Musa Hulûsî Paşa

Şehid Said Musa Hulûsî Paşa ya da Gâzi Musa Paşa (ö. 2 Haziran 1854, Silistre), Osmanlı müşîridir. Kırım Savaşı sırasındaki Silistre Kuşatması'nda sergilediği muvaffak savunmasıyla tanınır.

Hayatı

Doğumu hakkında bilgi mevcut değildir. Âilesi kendisi gençken Selânik'e göç ettiği için Selânikli olarak anılırdı.^{[1]Danişmend, İsmail H.. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Türkiye Yayınevi, 1972, s. 157.} Musa Hulûsî, eğitim hayatına Selânik'te başladı. Gösterdiği başarılarla kısa sürede dikkatleri üzerine çekerek geniş bir çevre tarafından takdir topladı. Topçu subayı olarak gösterdiği üstün hizmetlerinden ötürü önce mirliva, sonra da ferîk rütbesine ulaştı. Ekim 1848'de Tophâne-i Âmire Meclis reisliğine getirildi. Kırım Savaşı'nın patlak vermesiyle Silistre muhâfızlığına tâyin edildi. "Tuna'nın akışı dursa, yerle gök birleşse ben Moskof'u Silistre'den içeri sokmayacağım" diye ant içmişti.

18.000 askerle Silistre'yi 90.000 büyüklüğünde bir Rus ordusuna karşı savundu. Musa Hulûsî Paşa, olağanüstü derecede etkileyici bir savunma gerçekleştirdiği için müşîr mertebesiyle onurlandırıldı. Kendisine bu rütbe tebliğ edildiğinde, "Rütbe-i şehâdeti tercih ederdim" sözleriyle karşılık verdi.^{[2]Öke, Mim K.. Bilinmeyen Tarihimiz. Paşahan Matbaası, 1998, s. 188.} Bu sözün üzerinden henüz üç gün geçmişti ki, ikindi namazı için abdest aldığı sırada göğsüne isâbet eden bir top güllesiyle 2 Haziran 1854'te hayatını kaybetti.^{[3]Köremezli, İbrahim. Kırım Savaşı'nda Osmanlı Stratejisi: Rus Ordusuna Karşı Tuna'yı Savunmak. Serkan Yazıcı, 2021, s. 778.} Ölümü, savunmacıların moralini daha da yükseltti. Ölümünün akabinde yerine kendisi kadar başarılı olan Özdemiroğlu Mehmed Rıfat Paşa getirildi. Rus ordusunun kayıpları arasında, aralarında Dmitri Selvan ve Karl Şilder'in de bulunduğu dokuz generalin ölümü büyük bir darbe oldu. Başkomutanlar İvan Paskeviç ve Mihail Dmitriyeviç Gorçakov'un ağır bir şekilde yaralanmaları (Paskeviç ölümcül), bu zor durumu daha da kritik hâle getirdi. On binlerce askerini kaybeden Rus birlikleri, gece yarısı kuşatmayı alelacele erdirmek zorunda kaldı.^{[4]Canım, Rıdvan. Tuna'nın Sönmeyen Kandilleri - V: Silistre. Atatürk Üniversitesi, 2021, s. 416-417.}

Şehid Said Gâzi Musa Hulûsî Paşa'nın "uzun boylu, orta vücutlu, sarıca benizli, çiçek bozuğu güler yüzlü, kumral sakallı, cesur, gayretli, şefkatli, gönül alıcı, doğru sözlü bir zat" olduğu söylendi. Dördü erkek (Hüseyin Gıyâseddin, Hasan Dâniş,^{[5]Delice, Gönül. Hasan Dâniş Bey ve Gazelleri. Mehmet A. Kara, 2023, s. 116.} Ahmed, Halil) ve ikisi kız (Melike, Fatma) olmak üzere altı çocuğu vardı. Oğullarından Hasan Dâniş Bey'in oğlu Şevket Gavsi Özdönmez, Çanakkale Türküsü'nü besteledi.^{[6]Kaya, Bayram A.. Tekke Kapısı: Yenikapı Mevlevîhânesi'nin İnsanları. TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2012, s. 311-312.} Musa ile Rıfat Paşaların muazzam müdâfaalarından esinlenen Nâmık Kemal, Vatan yahut Silistre eserini kaleme aldı.^{[7]Sarıçoban, Gülay. Namık Kemal ve Hürriyet Fikri. Atatürk Üniversitesi, s. 529.} Enver Behnan Şapolyo ise hakkında Gazi Musa Paşa ve Silistre Müdafaası kitabını yazdı.^{[8]Şapolyo, Enver B.. Gazi Musa Paşa ve Silistre Müdafaası. Milli Eğitim Basımevi, 1950.}