Yeğen Osman Paşa

Yeğen Osman Paşa veya Yeğen Osman Ağa, Türkmen asıllı^{[1]SÜLEYMAN II.} 17. yüzyıl Osmanlı askeri subayıdır.^{[2]. "Своје писмо започиње надбискуп описом побуне румелијскога беглер-бега, Јерменина Јеген-паше, зета сру- шеног султана Мехмеда IV ..."} Anadolu'da sekban birliklerinin komutanlığını yaptıktan sonra Karahisar-ı Sahib Sancağı'nda sancakbeyi ve serçeşme görevlerine atandı. 1687'de birkaç ay süreyle Rumeli Eyaleti'nin beylerbeyliğini de yaptı.

Hayatı

İsyanı

IV. Mehmed'in yerine II. Süleyman'ın geçmesinin ardından Yeğen Osman, Rumeli beylerbeyi olarak yeni padişaha isyan etti ve Osmanlı hükûmetinin baş düşmanı haline geldi. Anadolu'dan da pek çok kişi dahil olmak üzere halden memnun olmayan sekbanlar onun etrafında toplandı. Padişah ona Temeşvar seraskerliği teklifinde bulundu ama o bunu reddetti. Yeğen Osman, Padişah tarafından Bosna Sancağı sancakbeyi olarak atandı ve amcası da Hersek Sancağı sancakbeyi olarak atandı, ancak bu durum onu yine de tatmin etmedi ve 10.000 kişilik kuvvetleri Sırbistan ve Yunanistan da dahil olmak üzere kontrolü altındaki toprakları yağmalamaya devam etti. Bazı kaynaklara göre Yeğen Osman'ın Osmanlı hazinesinden daha fazla parası vardı.

Halkı soymakla ve yağmalamakla ün salmış olan güçleri, 1688'de Graçanica manastırında saklanan Sırp Peç Patrikhanesi'nin hazinesini soydu.

Padişah, Yeğen Osman'ı dize getirmek için onu 1688'de Belgrad valiliği görevine atadı.^{[3]German Armies: War and German Society, 1648-1806. Routledge, 1 Kasım 2002, s. 363.} Bu atama Yeğen Osman'ı kızdırdı, çünkü bu pozisyon Osmanlı'nın Macaristan serdarı Hasan Paşa'ya bağlıydı. Yeni konumu nedeniyle Macaristan serdarına boyun eğmeyeceğini belirtti. Aralarındaki mücadele Hasan Paşa ile Yeğen Osman arasında derin bir nefrete neden oldu.

Yeğen Osman kuvvetleriyle Belgrad'a gittiğinde Vracar tepesindeki kampını ele geçirerek Hasan Paşa'yı hapse attı. Bu sırada Belgrad, Yeğen Osman'ın valiliği sırasında 8 Eylül 1688'de Kutsal Roma İmparatorluğu ordusu tarafından ele geçirildi ve Yeğen Osman Sofya'ya kaçtı.^{[4]İnalcık, Halil, Devlet-i 'Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar - III, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2018, s. 229.}

Son yılları

Paşa olan Yeğen Osman, daha sonra sadrazam olmak için de uğraştı. Edirne'deki bir savaş meclisinde, o dönemin en nüfuzlu kişilerinden olan Kırım Hânı I. Selim Giray, Osman'ın idam edilmesi çağrısında bulunup^{[5]Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim} şu sözleri söyledi: Yeğen dediğünüz vakitte havfınızdan (korkunuzdan) akciğeriniz görünür! Hayf (Yazık), Âl-i Osmân devletine ki bir hayırhâh (hayırlı) adamı kalmamış ve eğer bunu tedâriki görülmez ise (gereği yapılmaz ise) ne tarafdârınız olup işinize karışırım ve ne kılıncımız salup hizmetinizde bulunurum!^{[6]İnalcık, Halil, Devlet-i 'Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar - III, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2018, s. 231.[7]Ahmed Refik (Altınay), Silâhdar Tarihi -II, İstanbul 1928, s. 410.}Osmanlı tarafından büyük saygı gören ve Osmanlı-Kutsal İttifak savaşları'nda büyük faydaları dokunmuş Selim Giray'ın bu çağrısından sonra Yeğen Osman'ın katline fetva verildi. Bundan 30 yıl önce bir başka Celali isyancısı olan Abaza Hasan Paşa'ya karşı ilan edilmiş "nefîr-i 'am" (genel seferberlik) tekrar başta Yeğen Osman Paşa olmak üzere bütün Celalîlere karşı ilan edildi. Arab Recep Paşa, Yeğen Osman'ın ordularına karşı serdar tayin edildi ve Anadolu'daki Celalîlere de bir başka ordu hazırlanıp gönderildi.^{[8]İnalcık, Halil, Devlet-i 'Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar - III, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ocak 2018, s. 232.} Sadrazam sekban kolordusunu feshetti ve sekbanlarla Osmanlı arasında bir iç savaş meydana geldi.^{[9]An Economic and Social History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press, 28 Nisan 1997, s. 419.} Sekbanlar bu savaşta üstünlük kazandı, ancak Yeğen Osman'ın yakalanıp idam edildi. Sekban isyanları yine de sona ermedi ve 1698'de Padişah, sekbanlarla bir anlaşmaya vardı. Ancak anlaşma kısa sürede bozuldu ve sekban isyanları 18. yüzyıl boyunca devam etti.^{[9]An Economic and Social History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press, 28 Nisan 1997, s. 419.}