1854 Epir İsyanı

1854 Epir İsyanı, o dönemde Osmanlı Yunanistanı'nda meydana gelen bir dizi Yunan ayaklanmalarının en önemlilerinden biriydi. Kırım Savaşı patlak verdiğinde birçok Epir Rumu, Yunan devletinin zımni desteğiyle Osmanlı yönetimine karşı ayaklandı. Bu isyan önemli askeri kişiler tarafından desteklense de, birkaç ay sonra isyan bastırıldı.

Arka plan

Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya İmparatorluğu arasında Kırım Savaşı patlak verdiğinde birçok Yunan, bu savaşı Yunanların yaşadığı ancak bağımsız Yunanistan Krallığı'na dahil olmayan toprakları ele geçirmek için bir fırsat olarak gördü. Yunan İsyanı (1821-1829) ve Yunan bağımsızlığının sağlanmasına yardımcı olan Rus müdahalesinin hâlâ akıllarda olması da bu isyanı tetikledi. Bunun üstüne Yunanlar, Doğu Ortodoks Rusya'dan yardım talebinde bulundular.

Resmi Yunan devleti, İngiliz ve Fransızların (Osmanlı'nın müttefikleri) şiddetli diplomatik ve askeri baskısı altında aktif olarak çatışmaya girmekten kaçınsa da, Epir, Teselya, Girit'te kişi ve grupların desteğiyle bağımsız Yunanistan içerisinde bir dizi ayaklanma tertip etti.

İsyan

30 Ocak 1854'te, (Yunan Ordusunda Teğmen ve halk kahramanı Yeoryos Karaiskakis'in oğlu), Narda'nın (Peta bölgesi)^{[1]Reid 2000: 249} doğusundaki köylerde halka ilham vermek amacıyla bir dizi ilham verici konuşma yaptı. Epirotlar, Osmanlı yönetimine karşı ayaklandılar ve Yunanistan'a katıldılar. İlk hedef, Karaiskakis tarafından 2.500 kişilik bir kuvvetle ele geçirilen eyalet başkenti Narda idi. Bu sırada Yunan General Theodoros Grivas, 300 kişilik bir gönüllü grubunu Peta ve Pente Pigadia köylerine götürdü.^{[1]Reid 2000: 249} İsyan, Tzoumerka'daki Narda bölgesinin yanı sıra Epirus'un dağlık bölgelerinin çoğuna da yayıldı ve kısa süre sonra Aydonat, Suli, Tsamantas, Himara ve Yanya çevresindeki bazı köyler gibi birçok kasaba tam olarak devrimcilerin kontrolü altına girdi.^{[2]Sakellariou 1997: 288[3]Badem, Candan. The Routledge Handbook of the Crimean War. Routledge, 15 Eylül 2021, s. 57.} Teselya'nın yakınlardaki bazı bölgelerinde de isyan tüm hızıyla devam ediyordu.

Bu arada, çoğu Suliyot kökenli bazı Yunan subayları (, , Athanasios Koutsonikas, Kiços Cavelas, Lambros Zikos) Yunan Ordusu'ndaki görevlerinden istifa ederek isyana katıldı. Daha sonra, 3,000 ilave askerle birlikte 1,600 kişilik bir Osmanlı birliği, ağır topların yardımıyla Narda'yı yeniden ele geçirmeyi başardı.^{[4]Sakellariou 1997: 289-290}

Mart ayı başlarında Grivas, daha sonra Yunan birlikleri tarafından yağmalanan Maçova'yı ele geçirerek kuzeye doğru ilerlemeye başladı.^{[5]Hammond, Nicholas. Migrations and invasions in Greece and adjacent areas. Noyes Press, 1976, s. 41.} 27 Mart'ta Arnavutların da destek verdiği Osmanlı saldırılarının ardından Grivas geri çekilmek zorunda kaldı. Sonuç olarak, Maçova kasabası isyancı çeteler tarafından yağmalandı ve büyük bir kısmı yakıldı.^{[6]Sakellariou 1997: 290[7]Ruches 1967: 73}

Bastırılması

13 Nisan'da 6.000 kişilik bir Osmanlı kuvveti, İngiliz ve Fransız topçularının desteğiyle, isyancıların Narda'nın doğusundaki Peta bölgesindeki karargahına saldırdı. Kitsos Tzavelas, şiddetli çatışmalar ve ağır kayıplar sonrasında adamlarıyla birlikte Yunanistan sınırının ötelerine çekildi.^{[6]Sakellariou 1997: 290[8]Reid 2000: 250} Bu arada Osmanlı kuvvetleri, Yanya çevresindeki bölgedeki her türlü isyan hareketini ortadan kaldırmak için kuzeye doğru hareket etti. Plaka'da 14.000 Osmanlı ve 1.500 Arnavuttan oluşan bir kuvvet, S. Karaiskakis ve N. Zervas'ın silahlı gruplarına karşı savaştı. Osmanlı kuvveti, özellikle Arnavutların ağır kayıplar vermesiyle geri çekilmek zorunda kaldı.^{[6]Sakellariou 1997: 290}

Bölgeye ek takviye Osmanlı birlikleri geldiğinde durum Yunanlar için daha da kötüleşmeye başladı. Öte yandan, İngiliz ve Fransız kuvvetleri, Pire limanı ve bazı Yunan limanlarını ablukaya alarak, devrimciler için takviye ve cephane elde etmeyi zorlaştırdı, bu hamleyle Yunan hükûmetine subaylarını geri çekmeye zorlaması için daha fazla baskı uyguladı. 12 Mayıs'ta Vulgareli, Skoulikaria ve Kleidi'de yaşanan bir dizi şiddetli çatışmadan sonra isyanın sonu geldi ve Epirotlar Yunan sınırına çekildi.^{[9]Sakellariou 1997: 291}

Epir'deki isyan nihayet bastırıldığında, Osmanlı ve Arnavut birliklerinin bir dizi kasaba ve köyü yağmalayıp yakmasıyla misillemeler başladı. Bu faaliyetler 1856'da Kırım Savaşı'nın bitmesiyle sona erdi.^{[9]Sakellariou 1997: 291}

Ayrıca bakınız

• Girit İsyanı (1866-1869)

Konuyla ilgili yayınlar

• [The Revolution of the Greeks in Epirus: their Land, Customs and Habits]. (German)