Simit

Simit veya İzmir'de kullanılan ismiyle gevrek,^{[1]Arman Kırım. Simit olmadan asla!. 5 Haziran 2005.} susamla kaplı yuvarlak biçimli ekmeklere verilen genel addır. Türkiye dahil olmak üzere Orta Doğu ve Balkanlar'da yaygın olarak tüketilmektedir.^{[2]Simit hangi kültüre ait: Türklere mi yoksa Yunanlılara mı? ‘Yemekler ortak değerdir’. www.hurriyet.com.tr.}

Etimoloji ve isimlendirme

Arapça samīd سميد "ince bulgur veya irmik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice samīdā סמידא "un" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen samīdu sözcüğünden alıntıdır. Akatça sözcük Akatça samādu "öğütmek" fiilinden türetilmiştir.^{[3]Simit Kelime Kökeni, Kelimesinin Anlamı.}

İstanbul'a gelen ya da İstanbul'dan doğuya giden kervanların konaklama alanı olarak bilinen İzmit'te yolculara pratik bir yiyecek olarak hazırlanan simit, bu özelliği ile de ilk fast food örneklerinden sayılabilir. Kervanlarda yolculuk yapanların atıştırmalık olarak yanlarına aldıkları simitleri, yol boyunca karşılaştıkları kişilere "Simiti'den" aldıklarını söyledikleri için, bu halka şeklindeki yiyeceğin adı simit olarak kaldı.

Genelde yalnız tüketilen simit, kahvaltı için tercih edildiğinde peynir, çay veya reçelle birlikte de yenebilir. Günümüzde simit, modern fırınlarda ve simitevlerinde hazırlanıp satılabildiği gibi cadde ve sokaklarda satıcılık yapan seyyar satıcılar tarafından bir el arabası içinde de satılır.

Simite Yunanistan'da kuluri (κουλούρι) adı verilir. Bulgaristan'da 'gevrek', Sırbistan'da 'çevrek' ve Romanya'da da 'covrigi' denir.

Simit için Coulouri, geleneksel Türk veya Yunan simidini ifade etmek için İngilizce, Fransızca ve diğer Batı dillerindeki literatürde kullanılan fonetik yazım (transkripsiyon) biçimidir.

Kökeni

Selçuklu mutfağında kulice (kiliçe çöreği) (simit) ara yemek olarak tüketilirdi.^{[4]Selçuklu ve Osmanlı mutfağının gastronomi açısından değerlendirilmesi. Journal of Tourism Theory and Research Online.} Ahmed Eflâkî'nin Menâkıbü’l Ârifîn adlı eserinden Selçuklu Anadolusu'nda simidin (kulîce/کلیچه,simîd/سميد) tüketildiği anlaşılmaktadır.^{[5]SELÇUKLU ANADOLUSU’NDA EKMEK. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi • Cilt 1, Sayı 1, Bahar 2014, ISSN, ss. 43 - 72 DOI: 10.16985/MTAD.201417924.}

Osmanlı İmparatorluğu dönemi simitten bahseden en eski arşivsel kaynaklarda simidin İstanbul'da 1525'ten beri tüketildiği yazmaktadır.^{[6]Sahillioğlu, Halil. "Osmanlılarda Narh Müessesesi ve 1525 Yılı Sonunda İstanbul’da Fiyatlar" Belgelerle Türk Tarihi 2 (The Narh Institution in the Ottoman Empire and the Prices in Istanbul in Late 1525. Documents in Turkish History 2) (Kasım 1967): 56} Üsküdar'daki Şer'iyye Sicili'ne göre^{[7]Ünsal, Artun. Susamlı Halkanın Tılsımı.[The Secret of the Ring with Sesames] İstanbul: YKY, 2010: 45} 1593'te simidin ağırlığı ve fiyatı tarihte ilk kez standartlaştırılmıştır. 17. yüzyıl gezgini Evliya Çelebi, 1630'lu yıllarda İstanbul'da simit satan 70 işletmenin olduğunu yazmıştır.^{[8]Evliya Çelebi Seyahatnâmesi Kitap I. [The Seyahatname Book I] (Prof. Dr. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı). İstanbul: YKY, 2006: 231} Jean Brindesi'nin İstanbul'daki günlük yaşamı resmettiği, 19. yüzyılın başlarına tarihlenen yağlı boya tablolarında simitçiler görülmektedir.^{[9]Jean Brindesi, Illustrations de Elbicei atika. Musée des anciens costumes turcs d'Istanbul, Paris: Lemercier, [1855]} Warwick Goble de 1906'da İstanbul'daki simitçileri resmetmiştir.^{[10]Constantinople, painted by Warwick Goble, described by Alexander Van Millingen (London: Black, 1906). gutenberg.org.} Zamanla simit ve çeşitleri Osmanlı İmparatorluğu'nun genelinde popüler bir yiyecek olmuştur.

Hazırlanışı

Maya, bir su bardağı ılık suda eritilir. Kabarması için 2-3 saat kadar bekletilir. 1 su bardağı ılık su ile 2 kaşık pekmez karıştırılır. Un, hamur yoğurma kabına alınır. Ortası havuz gibi açıp eritilmiş maya ve tuz ilave edilir. Pekmezli su azar azar eklenerek kulak memesi yumuşaklığında bir hamur yoğurulur. Hamurdan parçalar koparılıp elde yuvarlanarak simit şekli verilir. Derin bir kapta kalan 1 bardak su 1 kaşık pekmezle karıştırılır. Susam, geniş bir tabağa yayılır. Hazırlanan hamurlar pekmezli suya batırılıp çıkarılır (bazı yörelerde bu su kaynatılır, kaynar suya atılan hamur dibe çöker, yüzeye çıktığında alınır), pekmezinin fazlası akıtılır ve fazla kurumadan susama bulanır. Fırın tepsisi hafifçe yağlanıp, simitler aralıklı olarak tepsiye dizilir. Önceden ısıtılmış 200 dereceye ayarlı fırında yaklaşık 30 dakika pişirilir. Sıcak olarak servis yapılır.^{[11]Gevrek Simit, yemek tarifleri, yemekler, yemek tarifi.[12]Evde simit yapımı.}

Çeşitleri

Ankara Simidi

Ankara Simidi, Türkiye'nin diğer yörelerinde üretilen simitlere göre daha ince, daha küçük, yoğun pekmezli, koyu renkli bir simittir. Ankara Simidinin koyu rengi yanık olmasından değil, pekmezleme işleminin büyük bir ustalıkla yapılarak hamur üzerine yapışması sağlanan pekmezin yarattığı esmerlikten kaynaklanır.^{[13]Coğrafi İşaret Platformu.}

Ankara Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[14]Wayback Machine.}

Bursa Simidi

Bursa'da yapılan simit çeşididir. Bursa simidini diğer bölge ve illerde yapılan simitlerden ayıran özellik hamurun halka hâline getirilmesinin ardından bir süre kaynar pekmez içinde bekletilmesidir.^{[15]Günden güne zamlanan Bursa simidini özel kılan ne? (ÖZEL HABER).}

İstanbul Simidi

İstanbul'da yapılan simit çeşididir.^{[16]Refika Birgül’den İstanbul Simiti Tarifi.}

İzmir Simidi

İzmir Gevreği İzmir'de yapılan bir çeşit simittir. İzmir Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmesi ve coğrafi işaret alması için İzmir Pide ve Gevrekçiler Odası tarafından başvuruda bulunulmuştur.^{[17]'İzmir Gevreği' için coğrafi işaret tescili başvurusu yapıldı.} İzmir gevreği 21.01.2021 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[13]Coğrafi İşaret Platformu.}

İzmit Simidi

İzmit Simidi burgulu, halka biçiminde, üzeri susamla kaplı, rengi sarıdan kahveye dönük, dışı çıtır çıtır, içi yumuşak ve tüketildiğinde kuru gelmeyen bir simittir. Un, su, yaş maya ve tuz karıştırılıp 30-35 dakika yoğrulur. Yoğurma işleminin uzun tutulması simidin lezzeti açısından önemlidir. İstenen miktar (120 gr), ikiye bölünüp 30 cm kadar burgu şekli verilerek uzatılıp birleştirilerek halka şekli verilir. Bu halkalar, önce %30-40'ı kadar sulandırılmış üzüm pekmezine ardından da susamın içine batırılıp çıkarılır. Daha sonra palet arabalarında yaklaşık olarak 20 dakika bekletilir. Bu bekleme işlemi uzarsa kabaran simidin içi boş olur. Dinlenme süresi bu süreden az olursa da simit incelir. Dinlenen simitler yaklaşık 275 °C derecede taş fırında 7-8 dakika pişirilir. Kısa sürede pişirilmesi istenen renge ve lezzete ulaşılmasını sağlar. İzmit Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[13]Coğrafi İşaret Platformu.[18]https://www.ci.gov.tr/Files/GeographicalSigns/f5ce6d62-0990-4469-abdc-b32958cd3d94.pdf}

Kastamonu Simidi

Kastamonu Simidi; buğday unu, su, tuz ve yaş ekmek mayasının karışımdan yapılan hamurun, 20-25 dakika dinlendirilmesi, fitil hâline getirilmesi, bağlama yapılması, içerisinde kaynar durumda elma pekmezli veya üzüm pekmezli su bulunan kazanda muamele edilmesi ve fırında pişirilmesi ile elde edilen yöresel bir üründür. Kastamonu Simidi, susam içermemesi nedeniyle “kazan simidi”, “sade simit”, “susamsız simit” ve “kel simit” olarak da bilinmektedir. Ürünün ayırt edici özellikleri simit hamurunun dayanma gücü yani sertliği, fitil hâlindeki hamurun bağlanma yöntemi, ürünün susamsız olması, yüzeyinin parlak, kalın ve gevrek bir kabuğa sahip olmasıdır. Kastamonu Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[19]https://www.ci.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38468[20]https://www.ci.gov.tr/Files/GeographicalSigns/796d2595-fbaf-460a-a3f8-4ebcad6d3a15.pdf}

Manisa Taban Simidi

Şeklinin yassı olmasından dolayı taban simidi adını almıştır. Manisa Taban Simidi un, su, nohut mayası, pekmez ve susamdan oluşan bir simittir. İçeriğinde bulunan nohut mayası nedeniyle tadı tatlımsıdır. Simidin içi beyaz renktedir. Nohut mayası yapımı sırasında kullanılanın dışında ürüne tuz eklenmemektedir. Pekmez susamın simidin yüzeyine yapışması ve kabuğuna renk vermesi amacı ile kullanılır. Sultaniye üzümünden elde edilen pekmez kullanılır.^{[13]Coğrafi İşaret Platformu.}

Manisa Taban Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[14]Wayback Machine.}

Manisa Tahinli Simidi

Manisa'da yapılan bir simit çeşididir.^{[21]Tahinli simit tescil aldı.}

Nevşehir Simidi

Nevşehir Simidi yöre adı ile özdeşleşmiş fırıncılık mamulüdür. Üretim metodu ve dış görünüşü ile farklılaşarak yöreyle ünlenmiştir. Nevşehir Simidi Türkiye'nin diğer illerinde üretilen simit şeklinden farklı olarak dikdörtgene yakın yuvarlak kenarlı olarak üretilir. Ayrıca hamurun mayalandırılmasında Nevşehir ilinin ustalarının hazırladığı doğal günlük nohut mayası kullanılır. Şeker ve tuz eklenmez. Nevşehir Simidi yedi ila on güne kadar bayatlamadan tazeliğini koruyabilir. Nevşehir Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[22]https://www.ci.gov.tr/cografi-isaretler/detay/2285[23]https://www.ci.gov.tr/Files/GeographicalSigns/278ba16f-03b0-4e1e-ba30-7ae0de63c184.pdf}

Rize Simidi

Rize simidi, bublik(booblik veya bublyk)(Rusça:бублик), (Ukraynaca:Búblyk) veya kel simit (Lazca: Kerkeli), susamsız bir simit türüdür. Rize Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[14]Wayback Machine.}

Safranbolu Osmanlı Simidi

Karabük'ün Safranbolu ilçesinde, 1593 tarihli Üsküdar Şer'iyye Sicili'nde "simid-i halka" adı verildiği bilinen Osmanlı simidi, yaklaşık 4 asırdır değişmeyen lezzetiyle üretilmeye devam ediliyor.^{[24]OSMANLI SİMİDİ 4 ASIRDIR SAFRANBOLU.}

Samsun Simidi

Samsun Simidi, diğer simitlerden lezzet olarak çok büyük farklılıklar göstermektedir. Samsun Simidi'nin, mayası az konulur ve mayalanma süresi kısadır. Hamuru yarı sert olup pekmezle karıştırılır. Üzerine 100 kg undan üretilen simide 20 kg susam kullanılmaktadır.^{[25]Kültür Portalı.}

Samsun Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[14]Wayback Machine.} 20.03.2017 tarihinde 176 sayılı kararla mahreç türünde tescillenmiştir.

Tirilye Simidi

Tirilye Kulurisi, kökeni çok eskiye dayanan bir simit çeşididir. Bursa ili Mudanya ilçesi Tirilye mahallesinde yapılır. Orijinali taş fırınlarda pişirilir. Diğer simitlerden farklı olarak pekmez kullanılmaz. Şekli diğer simitlere göre daha büyük ve tam çember şekilli değildir.Rengi açık sarı (altın rengi) renklidir. Üzeri susam kaplıdır.^{[26]Tirilye / gezilecek yerler / ne yenir / tarihi.}

Eskişehir Simidi

Eskişehir Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 04.04.2022 tarihinde tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[27]Eskişehir Simidi. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Elazığ Meyveli Simit

Elazığ'da yapılan bir simit çeşididir. Ahududu, portakal, vişne, fıstık, kivili çeşitleri yapılmaktadır.^{[28]iha.com.tr. Elazığlı ustanın yaptığı frambuazlı simit büyük ilgi gördü, patent başvurusunda bulundu.}

Muğla Simidi

Muğla Simidi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 29.02.2024 tarihinde tescillenmiş ve Muğla için coğrafi işaret almıştır.^{[29]Muğla Simidi. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Osmanlı mutfağındaki simit çeşitleri

Beyaz Arnavut Simidi

Beyaz Arnavut simidi Evliya Çelebi seyahatnamesinde geçen bir simit çeşididir. Yanya'nın bir kazası olan Delvinye (Delvine), Ergiri, Belgrat gezilerinde Arnavut simidinden bahseder.^{[30]Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde Simit ve Simitçiler. Millî Folklor, 2011, Yıl 23, Sayı 92.}

Bahârlı Simit

Bahârlı simit Evliya Çelebi seyahatnamesinde geçen bir simit çeşididir. Galata'da yapılan bir simit çeşidiydi.^{[30]Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde Simit ve Simitçiler. Millî Folklor, 2011, Yıl 23, Sayı 92.}

Arab Gevreği

Arab gevreği Evliya Çelebi seyahatnamesinde geçen bir simit çeşididir. Manisa'da yapılan bir simit çeşidiydi.^{[30]Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde Simit ve Simitçiler. Millî Folklor, 2011, Yıl 23, Sayı 92.}

Gurâbiyye Gevreği

Gurâbiyye gevreği Evliya Çelebi seyahatnamesinde geçen bir simit çeşididir. Kasımpaşa'da yapılan bir simit çeşidiydi.^{[30]Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde Simit ve Simitçiler. Millî Folklor, 2011, Yıl 23, Sayı 92.}

Nohutlu Simit

Nohutlu simit Evliya Çelebi seyahatnamesinde geçen bir simit çeşididir. Arnavutluk'da Elbasan şehrinde yapılan bir simit çeşidiydi.^{[30]Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde Simit ve Simitçiler. Millî Folklor, 2011, Yıl 23, Sayı 92.}

Tüketim şekilleri

Simit tostu

Simidin içine farklı malzemeler konularak yapılan tost çeşididir.^{[31]Simit Tost tarifi.}

Simit dolması

Çeşme'de^{[32]https://serenonel.com/cesmenin-meshur-simit-dolmasi/} ve Karamürsel'de^{[33]Karamürsel’in ‘Simit Dolması’.} simit ile yapılan bir yiyecektir. Karamürsel Simit dolması, 10.07.2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[34]Karamürsel Simit Dolması. Türk Patent ve Marka Kurumu.}

Ayrıca bakınız

• Açma

• Bagel

• Çörek

• Kandil simidi