Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (Mekteb-i Mülkiye-i Fünun-u Şahane, Mekteb-i Mülkiye veya kısaca Mülkiye), Ankara Üniversitesi Cebeci Yerleşkesi'nde eğitim ve öğretim veren, Ankara Üniversitesine bağlı bir fakültedir. Osmanlı Devleti döneminde sivil yönetici sınıfını yetiştirme amacıyla açılmış ve Türkiye'de siyaset bilimi, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler ve iktisadın birçok alanında yükseköğrenim sağlayan ilk kurumdur.

1859 yılında (Abdülmecid devrinde) İstanbul’da kurulan Mekteb-i Mülkiye, cumhuriyet devrinde Ankara’ya taşınmıştır ve günümüzde, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesine dönüşmüş olarak eğitimini sürdürmektedir.

Tarihçe

Osmanlı Devleti'nde ilk Mekteb-i Mülkiye; devletin idârî kademelerinde görev alacak kimseleri yetiştirmek maksadıyla, İstanbul'un Fatih ilçesinde, Ticarethane semtinde açıldı. Okulun resmi adı Mekteb-i Fünûn-u Mülkiye idi.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007} 12 Şubat 1859 tarihinde Sadrazam Âli Paşa ve hükûmet üyelerinin katılımıyla açılışı gerçekleşti.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} Maarif-i Umumiye Nezareti’ne bağlı bir okul olarak bakanlık içerisindeki iki odada açılmıştı. Daha sonra okul, Yıldız'da bugün Yıldız Teknik Üniversitesi Yıldız Yerleşkesi olarak kullanılan yerde kampüsün hemen girişinde Hamidiye Camii'nin giriş kapısının karşısındaki iki katlı binaya taşınmıştır.^{[3]Ortaylı, İlber. Cumhuriyet'in doğuşu: kurtuluş ve kuruluş yılları. Kronik, 2023, s. 217.} Öğrenim süresi iki yıl idi. 18-36 yaş arasında öğrenci kabul edilen okula sınavla girilirdi.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007} Kâtip olarak çalışanlara tahsilleri süresince işlerinden maaşlı izin verilmekteydi.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007}

İlk eğitim yılında 50 öğrenci alması kararlaştırılan okulun ilk müdürü Cemal Bey oldu.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} Cemal Bey'in bir yıllık müdürlüğünün ardından 1877'ye kadar Müderris Hilmi Efendi müdürlük yaptı.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} Kabul edilen öğrenci sayısı 1864'te 100'e çıkarıldı.

Okul, ilk mezunlarını 1861'de verdi. İki yıl önce 50 kişinin alındığı okuldan 33 kişi mezun olmuştu.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} Okul birincisi olan Çeşmeli Mehmet Sırrı Efendi, kendi tercihiyle Preveze kazası nâhiye müdürü olarak tayin edildi ve ilk mülkiyeli idare amiri olarak tarihe geçti.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007} O yıl yayımlanan bir irade ile bundan böyle kaza müdürlüklerine ve liva kaymakamlıklarına Mekteb-i Mülkiye mezunu olmayanların alınmayacağı ilân edildi. Ancak mülkiye mezunlarının birdenbire kaymakam yapılmaları da uygun bulunmadığından kadrolar boşaldıkça kaza müdürü olarak görevlendirilmeleri ve zamanla terfi ettirilmeleri kararlaştırıldı.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007}

Okul, 1862'de Ticarethane'den başka bir daireye; 1864'te Fatih'te Nuri Efendi Konağı’na taşındı. 1865 yılında çıkan yangında konak yanınca Vefa’daki bir konağa taşındı.

Mülkiye Mektebinin bir şubesi 1866’da Bosna’da Mithat Paşa tarafından açıldı.

Okul ilk açıldığı sırada öğretim programlarında kültür ve meslek dersleri (kanunlar ve iktisat dersleri) vardı. Okutulan dersler arasında bulunan ekonomi politik, idare hukuku, devletler hukuku ve ceza hukuku, o zamana kadar hiçbir Osmanlı mektebinde okutulmamış ve ilk defa mülkiye mektebinin müfredâtına konulmuş derslerdi.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007} Derslere iki senenin yeterli gelmediği görülünce okulun öğrenim süresi 1867’de üç, 1868’de dört yıla çıkarıldı.

Yüksek mektep haline gelmesi

1877’de hazırlanan Mekteb-î Mülkiye Nizamnâmesi ile okul 3 yıl idadî (lise), iki yıl âli (yüksek) olmak üzere beş yıllık bir okul haline geldi. Müşir Ali Nizamî Paşa, mektep nazırlığına getirildi. sınav sonucu birinci sınıfa (idadi kısmına) 50 kişi ve 4. sınıfa (okulun âli kısmına) 13 öğrenci kabul edildi; okul Eminönü'ndeki eski Maarif Nezareti binasına taşındı ve 1908’e kadar orada kaldı (Binada hâlen Cağaloğlu Anadolu Lisesi bulunmaktadır).

1878’de mektep nazırı ünvanı mektep müdürlüğüne çevrildi ve bu göreve atanan Abdurrahman Şeref Efendi, mektep müdürlüğünü 1895’e kadar sürdürdü.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} Abdurrahman Şeref Efendi’nin, Galatasaray Sultanisi müdürlüğüne getirilmesi üzerine yerine gelen Hacı Recai Bey Meşrutiyet’in İlanı ile emekli edilinceye kadar geçen 14 sene boyunca okulun müdürlüğünü sürdürdü. Recaizade Ekrem Bey, Tarihçi Murat Bey (Mizancı) bu dönemde okula öğretmenlik yapan ünlü isimlerdendir.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007}

Sultan II. Abdülhamit saltanat sürdüğü bu dönemde padişah, talebeleri çalışmaya teşvik etmek için, Mekteb-i Mülkiyeyi birincilikle bitireni saraya kâtip olarak alırdı.

1883’te okula yatılı kısım eklendi; yatılı kısım 1902’de kaldırıldı.

1883’te ayrıca okulun bünyesinde Fransızca öğreten bir Lisan Mektebi açıldı. Hariciye Nezareti’ne bağlı olan Lisan Mektebi’nin idaresi Mülkiye Mektebine ait idi.

1892’de yeni bir düzenleme ile okulun idadi kısmının öğrenim süresi dört yıla, âli kısmının öğrenim süresi üç yıla çıkarıldı. Mektepte kendi iktidarına karşı olan hürriyet taraftarı gençlerin yetiştiğinden şüphelenen padişahın isteği üzerine pozitif derslerin azaltılıp, din derslerinin sayısı arttırıldı.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007}

Artık ülke çapındaki idadîlerden Mülkiye'ye yeterli sayıda öğrenci yetiştiği için 1900 yılında okulun idadi kısmı lağvedildi ve sadece bir yüksekokul haline geldi. İdadi kısım Mercan'daki binaya yerleşerek “Mercan İdadisi” adını aldı.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} 1900 yılında Dârülfünûn’un ilahiyat, edebiyat, riyâziyât (Matematik), tabakat şubeleri Mülkiye Mektebinin çatısı altında öğrenime başladı.

Meşrutiyetin İlanı ile gerçekleşen değişiklikler

Meşrutiyetin ilan edilmesiyle okulun resmi ismi olan Mekteb-i Şahane, Mekteb-i Mülkiye olarak değiştirildi. Müdürlüğe getirilen Mehmet Celal Bey, okulun derslerinde düzenleme yaptı; dini derslerin ağırlıkta olduğu programın yerine pozitif derslerin ağırlıkta olduğu bir program getirdi. İmtihanla her yıl okula 40 öğrenci alınırken o yıl 413 öğrenci alındı. Dönemin özgürlükçü atmosferinden yararlanarak İstanbul'daki mezunlar Mekteb-i Mülkiye Mezunları İttihat ve Teavün Cemiyetini, öğrenciler ise Müdavimin-i Mülkiye Cemiyetini kurdular.

Darülfünun şubesi haline gelmesi

1900 yılında Dârülfünûn’un dört şubesi Mülkiye Mektebinin çatısı altında açılmıştı. 1909 yılında yapılan düzenleme ile Mülkiye, Dârülfünûnun bir fakültesi durumuna geldi ve Dâarülfünûn’un diğer şubeleri ile beraber Beyazıt’ta Zeynep Hanım Konağına taşındı. Mülkiye, 1912’de ise diğer şubelerden ayrılarak Cağaloğlu’ndaki Hasan Fehmi Paşa Konağına taşındı. Bu konak, okulun ilk müstakil binasıydı.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} 1914’te okul yeniden yatılı öğrenci kabul etmeye başladı.

Bu dönemde Rakım Bey (1909-1911) ve Mehmet Hikmet Bey (1911-1915) okulda müdür olarak görev yaptılar.

Okulun kapanması

56 yıl boyunca öğrenime devam eden okul 24 Ağustos 1915’te kapatıldı, I. Dünya Savaşı boyunca kapalı kaldı. Kapatılma nedenleri arasında savaş nedeniyle bütçede tasarrufa gidilmek istenmesi; Mülkiye’deki ders programının Darülfünun Hukuk Mektebi'nde daha kuvvetli okutulduğu görüşünün mebus ve nazırlar arasında yaygın olması ve uzun süre Sultan II. Abdülhamit’in himayesinde bulunduğu için Meşrutiyet devri mebus ve nazırları arasında okula karşı aleyhtarlık bulunması gösterilir.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.}

Okulun yeniden açılması

Savaşın son yılında devrin sadrazamı ve dahiliye nazırı Talat Paşa’nın isteği üzerine^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007} “Mekteb-i Mülkiye’nin Yeniden Tesisi” hakkında bir kanun teklifi hazırlanıp mecliste kabul edildi. Böylece okul, Dahiliye Nezaretine bağlı, yatılı ve 3 senelik bir okul olarak yeniden açıldı; 1920’de Maarif Nezareti’ne bağlandı. Devrin padişahı Vahdettin’in himayesine giren okul, “Mekteb-i Mülkiye-i Şahane” adını aldı.

Mülkiye artık her yıl 30 öğrencinin sınavla kabul edildiği parasız bir öğrenim kurumu idi. İstanbul Sultanisi müdürü Hüseyin Nazım Bey, okul müdürlüğüne getirildi.^{[1]Adem Doğan, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2007} Okul binası, Yıldız Sarayı’ndaki Yaveran Dairesi’nin bir bölümü idi. 1919’da okul Fındıklı/Kabataş’taki "Ethem Paşa Konağı"’na; işgal güçleri bu binaya el koyunca Sineklibakkal’da bir binaya taşındı.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.} İstanbul’un işgal altında olduğu bu dönemde okulun bir öğrencisi (Cemal Ethem Bey) tarafından daha sonra “Mülkiye Marşı” olacak bir şiir yazıldı. Şiiri Musa Süreyya Bey besteledi. Okul 1925’e kadar birkaç kere daha farklı binalara taşındı ve nihayet 1925 yılında Yıldız’daki Yaveran Dairesi’ne taşındı. Ankara’ya gidene kadar okul hep bu binada eğitimi sürdürdü.

Ankara’ya Taşınma

“Ankara’da Yaptırılacak Mülkiye Mektebi Hakkında Kanun” 1935 Haziran’ında Resmi Gazete’de yayımlandı. İnşaat, Cebeci'de başladı. Yapının mimarı, Avusturya kökenli İsviçreli mimar, kent plancı ve eğitimci olan Ernst Arnold Egli’ye yaptırılan bina, 1936 yılının Ekim ayında okul müdürlüğüne teslim edildi.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.}

5 Kasım 1936’da okulun öğrencileri şehir bandosu eşliğinde Ayaspaşa’dan Taksim’e yürüdüler ve Haydarpaşa Garı’ndan kalkan özel bir trenle Ankara’ya hareket ettiler. Ertesi gün Ankara Garı’ndan Muhafız Alayı Bandosu eşliğinde Ulus'a yürüyüş yapıldı; korteji hükûmet ve meclis adına TBMM Başkanı Mustafa Abdülhalik Renda karşıladı. Törenin ardından Mülkiye, Cebeci’deki binasına yerleşti.

Okulun adı 4 Aralık 1938’de “Siyasal Bilgiler Okulu” olarak değişti. 1950’de Siyasal Bilgiler Fakültesi adı ile Ankara Üniversitesine katıldı.

1960 olayları

29 Nisan 1960'ta birçok öğrenci ve öğretim üyesinin yaralanması, fakülte binasının hasar görmesine yol açan öğrenci gösterileri üzerine 30 Nisan günü “süresiz” olarak kapatılan okul; 30 Mayıs 1960'ta yeniden eğitime açıldı.^{[2]Murat Baskıcı, Mekteb-i Mülkiye’den Siysal Bilgiler Fakültesi’ne 150 Yılın Kronolojisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi web sitesi, Erişim tarihi:26.09.2011.}

Bölümler ve Anabilim Dalları

Çalışma Ekonomisi Ve Endüstri İlişkileri Bölümü

Çalışma Ekonomisi
İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik
Yönetim ve Çalışma Psikolojisi
Yönetim ve Çalışma Sosyolojisi

İktisat

İktisat Teorisi
İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat
İktisat Tarihi
İktisat Politikası

İşletme

Muhasebe ve Finansman
Sayısal Yöntemler
Ticaret Hukuku
Üretim Yönetimi ve Pazarlama
Yönetim ve Organizasyon

Maliye

Mali İktisat
Mali Hukuk
Maliye Teorisi
Bütçe ve Mali Planlama

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü

Yönetim Bilimleri
Hukuk Bilimleri
Siyaset ve Sosyal Bilimler
Kentleşme ve Çevre Sorunları
Karşılaştırmalı Siyaset
Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları

Uluslararası İlişkiler Bölümü

Siyasi Tarih Anabilim Dalı
Uluslararası Hukuk Anabilim Dalı
Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı

Mülkiye Marşı

Mülkiye Marşı, bazı kaynaklarda Vatan Marşı olarak da geçmektedir. Bestesi Musa Süreyya Bey'e, güftesi ise Cemal Edhem (Yeşil)'e ait olan Mülkiye Marşı'nın sözleri şu şekildedir:

Öğrenci dergisi

Uluslararası İlişkilerde Olaylar ve Yorumlar Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencilerinin çıkardığı süreli yerel bir uluslararası ilişkiler dergisidir. Yönetiminde Uluslararası İlişkiler Bölümü öğrencilerinin köklü Mülkiye'nin köklü öğrenci dergisi.1991 yılında içlerinde Çağrı Erhan,Sedat Laçiner gibi isimlerin bulunduğu o döenmin Mülkiye öğrencisi, günümüzün ise önemli akademisyenleri olan bir grubun önderliğinde çıkarılmaya başlanmıştır. Dergi aralıksız olarak yayın hayatını sürdürmektedir. 2009 Güz sayısı itibarıyla 50. sayısını çıkartmıştır. Yazarları çoğunlukla Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğrencileridir.

Derginin konuları genellikle uluslaraası ilişkiler, Türk dış politikası, bölgesel politikalar, uluslararası hukuk, teori ekonomi ve stratejidir.