Karakalpakistan

Karakalpakya veya Karakalpakistan, resmî adıyla Karakalpakistan Cumhuriyeti (Qoraqalpogʻiston Respublikasi; Qaraqalpaqstan Respublikası, Қарақалпақстан Республикасы), Özbekistan’a bağlı özerk bir cumhuriyettir. Özbekistan’ın batı kesiminde yer alır. Başkenti Nukus'tur. Karakalpakya, tarihsel Harezm topraklarını kapsar. Yüzölçümü 165.000 km²dir. Karakalpakistan'ın nüfusu yaklaşık 1.800.000'dir. Bu nüfusun 500.000'i Karakalpak, 400.000'i Özbek, 300.000'i Kazak 100.000'i de değişik unsurlardır.

Tarih

Karakalpaklar Kazak Türkleri'nin bir boyu olarak da kabul edilebilir.

Karakalpakistan, 1925 Nisan ayında Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin özerk bir bölgesiydi ancak bu özerk bölge 20 Temmuz 1930'da SSCB'ye devredildi. İki yıl sonra (20 Mart 1932) Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti statüsünü kazandı. Aralık 1936'da Özbekistan SSC'ne bağlandı. Karakalpakistan Cumhuriyeti'nin kendi egemenlik hakları, kendi bayrağı ve kendi anayasası vardır. Karakalpakistan Cumhuriyeti, Özbekistan Cumhuriyeti Anayasasına göre Özbekistan'dan ayrılma hakkına sahiptir.

Coğrafya

Karakalpakistan, günümüzde büyük ölçüde çöldür ve Özbekistan'ın batısında, Aral Denizi yakınlarında, Ceyhun havzasının en alçak kesiminde yer almaktadır.^{[1]Batalden, Stephen K.. The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics. Greenwood Publishing Group, 1997, s. 187.[2]Merkel, Broder. The New Uranium Mining Boom: Challenge and Lessons Learned. Springer, 2011, s. 128.} 164.900 km2 bir alana sahip olan ülke çöllerle çevrilidir. Doğusunda Kızılkum Çölü, güneyinde ise Karakum Çölü yer alır. Batıda Hazar Denizi'ne kadar uzanan kayalık bir plato bulunur.^{[3]Bolton, Roy. Russian Orientalism: Central Asia and the Caucasus. Sphinx Fine Art, 2009, s. 54.}

Dil

Karakalpakça, Türk dillerinin Kıpçak grubuna girmektedir. Kazakça ve Nogaycaya da yakındır. Bunlar da yazı dilinde önce Arap alfabesini, 1928-1940 arası Latin alfabesini ve daha sonra Kiril alfabesini kullanmışlardır.

İdari yapı

Karakalpakistan Cumhuriyeti idari bakımından 16 ilçeye bölünür.