Hayırsızada Sürgünü

İstanbul surları dışında bir fayton ve yatan köpekler (1903).William Henry Goodyear, Kamu malı, Wikimedia Commons

Hayırsızada Sürgünü, 1910 yılında İstanbul'da yaşayan başıboş köpeklerin toplu bir şekilde İstanbul açıklarında bulunan Sivriada'ya gönderilmesi olayına denir. Adaya bırakılan köpeklerin tamamının açlıktan veya birbirlerini yiyerek öldüğü tahmin edilmektedir.^{[1]3-4 Haziran: 80 bin köpeğin Hayırsızada'da katledildiği 1910 sürgününün 109. yılı. 4 Haziran 2019.}

Tarihçe

Avrupa'daki devletlerde sokaktaki köpeklerin toplanarak 'köpeksiz sokaklar' oluşturulmasını örnek alan Osmanlı Hükûmeti aynı uygulamayı İstanbul'da da faaliyete geçirmeye karar vermiştir.^{[2]Osmanlı Modernleşmesini Hayvanlar Üzerinden Okumak: Abdullah Cevdet’in İstanbul’da Köpekler Risalesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 30 Aralık 2021.}^{[3]Kentleşme Bağlamında Sokak Hayvanlarının Değişen Statüsü. Kent Akademisi Dergisi, 15 Ekim 2022.}^{[4]HAYTAP - Hayvan Hakları Federasyonu.}^{[5]İstanbul’un Sokak Köpeklerinin Hikayesi.} İstanbul'da gece saatlerinde gezen bir İngiliz vatandaşının sokak köpekleri tarafından saldırıya uğraması sonucunda İngiltere hükûmetinden ültimatom alan 2. Mahmut yönetimi, aniden çıkartmış olduğu kararla kentteki bütün köpeklerin Sivriada'ya gönderilmesini emretmiştir. Halkın köpeklerin gönderilmesine tepki göstermesi sonucunda üzerlerinde kamuoyu baskısı olan Hükûmet, vermiş olduğu kararla köpeklerin yeniden şehre geri getirilmesini emretmiştir.^{[2]Osmanlı Modernleşmesini Hayvanlar Üzerinden Okumak: Abdullah Cevdet’in İstanbul’da Köpekler Risalesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 30 Aralık 2021.}^{[4]HAYTAP - Hayvan Hakları Federasyonu.}^{[6]Batılı Seyyahlar Gözünden Osmanlı İstanbul’unda “köpekler”. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tarih Bölümü, 20 Ekim 2018.}

Sultan Abdülaziz döneminde sokak köpeklerinin yeniden toplanarak Sivriada'ya nakledilmesine yönelik karar verilmiş ve köpekler toplanarak adaya gönderilmiştir. Bu olaydan sonra Çemberlitaş'tan Kumkapı'ya kadar uzanan büyük bir yangın çıkmış halktan bazıları bunu "köpeklerin laneti" olarak değerlendirerek Hükûmet'e tepki göstermeye başlamıştır. Bunun üzerine Padişah kanunu geri çekerek köpeklerin yeniden şehre geri dönmesini sağlamıştır.^{[7]II. MEŞRUTİYET HÜKÜMETLERİ DÖNEMİNDE KUDUZ HASTALIĞI İLE MÜCADELEYE DAİR TESPİTLER (1908-1914). Erol KARCI, s. 303.}^{[8]Schick, İrvin Cemil. “İstanbul’da 1910’da Gerçekleşen Büyük Köpek İtlâfı: Bir Mekân Üzerinde Çekişme Vakası”.}^{[9]Abdullazade, Sama. The Great Dog Massacre in late Ottoman İstanbul: The history of “Hayırsız Ada”. 2020.}

İttihat ve Terakki Hükûmeti, modernleşme hareketleri kapsamında İstanbul'daki köpeklerden kurtulmanın yolunu yeniden aramaya başlamış ve Avrupa'da gelişmekte olan kozmetik sanayisinde kullanılmaları açısından Fransız şirketlerle çeşitli anlaşmalar imzalansa bile halkın tepkisiyle karşılaşılacağı düşünülerek bu plandan vazgeçilmiştir.^{[2]Osmanlı Modernleşmesini Hayvanlar Üzerinden Okumak: Abdullah Cevdet’in İstanbul’da Köpekler Risalesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 30 Aralık 2021.}^{[10]Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. Kültür Bakanlığı, Tarih Vakfı, 1996, s. 89.} Bunun üzerine İstanbul Şehremini (Belediye Başkanı) Suphi Bey, şehir bulunan sahipsiz veya başıboş gezen köpeklerin hızlı bir şekilde toplatılmasına karar vermiş ve toplatılan köpekleri Marmara Denizi'ndeki Sivriada'ya naklettirmiştir.^{[1]3-4 Haziran: 80 bin köpeğin Hayırsızada'da katledildiği 1910 sürgününün 109. yılı. 4 Haziran 2019.}^{[2]Osmanlı Modernleşmesini Hayvanlar Üzerinden Okumak: Abdullah Cevdet’in İstanbul’da Köpekler Risalesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 30 Aralık 2021.}^{[4]HAYTAP - Hayvan Hakları Federasyonu.}^{[11]Türkiye’de kurulan ilk hayvanlar ürkiye’de kurulan ilk hayvanları koruma koruma derneğinin tarihsel geli inin tarihsel gelişimi. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi - Berfin Melikoğlu, 2009, s. 38.}

Tartışmalar

Köpeklerin adaya gönderilmesinden iki yıl sonra Marmara Denizi'nde büyük bir deprem meydana gelmiş, İstanbul ve Tekirdağ gibi çevre illerde ciddi zarara neden olmuştur. Aynı yıl başlayan Balkan Savaşları'yla Osmanlı, Balkanlar'daki en büyük toprak kaybını yaşamıştır. Bazıları başlarına gelmiş olan bu iki felaketin adaya sürülen "köpeklerin laneti"ne bağlayarak adayı, Hayırsızada olarak isimlendirmeye başlamıştır.^{[12]CEM SANCAR - Hayırsız Ada niye hayırsız.}^{[4]HAYTAP - Hayvan Hakları Federasyonu.}^{[13]Sürgünden İtlafa, “Mahallinde Öldürmeden” Ötanaziye: Hayırsızada Vâkâsının Ardından İstanbul’da Sokak Köpekleri görünümü.}^{[14]OSMANLI HUKUKUNDA VE UYGULAMASINDA SOKAK KÖPEKLERİ. OMBUDSMAN AKADEMİK.}

2012 yılında, ölen köpekleri anmak amacıyla Sivriada'ya bir anıt dikilmiştir.^{[15]1910'da Sivriada'da öldürülen köpeklerden özür dilendi.}

Hayırsızada Sürgünü

Tarihçe

Tartışmalar

Ayrıca bakınız

Kaynakça