Şehzade Mustafa (II. Mehmed'in oğlu)

Şehzade Mustafa veya Mustafa Çelebi (Osmanlıca: شهزاده مصطفى; d. 1450, Manisa - ö. 1474, Bor, Niğde), Fatih Sultan Mehmed ve Gülşah Hatun'un oğludur. Manisa ve Konya sancakbeyliği yapmış, Akkoyunlu Devleti ve Karamanoğulları Devleti ile yapılan savaşlarda komutanlık yapmış ve büyük yararlılıklar göstermiştir.

Yaşamı

1450 yılında doğan Şehzade Mustafa, Fatih Sultan Mehmed'in ikinci oğludur. Annesi Gülşah Hatun'dur. O devirde kaleme alınan tarih kitapları, Şehzade Mustafa'dan "akıllı bir devlet adamı, çok iyi bir asker ve gayet yakışıklı bir erkek" sözleriyle bahsetmiş; birçok hususta babasına benzediğini yazmışlardır.^{[1]İstanbul'u aldı ama zampara oğlunu ölümden kurtaramadı. Murat Bardakçı, 1 Haziran 2009.} Şehzade Mustafa, birçok tarihçi tarafından Fatih Sultan Mehmed'in en sevdiği ya da gözde oğlu olarak tanımlanır.^{[2]Babinger, Franz. Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. Oğlak Yayınları, 2003, s. 70.}^{[3]Kaçar, Hilmi. JOOS VAN GHISTELE SEYAHATNAMESİNDE (1491) SULTAN II. MEHMED’İN ÖLÜMÜ VE ŞEHZADELERİN TAHT KAVGASI. Dergipark.}^{[4]İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.}^{[5]İNALCIK, Halil. Mehmed II. TDV İslâm Ansiklopedisi.}^{[6]Freely, John. The grand Turk : Sultan Mehmet II, s. 19.} Şehzade Mustafa, önce Manisa'da,^{[7]Sancağa Çıkarılan Osmanlı Şehzadeleri. İsmail Hakkı Uzunçarşılı.} ardından Karaman'da sancak beyliği yapmış; Akkoyunlular ile yapılan Otlukbeli Muharebesi'ne katılmış ve muharebenin kazanılmasında büyük yararlılıklar göstermiştir.

Ölümü

Şehzade Mustafa, babası Fatih Sultan Mehmed'in hükümdarlığı sırasında Karaman'da valilik yapıyordu. 1474 yılında, Karaman Beyliği'nin tamamen ortadan kaldırılması sürecinde Kayseri-Develi'yi ele geçirmek için harekete geçti. Ancak hasta olduğu için kalenin üzerine bizzat gidememiş, yerine beylerden birini göndermişti. Kale komutanı teslim olmak için Şehzade Mustafa'nın gelmesini şart koşunca, Şehzade Mustafa hasta hâliyle Develi'ye gelerek kaleyi teslim aldı. Dönüş yolunda Niğde'nin Bor ilçesinde hamama giren Şehzade Mustafa burada vefat etti. Tarihçilerin bir kısmı, Şehzade Mustafa'nın Mahmud Paşa tarafından zehirle öldürtüldüğüne inanmaktadır.^{[8]Afyoncu, Erhan. TRUVA'NIN İNTİKAMI -Fatih Sultan Mehmed ve İstanbul'un Fethi'nin Bilinmeyen Yönleri. Yeditepe Yayınevi, 2009, s. 126-128.}

Türbesi

Bursa kadı sicillerindeki belgelere dayanılarak Şehzade Mustafa'nın türbesinin 1479 yılında, ölümünden(25 Aralık 1474) 5 yıl sonra inşa edildiği kabul edilmektedir. Halk arasında Cem Sultan Türbesi olarak bilinen türbede herhangi bir kitâbe bulunmasa da kubbenin iç yüzeyindeki nakışlarda yer alan "Sultan Mustafa" ve "Rahmetullah" ifadeleri türbenin II. Mehmed'in 1474 yılında vefat eden büyük oğlu Şehzade Mustafa adına yaptırıldığını ortaya koymaktadır. Her bir kenarı 7 metre uzunluğuna sahip altıgen bir plan şemasıyla inşa edilen yapının kubbe eteklerinde besmele ile Âyetü’l-kürsî yazılıdır. Kubbe yüzeyi Hatâyî ve rûmî üslubundaki motiflerle bezelidir; bu süslemelerin arasındaki küçük kartuşlarda "Sultan Mustafa" ismi, altı rozetin arasında ise on iki kez tekrarlanan "Rahmetullah" ibaresi yer alır. Türbe yapısının içerisinde dört adet sanduka bulunmakta olup bunlardan birisinin Şehzade Mustafa'ya, diğerlerinin ise Cem Sultan, II. Bayezid'in oğullarından Abdullah ve Âlemşah'a ait olduğu belirtilmektedir.^{[9]TDV İslâm Ansiklopedisi.}

Ölümü hakkındaki iddialar

Şehzade Mustafa ile Mahmud Paşa arasındaki husumetin sebebinin, Şehzade Mustafa'nın Mahmud Paşa'nın ikinci eşiyle yasak aşk yaşaması olduğu iddia edilir. Dönemin yazarlarından Meâlî'nin Hünkârnâme adlı eserine göre, Şehzade can vermek üzereyken yakınlarına kendisini, babasının bir yıl önce azlettiği Mahmud Paşa'nın zehirlettiğini söylemiştir. Yine aynı esere göre Mahmud Paşa'nın, Fatih Sultan Mehmed'e “Şehzade vefat etti ama devlete hizmet edecek olan ben buradayım.” dediği; bunun üzerine Fatih'in, “Mustafa'mın düşmanı hayatta kalamaz!” diyerek Mahmud Paşa'yı zindana attırdığı ve ardından idam ettirdiği söylenir.^{[8]Afyoncu, Erhan. TRUVA'NIN İNTİKAMI -Fatih Sultan Mehmed ve İstanbul'un Fethi'nin Bilinmeyen Yönleri. Yeditepe Yayınevi, 2009, s. 126-128.} O dönemde Şehzade Mustafa'nın yanında bulunan Giovanni Maria Angiolello ise, “Türk Beyi'nin (Fatih) Mahmud Paşa'yı öldürtme sebebi, her ne kadar Has Murad'a yardım etmemiş olması ve yenilgiden kaynaklanıyormuş gibi gösterilmek istense de, aslında kıskançlıktır. Zehirli armut hikâyesi doğru değildir (Şehzade Mustafa'nın zehirli armut ile öldürüldüğü iddiası). Çünkü Mustafa savaştan döndüğünde üç ay sağlıklı bir şekilde yaşamış, ardından hastalanmış ve altı ay sonra ölmüştür.” diyerek Mahmud Paşa'nın Şehzade Mustafa'nın ölümünde dahli bulunduğu iddiasını reddeder.

Ailesi

Erkek çocukları

Mustafa'nın en az bir oğlu vardı:

Şehzade Ahmed (? - ?) — Konya'da Turgutoğlu Türbesi'nde medfundur.^{[10]Oral, Mehmet Zeki. Vakıflar Dergisi : Cilt 3. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 2006, s. 31-64.}

Kız çocukları

En az iki kızı vardı:

Nergisşah Ferahşad Sultan (d. 1465/67 - ö. ?) – 1480'de amcası II. Bayezid'in oğlu Şehzade Abdullah ile evlendi. Angiolello kendisinden "Nergisşah çok bilge, eğitilmiş ve cesur bir kadındı. Namı İstanbul ve diğer yerlere yayılmıştı." Şeklinde bahseder. Bursa'daki Şirin Hatun Türbesi'nde medfundur. Bir oğlu ve iki kızı oldu:
Bir şehzade (1481 - 1489) – İstanbul'da vefat etti.
Şahnisa Sultan (d. 1482 - ö. ?) – İsfendiyar hükümdarı Kızıl Ahmed Bey'in oğlu Mirza Paşa ile evlendi. Şemsi Ahmed Paşa ve Kızılahmedli Mustafa Paşa'nın annesidir.^{[11]II. BAYEZİD'İN OĞLU ŞEHZADE ABDULLAH'IN AİLESİ VE SANCAKBEYLİĞİ. Hamit Şafakcı, 2024.}
Aynışah Sultan (d. 1484 - ö. ?) – amcası Şehzade Şehinşah'ın oğlu Şehzade Mehmed ile evlendi. Şirin Hatun Türbesi'nde medfundur.^{[11]II. BAYEZİD'İN OĞLU ŞEHZADE ABDULLAH'IN AİLESİ VE SANCAKBEYLİĞİ. Hamit Şafakcı, 2024.}
Hani Sultan (d. 1468 - ö. 1530'dan sonra) – kiminle evlendiği bilinmemektedir. İstanbul, Kırklareli ve Edirne'de vakıfları vardır. İstanbul'da bir muallimhane yaptırmış, bu muallimhane için Hasköy'e bağlı Koçaşlı köyü ile Kavacık mezra'sını vakfetmiştir. Vakıf için 29 neferden alınan 6040 akçe hasıl akar olarak kaydedilmiştir.^{[12]Öztuna, Yılmaz. Devletler ve Hanedanlar: Türkiye. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2005.}

Popüler kültürde yeri

2013 yılında Kanal D'de yayımlanan Fatih dizisinde Şehzade Mustafa'yı Birkan Sokullu canlandırmıştır.
2024 yılında TRT 1'de yayımlanmaya başlayan Mehmed: Fetihler Sultanı isimli Türk televizyon dizisinde Şehzade Mustafa'yı çocukluğunu Mustafa Konak, yetişkinliğini ise Özgü Delikanlı canlandırmaktadır.