Tebriz'in Zaptı (1514)

Tebriz'in Zaptı, İran-Osmanlı savaşlarında evre.

23 Ağustos 1514'te Şah İsmail komutasındaki Safevî ordusunu Çaldıran Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğratan Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusu ileri harekâtını sürdürerek 6 Eylül 1514 tarihinde Safevî başkenti Tebriz'e girdi.^{[1]İslam dünyasının ilk Osmanlı halifesi: Yavuz Sultan Selim. Anadolu Ajansı.[2]TEBRİZ.[3]OTTOMAN-PERSIAN RELATIONS i. UNDER SULTAN SELIM I AND SHAH ESMĀʿIL I.[4]Uzunçarşılı, 1986, s. 23-76[5]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi. Türk Tarih Kurumu, s. 229-231,257,265-269.[6]Solak, Fahri. Osmanlı Belgelerinde Azerbaycan. Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları, 2015.[7]The Principal Offices of the Ṣafawid State during the Reign of Ismā'īl I (907-30/1501-24. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 1960, s. 91-105.}

Harekât

Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusu Çaldıran zaferinden sonra 25 Ağustos 1514'te Tebriz'e doğru ilerledi.^{[5]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi. Türk Tarih Kurumu, s. 229-231,257,265-269.[6]Solak, Fahri. Osmanlı Belgelerinde Azerbaycan. Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları, 2015.[8]Ekinci, Ekrem Buğra. Anadolu’nun Şiileşmesini Önleyen Zafer: Çaldıran. Derin Tarih, 2020.}

Dukakinoğlu Ahmed Paşa, Defterdar Piri Çelebi ve (müverrih) İdris-i Bitlisî bir ihtiyat birliğiyle öncü kuvvet olarak Tebriz'e gönderildi. Bu öncü birlik şehri teslim aldı ve karşılama hazırlıklarına başlandı. Tebriz halkı, Tebriz'in dışındaki Surhâb'a kadar yol boyunu şallar ve kıymetli kumaşlarla döşedi. Güzergâha dizilen askerler ve halk 6 Eylül 1514 tarihinde şehre giren Yavuz Sultan Selim ve Osmanlı ordusunu alkışladı.^{[9]"İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi", İsmail Hami Danişmend, c.2, s.14}

8 Eylül 1514 Cuma günü Sultan Yakub Camiinde (bazı kaynaklarda ise Hasan Han Camiinde) cuma selamlığı icra edildi ve Yavuz Sultan Selim namına hutbe okundu.^{[8]Ekinci, Ekrem Buğra. Anadolu’nun Şiileşmesini Önleyen Zafer: Çaldıran. Derin Tarih, 2020.[10]Hoca Sâdeddin, II, 279[11]ÖZCAN, ABDÜLKADİR. İDRÎS-i BİTLİSÎ. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.} Selim ayrıca ihmal yüzünden harap olmuş camilerin onarılmasını emretti.^{[8]Ekinci, Ekrem Buğra. Anadolu’nun Şiileşmesini Önleyen Zafer: Çaldıran. Derin Tarih, 2020.[12]Mikhail, Alan. God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World. 2020.}

12 Eylül günü ise yaklaşık 1.000 bilimadamı ve sanatkârın Tebriz'den İstanbul'a sevkedilmelerine başlandı.^{[8]Ekinci, Ekrem Buğra. Anadolu’nun Şiileşmesini Önleyen Zafer: Çaldıran. Derin Tarih, 2020.[13]Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Savaşı’ndan Sonra Tebriz Halkı’na Gönderdiği Mektuplar, s. 188.[14]Habertürk. Çaldıran Savaşı Önemi Nedir? Çaldıran Savaşı Tarihi, Nedenleri, Önemi, Sonuçları ve Tarafları Kısaca Özeti?.[15]Çaldıran Savaşı. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1993.[16]Yavuz Sultan Selim (1.Selim).[17]Ketteoğlu, Mustafa. Sultan I. Selim Han’ın Saltanatı ve Doğu Fütuhatı. Academia.edu.} 15 Eylül'de Osmanlı ordusu Tebriz'den ayrılarak Karabağ'a doğru ilerledi. Yavuz Sultan Selim'in Tebriz'de kalınması fikrine karşı çıkan yeniçeriler, Selim'in Karabağ'da kışlayıp müteakip sefer mevsimi yeniden İran üzerine yürünmesi düşüncesine karşı da isyan ettiler (kaynaklarda yeniçerilerin parçalanmış pabuçları ile elbiselerini mızraklarının uçlarına takarak padişahın etrafında bağırdıkları, hatta padişahın çadırına kurşun atıldığı rivayeti kayıtlıdır).^{[8]Ekinci, Ekrem Buğra. Anadolu’nun Şiileşmesini Önleyen Zafer: Çaldıran. Derin Tarih, 2020.[18]Tâcü’t-Tevârîh, s. 283-284.[19]İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Türkiye Yayınevi, 1948.[20]Fatih’den III. Murad’a Kadar Osmanlı Tarihi (1451-1574). 1977.[21]Yeni Kaynak ve Vesikaların Işığı Altında Yavuz Sultan Selim’in İran Seferi. 3K.B.Yayınları, 1992, s. 269.[22]Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferi ve Sonrası Gelişmeler (1514-1517).}