Özdemiroğlu Mehmed Rıfat Paşa

Özdemiroğlu Mehmed Rıfat Paşa (1810, İstanbul – 18 Aralık 1859, Priştine), Osmanlı serdâr-ı ekremi ve bürokrattır. Tanınırlığını Musa Hulûsî Paşa'nın ölümünün ardından devraldığı Silistre Kuşatması'ndaki başarılı komutasıyla kazandı.

Hayatı

Gençliği

1810'da İstanbul'da doğdu. Babası, Çerkes ya da Dağıstanlı Türk asıllı Özdemir Paşa'nın neslinden olan Çektiri Beyi Emin Bey'dir. 20 yaşındayken orduya katıldı, yeteneğinden dolayı dönemin en meşhur harp akademisi olan Paris'teki Saint-Cyr'e gönderildi. Ülkeye binbaşı rütbesiyle döndü. 1836'da mirliva ve Harbiye Mektebi Nâzırı yapıldı; bu görevini 1848'e kadar sürdürdü. Kasım 1847'de ferîk ve Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî reisi mertebelerine ulaştı. Bu vazîfesini ise Kasım 1857'ye dek yürüttü. 1853'te memur olarak Bükreş'e atandı.

Kırım Savaşı

Kırım Savaşı'nın ilk evrelerinde Edirne'de teşkil edilen askerî meclise başkanlık yaptı. Ekim 1853'te Sofya'da 20.000 neferin başında mevcuttu.^{[1]Çetin, Mehmet. Kırım Savaşı: Emperyal Güçlerin Dünya Savaşı Pratiği. Avrasya Araştırma Enstitüsü, 2016, s. 55.} Musa Hulûsî Paşa'nın Silistre Kuşatması sırasında ölmesi üzerine, 7 Haziran 1854'te komutayı devralmak için Şumnu üzerinden Silistre kalesine geldi. Ömer Lütfi Paşa'dan iki hafta yardım gelemeyeceği haberini de muhâfızlara iletti.^{[2]Badem, Candan. The Ottoman Crimean War (1853-1856). Brill, 2010, s. 185-186.} Musa Paşa'nın tedbirlerini ve kararlarını harfen uygulayarak onun gibi başarılı bir savunma sergiledi. Rus ordusunun kayıpları arasında, aralarında Dmitri Selvan ve Karl Şilder'in de bulunduğu dokuz generalin ölümü büyük bir darbe oldu. Başkomutanlar İvan Paskeviç ve Mihail Dmitriyeviç Gorçakov'un ağır bir şekilde yaralanmaları (Paskeviç ölümcül), bu zor durumu daha da kritik hâle getirdi. On binlerce askerini kaybeden Ruslar, 23 Haziran'da gece yarısı kuşatmayı alelacele erdirmek zorunda kaldı.^{[3]Canım, Rıdvan. Tuna'nın Sönmeyen Kandilleri - V: Silistre. Atatürk Üniversitesi, 2021, s. 416-417.}

Hizmetinden ötürü İstanbul'da bizzat Sultan Abdülmecid tarafından İftihar Nişanı ve değerli taşlarla süslenmiş bir kılıç ile taltif edildi. Normal maaşının dışında ömür boyu aylık 250 altın maaşa bağlandı.^{[4]Öztuna, Yılmaz. Devletler ve hânedanlar. Kültür Bakanlığı, 1989, s. 783.} Rifat Paşa ayrıca birkaç yabancı devletten nişanla ödüllendirildi; bunların en önemlisi, Çar II. Aleksandr'ın kendisine takdim ettiği ve Rusya'nın önde gelen nişanlarından Kutsal Aleksandr Nevski Nişanı'ydı. Musa ve Rıfat Paşaların muazzam müdâfaalarından esinlenen Nâmık Kemal, 1872'de Vatan yahut Silistre eserini kaleme aldı.^{[5]Sarıçoban, Gülay. Namık Kemal ve Hürriyet Fikri. Atatürk Üniversitesi, s. 529.} Mehmed Emin ise 1911'de hakkında Silistre kahramanlarından Rıfat Paşa kitabını yazdı.^{[6]Emin, Mehmed. Silistre kahramanlarından Rıfat Paşa. Nümune-yi Tıbaat Matbaası, 1911.}

Son yılları

Savaşın akabinde yeniden Dâr-ı Şûrâ başkanı oldu ve bu görevi, Eylül 1857'de müşîr ünvanıyla Yanya ile Tırhala vâlisi olana kadar îfâ etti. Temmuz 1857-Haziran 1859 araları serdâr-ı ekrem pâyesiyle Rumeli Ordusu'nun başında bulundu. Mayıs 1858-Haziran 1859 arası Silistre vâlisiydi. Haziran 1859'da Sofya ile Üsküp kumandanı yapıldı.^{[7]Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 1999, s. 101.} Niş muhâfızıyken 17 Aralık 1859'da 49 yaşında Priştine'de öldü. Kosova'nın Mazgit köyündeki I. Murad Türbesi'nin avlusuna defnedildi.^{[8]Kuzucu, Kemalettin. Kosovada'ki Tarihi ve Kültürel Mirasımız Meşhed-i Hudavendigar. Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Vakfı, 2015, s. 81.} Sicill-i Osmânî'ye göre "akıllı ve fünûn-ı askeriyede mâhirdi".^{[9]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Ağustos 1996, s. 1397-1398.} Birkaç çocuğu vardı; en bilinenleri Servet Paşa, Mazhar Paşa ve Vassaf Bey'dir. Ayrıca Âbidin Paşa'nın kayınpederidir.^{[10]Rıfat Paşa. Eyüpsultan Belediyesi.}