Giovanni Maria Angiolello

Giovanni Maria Angiolello, Akkoyunlular ve erken Safevi İranı hakkında önemli bir tarihî raporun müellifi olan Venedikli bir seyyahtı.

1404'ten beri Venedik hakimiyetinde olan Vicenza'da 1451 yahut 1452 civarında doğan Angiolello, 1468'de Venedik'ten ayrılarak Osmanlı Sultanı II. Mehmed tarafından kuşatılan Negroponte'nin savunmasında yer aldı. Türkler tarafından esir alınarak Konstantinopolis'e götürüldü ve burada önce veliaht Şehzade Mustafa'ya, ardından Büyük Saray'a hizmet etti.^{[1]Miller, Barnette. Beyond the Sublime Porte: The Grand Seraglio of Stambul. AMS Press, 1931, s. 7.} İran'da, Balkan Yarımadası'nda ve Asya'da (1472-1481) Osmanlı orduları ile birlikte bulundu.

Yaklaşık 1483'ten sonra Angiolello'nun kariyeri belirsizdir. Memleketi Vicenza'ya döndü, evlendi ve memur oldu.

Muhtemelen 1482 civarında (Sultan Mehmed'in ölümünden sonra) ve ardından 1499 ile 1515 yılları arasında İran'da iki görevde bulundu (belki de Venedik Cumhuriyeti için) veya kaldı (bir mümessil veya tacir olarak).^{[2]Encyclopedia Iranica.} 1525 civarında öldü.

İlk seyahatine dair bir raporun yanı sıra, II. Mehmed ve II. Bayezid saltanatının tarihi için değerli bir kaynak olan Historia Turchescanın (Türk Tarihi) müellifi^{[3]Eseri soylu Venedikli Donato da Sezze'ye atfetme girişimi fikir birliği bulamadı.} olduğu neredeyse kesindir.^{[4]Treccani Encyclopedia.} Bu eserin değeri 19. yüzyılda anlaşılmış ve daha sonra çeşitli araştırıcılar tarafından yeniden ele alınmıştır.^{[5]ANGIOLELLO, Giovanni Maria.} Gentile Bellini'nin İstanbul'daki eserleri hakkında bazı notlar bırakmıştır.^{[6]Sotheby's.[7]Altınay, Ahmet Refik. Fatih ve Bellini. Yeditepe Yayınevi, 2012.} Diğer eseri Viaggio di Negropontede (Eğriboz seyahatnâmesi) Eğriboz Kuşatması'nın son günlerinden başlayıp esir edilişini ve İstanbul’a getirilişini anlattıktan sonra İstanbul, Osmanlı sarayı, hükümet ve ordu sistemi hakkında bilgiler verir.^{[5]ANGIOLELLO, Giovanni Maria.} Osmanlı tarihi dışında, özellikle Uzun Hasan ile ilgili olan Breve narratione della vita et fatti di Ussuncassano re di Persia (Vicenza 1490, İran’da Uzun Hasan’ın hayatı ve faaliyetlerinin kısa hikâyesi) adlı eseri daha çok tanınmıştır. Orijinal nüshası bulunamayan eser, Giovan Battista Ramusio tarafından derlenen coğrafyacılar ve seyyahlar külliyatı^{[8]Navigationi et viaggi raccolti gia da M. Giovanni Battista Ramusio et con molti et vaghi discorsi da lui in molti luoghi dichiarati et illustrati, I-II, Venedik 1563, 1606; tıpkıbasım, Amsterdam 1967; yeni matbaa harfli neşri Torino 1980.} içinde yer aldığından dolayı bilinmektedir. Eser ayrıca İtalyan seyyah ve coğrafyacılarına ait eserlerin tercümelerini içeren Hakluyt serisi içinde İngilizce’ye de çevrilmiştir.^{[9]“A Short Narrative of the Life and Acts of the King Ussun-Cassano, by Giovan Maria Angiolello”, Travels in Persia (London 1873).} Uzun süre boyunca pek bilinmemiş olan bir eseri de İslam dini hakkında yaptığı veya yaptırdığı tercümelere dayanmaktadır.