Türkmenler

Türkmenler (Türkmence: Türkmenler, Түркменлер, توركمنلر, [tʏɾkmønˈløɾ]) Orta Asya'da bulunan bir Türk etnik grubudur, ağırlıklı olarak Türkmenistan, kuzey ve kuzeydoğu İran ile kuzeybatı Afganistan bölgelerinde bulunurlar. Özbekistan, Kazakistan ve Kuzey Kafkasya'da (Stavropol Krayı) da oldukça büyük Türkmen grupları bulunur. Türk dillerinin Doğu Oğuz^{[1]Documents: The Croatian National Resistance/HNO/Odpor/Otpor. 20 Temmuz 2006.} kolunun bir parçası olarak sınıflandırılan Türkmen dilini konuşurlar.^[2]Turkmen.

Çağdaş Türkmenler

Modern Türkmenlerin tamamı, Orta Asya'nın büyük bir kesimini içine alan Batı Türkistan yöresindeki Oğuzların soyundan gelmektedirler. Oğuz kabileleri 7. yüzyılda Altay Dağları'ndan Sibirya stepleri üzerinden batıya hareket etmişler ve Güney Rusya ve İdil içlerine kadar girmişlerdir.

Etimoloji

"Türkmen" kelimesi, İbn Kesir gibi bazı müelliflere göre imanlı Türk anlamına gelir.^{[3]البداية والنهاية/الجزء الحادي عشر.} İranlılar, Müslüman Oğuzları şamancı olanlardan ayırmak için Türkî iman (inanmış Türk) demekteydi. Başka kaynaklarda ise, Türklerin şaman geleneklerinden kopup İslamiyete geçmelerinden sonra Araplar tarafından Terk-i iman (imanını terk etmiş) yani eski şaman inançlarını terk etmelerinden dolayı bu ismin verildiği söylenir.^{[4]Dr. Hikmet Kıvılcımlı} Bu da süreç içinde Türkman ve nihâyet Türkmen'e çevrilmiştir. Oğuzlar'a "Türkmen" veya "Turkoman" denir. Son zamanlarda Türkmen terimi Müslüman Türk demektir. Fransız Türkolog Jean Deny görüşüne göre ise “men” kuvvet ekidir ve Türkmen “Türkler'in de Türk'ü', soyca Türk ya da soyu Türk ve öz be öz Türk” anlamına gelmektedir.Kaynak belirt Tarihi Türk dili'nde -men eki ile biten sözcüklerle mukayese edildiğinde Türkmen sözcüğünün anlamı hakkında daha netlik kazanıyor. Eski Uygur Türkçesi'nde kölmen: gölcük, su birikintisi anlamındadır. Buradaki -men eki küçüklük ifade eder. Buna dayanarak Türkmen sözünün anlamı Türk'ün küçük topluluğudur^{[5]Uygur Türkçesi,Prof. Dr. Aysu Ata, Doç. Dr. Mehmet Mahur Tulum,Ankara 2013, Anadolu Üniversitesi yayınları s.86}.

Türkmen adı Murat İliyev tarafından, Türk men “ben Türküm”, Türk men “Türk insanı”, Tyurkman, Tyurkban > Türkmen “Türkler'in yurdu”, Türk iman > Türkmen “İmanlı Türk”, Tirkeman > Türkmen “ok atıcı halk”, Türkmen “Türklerin esası, hakiki Türk”, Türk-manend > Türkmen “Türk'e benzer” gibi değişik anlamlarında açıklanmıştır.^{[6]İlliyev, Murat (2010), Türk tarihinde şecere geleneği: Türkmen şecereleri örneği Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslâm Tarihi Ve Sanatları (İslâm Tarihi) Anabilim Dalı, Ankara, s.12}

Türkmen dili

Türkmence, Türkçenin Oğuz grubundan bir dildir. Dil, Türkmenistan'daki yaklaşık 7 milyon konuşuru ile resmî dil olup, çevresindeki Afganistan ile İran'ın sınır bölgelerinde de konuşulur.

Genetik

Haplogrup Q-M242 genellikle Sibirya, Güneydoğu Asya ve Orta Asya'da bulunur. Bu haplogrup, Türkmenlerde en çok rastlanan baba soyudur.

Viola Grugni (ve diğerleri) 2012 yılında yaptığı çalışmasında, İran'ın Gülistan bölgesinden alınan Türkmen örneklerinde Q-M242 haplogrubunun sıklığını %42.6 (29/68) oranında bulmuştur.^{[7]Grugni, Viola. Ancient Migratory Events in the Middle East: New Clues from the Y-Chromosome Variation of Modern Iranians. 18 Tem 2012, s. e41252.} Di Cristofaro (ve diğerleri, 2013), Cüzcan'dan alınan Türkmen örneklerinde Q-M25 sıklığını %31.1 (23/74), Q-M346 sıklığını %2.7 (2/74) oranında bulmuş ve İran Türkmenlerinde toplamda %33.8 (25/74) Q-M242 YDNA'sının olduğunu tespit etmiştir.^{[8]Cristofaro, Julie Di. Afghan Hindu Kush: Where Eurasian Sub-Continent Gene Flows Converge. 18 Eki 2013, s. e76748.} 2018 yılında yapılan başka bir araştırma, Türkmenistan Türkmenlerinden alınan örneklerde Q-M25 haplogrubunu %50 (22/44) oranında bulmuştur. Haplogrup Q, en yüksek sıklığa %73 oranında Karakalpakistan Türkmenlerinde (özellikle Yomut boyunda) ulaşmaktadır.^{[9]Gene pool of Turkmens from Karakalpakstan in their Central Asian context (Y-chromosome polymorphism).}

Resimler

<gallery> Dosya:Yomud Turkmen.jpg|Yomud Türkmen geleneksel kıyafetleri, Cheliken, 20'ci yy'lın başlarında. Dosya:Turkman girl in national dress.jpg|Geleneksel elbiseli Türkmen kızı. Dosya:Университет (РТСУ) в Душанбе (4).jpg </gallery>