Topkapı Hançeri

Topkapı Hançeri, Osmanlı zanaatkârları tarafından 1746 yılında İran şahına hediye edilmek üzere yapılmış, zümrütlerle süslü, kıvrık ağızlı bir hançer. Arap dünyasında yaygın olan ve cenbiye olarak bilinen hançer tipinin bir örneğidir.^{[1]Lane, Kris. Emeralds. 2021, s. 159-170.}

Tarihi

Hançer, 1746 yılında^{[2]Önder, Mehmet. MFA-The Emerald Dagger.} Osmanlı Sultanı I. Mahmud tarafından İran Şahı Nadir Şah'a bir barış hediyesi olarak yaptırıldı. Hediye, Kesriyeli Ahmed Paşa'nın refakatindeki yaklaşık bin kişilik maiyet tarafından taşınan çok sayıdaki değerli armağandan biriydi.^{[3]Sevinç, Tahir. İran'a Elçi Olarak Gönderilen Kesriyeli Ahmet Paşa'nın Sefaret Hazırlığı Ve Yolculuğu (1746-1747). 2011, s. 407-446.} Fakat Osmanlı elçilik heyeti İran sınırına doğru ilerlerken, 20 Haziran 1747'de Nadir Şah'ın öldürüldüğü haberini alması üzerine hançerle birlikte İstanbul'a geri döndü.^{[2]Önder, Mehmet. MFA-The Emerald Dagger.[4]Lane, Kris. Colour of Paradise: Emeralds in the Age of the Gunpowder Empires. Yale University Press, 2010.}

Nadir Şah da ölümünden hemen önce Osmanlı Sultanı I. Mahmud'a gönderilmek üzere görkemli hediyeler hazırlatmıştı. Bu armağanlar arasında Basra Körfezi'nden inciler, mücevherlerle süslü bir Babür tahtı ve iki dans eden Babür fili bulunuyordu.^{[4]Lane, Kris. Colour of Paradise: Emeralds in the Age of the Gunpowder Empires. Yale University Press, 2010.} Ancak Osmanlı elçilik heyetinin hediyeyi teslim edemeden İstanbul'a dönmesi nedeniyle, Nadir Şah'ın tasarladığı bu hediyeleşme girişimi fiilen tek taraflı kaldı.^{[4]Lane, Kris. Colour of Paradise: Emeralds in the Age of the Gunpowder Empires. Yale University Press, 2010.} Günümüzde Topkapı Hançeri, İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nın üçüncü avlusunda bulunan Hazine Dairesi'nde muhafaza edilmektedir.^{[5]Büyük İstanbul Tarihi.[6]Topkapı Sarayı’nın kıymetlisi: Fatih Köşkü. 15 Ocak 2024.}

Tasarımı

35 cm uzunluğunda olan^{[7]Bozoğlu, Begüm. Topkapı Hançeri Nedir?. 21 Eylül 2023.} hançerin kını, çok sayıda küçük elmasla süslenmiştir. Ayrıca meyve sepeti motifleriyle bezeli, çok renkli mine işçiliğine sahip bir bölüme sahiptir. Hançerin altın kabzasına üç büyük Kolombiya zümrüdü yerleştirilmiştir.^{[8]The Topkapi Emerald Dagger at the Topkapi Museum – Authority on Diamonds, Pearls & Gems. 25yrs Online. 28 Ağustos 2020.} Sapın ucunda, kaldırıldığında London marka küçük bir saatin ortaya çıktığı sekizgen zümrüt bir kapak bulunmaktadır.^{[1]Lane, Kris. Emeralds. 2021, s. 159-170.[7]Bozoğlu, Begüm. Topkapı Hançeri Nedir?. 21 Eylül 2023.} Topkapı Hançeri'nde görülen büyük zümrütler, o dönemde Yeni Granada Krallığı'nda (günümüzde Kolombiya'da, Muzo kasabası yakınlarında) çıkarılıyordu. Bu uzak coğrafyalardan getirilen değerli taşlar, hançere egzotik ve sıra dışı bir nitelik kazandırıyordu.^{[1]Lane, Kris. Emeralds. 2021, s. 159-170.} Söz konusu iri ve koyu yeşil zümrütler, Avrupalılar tarafından, 1530'larda bölgenin fethedilmesinin ardından keşfedilmişti.^{[1]Lane, Kris. Emeralds. 2021, s. 159-170.} Topkapı Hançeri'ndeki zümrütler, Osmanlılar, Safevîler ve Babürlüler gibi İslam imparatorluklarının saray hayatındaki ihtişamı ve gösterişi yansıtan unsurlar olarak değerlendirilmektedir.^{[1]Lane, Kris. Emeralds. 2021, s. 159-170.}