Çerkes Abdi Paşa

Çerkes Abdi Paşa (ö. 14 Haziran 1880, İstanbul), Abhaz asıllı Osmanlı müşîri, devlet adamı, bürokrat ve askerî eğitmendir. Eylül 1875'ten Haziran 1876'ya kadar Zabtiye Nâzırlığı'nda bulundu. 1876-1878 Osmanlı-Karadağ, 1876-1878 Osmanlı-Sırp ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşları'ndaki gönüllü Çerkes birliklerine kumanda etti.

Hayatı

Koca Hüsrev Mehmed Paşa'nın evlâd edindiği kölelerdendir.^{[1]Herzog, Christoph. Osmanische Herrschaft und Modernisierung im Irak. Die Provinz Bagdad, 1817-1917. University of Bamberg Press, 2012, s. 140.} Abhaz Moçan kabilesine mensup olmasına karşın Çerkes olarak anılıyordu.^{[2]Aydemir, İzzet. Türk Tarihinde Önemli Rol Oynayan Çerkes Devlet Adamları. İDEAL Matbaası, 1972, s. 29.} Enderûn'da eğitim gördükten sonra, orada 1831'e kadar piyâde hocalığı yaptı. Orduya katılarak 1832'de miralay, 1838'de mirliva ve 1839'da ferîk mertebelerine ulaştı. Kırım Savaşı sırasında gerçekleşen Epir Ayaklanması'nı bastırmakla görevlendirildi. Kasım 1857'de İşkodra Sancağı'nın mutasarrıfı oldu. Aynı zamanda sancağın fırka kumandanı olan Abdi Paşa,^{[3]Olgun, Said. Katolik Bir Osmanlı Bürokratı ve Arnavut Milliyetçisi: Paşko Vasa Paşa (1825-1892). Trakya Üniversitesi, 2019, s. 301.} Eylül 1861'in sonlarında, birtakım kuleler kurarak tedbir almasına rağmen^{[4]Külçe, Süleyman. Osmanlı tarihinde Arnavutluk. Genelkurmay Başkanlığı Yayınları, 1944, s. 212.} bölgede kendisine karşı bir ayaklanma çıktığı için istifâ etmek zorunda kaldı.^{[5]Ahmed Cevdet Paşa. 19. Yüzyılda Osmanlı Devlet Yönetimi. Yeditepe Yayınevi, 2019, s. 112-113.}

1861-1862 Osmanlı-Karadağ Savaşı'nda Ömer Lütfi Paşa'nın emri altında bulundu. Nisan 1862-Nisan 1863 araları yeniden İşkodra mutasarrıflığını îfâ etti. Nisan 1863'te 2. Ordu'nun başına geldi.^{[6]Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 1999, s. 51.} Temmuz 1866-1868 yıllarında Bosna Vilâyeti'nde faaliyet gösterdi.^{[7]Hadžihuseinović, Salih S.. Povijest Bosne. El-Kalem, 1997, s. 1122-1124, 1130.}

Nisan 1863-Nisan 1869'de 2., Haziran 1869-Ağustos 1871'de 3., Ağustos-Kasım 1871'de 2., Kasım 1871-Şubat 1872'de 4., Nisan 1872-Ağustos 1873'te ise 2. Orduların müşîrliklerini yürüttü. 1871'de Şûrâ-yı Devlet, Ağustos 1873'te de Tanzimât-ı Askeriye üyesi yapıldı.^{[8]Sever, Metin. Kafdağı'nın Bu Yüzü: Türkiye'deki Kafkas Kökenliler. Doğan Kitapçılık, 1999, s. 158.} Eylül 1875'ten Haziran 1876'ya kadar Zabtiye Nâzırlığı'nı sürdürdü. Aralık 1876-Nisan 1877 târihlerinde 3. Ordu komutanı ve Manastır vâlisiydi. Haziran 1877'de Yanya vâliliğine atandı.^{[6]Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 1999, s. 51.}

1876-1878 Osmanlı-Karadağ, 1876-1878 Osmanlı-Sırp ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşları'ndaki gönüllü Çerkes birliklerine kumanda etti.^{[9]Akbulat, Emir F.. Büyük Doğu Krizinde (1875-1878) İngiliz Kamuoyu ve Dış Politikasında Çerkes İmajı. Yıldız Teknik Üniversitesi, 2023, s. 160-161.} Fundina Muharebesi gibi önemli çatışmalarda yer aldı.^{[10]Petrović, Mirko; Dučić, Nićifor (1864). Junački spomenik, pjesne o najnovijim Tursko-Crnogorskim bojevima, spjevane od velikoga vojvode Mirka Petrović-Njegosa. ss. 141-142.} Ekim 1878'de Dâr-ı Şûra âzâsı oldu. 14 Haziran 1880'de İstanbul'da öldükten sonra Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Oğulları Mehmed Rauf ve Hüsrev Paşalardır. Kızları da vardı. Sicill-i Osmânî'ye göre "savaşlarda kendini ispat etmiş, gayretli, dürüst bir adamdı".^{[11]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Nisan 1996, s. 52.}