'nı kurdu.^{[4]Jön Türklerin Filistin'i. dokumen.pub.} Mutasarrıf iken Filistin'de ikamet etseler dahi yabancı Yahudilere toprak satışını yasaklayan 1904 tarihli karara uyması talimatı verildi. Buna karşın Yahudilerin bölgedeki tarımsal altyapıyı geliştirme başarısından etkilenen Subhi Bey,^{[5]Sicker, Martin. Reshaping Palestine From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831-1922. Bloomsbury Academic, 1999, s. 107.} kendi yetkilerini kullanarak Osmanlı Yahudilerine toprak satışının devam etmesine izin verdi. Ayrıca toprak satın alan yabancı Yahudilerin bu arazilere Yahudi göçmen yerleştirmeyeceklerine dair taahhüt verme zorunluluğunu kaldırdı.^{[6]Mandel, Neville J.. The Arabs and Zionism Before World War I. University of California Press, 1976, s. 62.[7]Ortaylı, İlber. Studies on Ottoman Transformation. Isis Press, 1994, s. 82.} Rum Ortodoks Patrikhanesi'nde patlak veren patrik krizini çözemeyeceğini düşündüğü için Kudüs Mutasarrıflığından istifa etti.^{[8]Oktay, Tarkan. The Administration Of Istanbul From The Tanzimat To The Present. istanbultarihi.ist.[9]Özdemir, Ömür Yazıcı. Osmanlı Kudüs’ünde Yerel Siyaset Ve Toplumsal Katılım (1840-1914). İlem Yayınları, 2023, s. 15.} 20 Haziran 1909'da İstanbul vali vekili olarak atandı.^{[10]Suphi Arslanlı bugün defnediliyor. Tasvîr-i Efkâr gazetesi, 26 Mart 1943, s. 3.}

25 Mayıs 1910'dan 26 Temmuz 1911'e kadar İstanbul Şehremini olarak görev yaptı. Görevde bulunduğu dönemde Hayırsızada Sürgünü'nün yapılmasını talimat verdi.^{[11]Bardakçı, Murat. Tarihimizin iki büyük köpek soykırımı. hurriyet.com.tr, 26 Nisan 1998.} Şehremini olduğu dönemde kapsamlı bir proje hazırladı. Bu çalışma daha sonra Cemil Paşa tarafından incelenip uygulanarak dönemin belediye teşkilatının temelini oluşturdu.^{[10]Suphi Arslanlı bugün defnediliyor. Tasvîr-i Efkâr gazetesi, 26 Mart 1943, s. 3.} 1911 yılında yeniden kurulan Hilal-ı Ahmer Cemiyeti'nin 100 kurucu üyesi arasında yer aldı.^{[12]İzgöer, Ahmet Zeki. Osmanlı Kızılay Cemiyeti 1911-1913 Yıllığı. genckizilay.org.tr, 2013, s. 180.}

Ekim 1911'den, İtalyanlar tarafından Lindoz'ta 2 yardımcıyla beraber esir alınarak^{[13]Örenç, Ali Fuat. Yakındönem tarihimizde Rodos ve Oniki Ada. Doğu Kütüphanesi, 2006, s. 163.} Maddaloni kentine götürüldüğü Mayıs 1912'e kadar Cezayir-i Bahr-i Sefid Vilayeti valisi olarak görev yaptı.^{[14]Bilgi, Nejdet. İstanköy Kazası Hakkında 1909-1910 Yıllarına Ait 12 Belge. researchgate.net, Ocak 2016.} Cezayir-i Bahr-i Sefid valisi olduğu dönemde eyalet merkezi Rodos'un uzak konumu ve yetersiz iletişim koşulları nedeniyle gelişmelerin zamanında takip edilemediğini belirterek vilayet merkezinin Midilli’ye taşınmasını talep etti. Talebi üzerine eyalet merkezi Midilli'ye taşındı. Valilik döneminde genelde Sakız Adası'nda kalıyordu.^{[15]Shachar, Nathan. The Lost Worlds of Rhodes. 2013, s. 54.}

11 Ekim 1919'da önceki Konya valisinin şehirden kaçması üzerine Konya valisi olarak atandı. Konya valisi olarak atanması, Kuvâ-yi Milliye grupları tarafından iyi karşılanmadı. Dönemin Ankara vali vekili Yahya Galip Kargı, Mustafa Kemal Paşa'ya gönderdiği telgrafta Subhi Bey'i "Yaptığı bütün görevlerde hiçbir varlık gösterememiş kişi" olarak niteledi.^{[16]Erdeha, Kâmil. Milli Mücadelede vilâyetler ve valiler. Remzi Kitabevi, 1975, s. 280.} Mustafa Kemal Paşa, İngiliz Muhipleri Cemiyeti'nin İstanbul yönetim kurulu üyelerinden olan Subhi Bey'in atanmasına karşı çıksa da, Subhi Bey Konya valisi olarak atandı.^{[17]Siyasal Bilgiler Fakultesi Dergisi. Ankara Üniversitesi. Siyasal Bilgiler Fakültesi, 1971, s. 73.} Valilik döneminde Teâli İslam'ın destekçilerinden biriydi.^{[18]Yıldırım, Mustafa. Meczup Yaratmak Yüzyıllık Yanıltma Ustalığı. 2006.} Birinci Bozkır İsyanı sırasında kendisine verilen görevleri yerine getirmediği ve devletin itibarını zedelediği gerekçesiyle 24 Mayıs 1920’de TBMM Hükûmeti tarafından görevinden alındı.^{[19]Ali Suphi Bey. Türk İdare Dergisi, 1983.[20]Suphi Bey. konyapedia.com.}

Ölümü

24 Mart 1943'te ölen Ali Subhi Bey, 26 Mart 1943 günü Sahrayıcedid Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Sahrayıcedid Mezarlığı'na defnedildi.^{[21]Subhi Aslan öldü. Vakit Gazetesi, 26 Mart 1943, s. 4.}

Arnavutça, Fransızca ve Yunanca bilmekteydi. Tarihçi Mehmet Azmi (Veziri) Bey'in kardeşiydi. Kız kardeşi İffet Hanım, Ebüzziya Tevfik Bey ile evliydi.^{[22]Özdalga, Elisabeth. Late Ottoman Society The Intellectual Legacy. Taylor & Francis, 2013, s. 307.[23]Kılıç, Neslihan. Basın Tarihimizde Ebüzziya AIlesi Ve Ebüzziya Matbaası. dergipark.org.tr, 2022.}