Taş Medrese (Afyonkarahisar)

Gedik Ahmed Paşa Medresesi veya halk arasındaki adıyla Taş Medrese, Afyonkarahisar'da bulunan ve Gedik Ahmed Paşa Külliyesi'nin bir parçası olan Osmanlı medresesidir.

Tarihi

1472 yılında II. Mehmed'in vezirlerinden Mimar Ayaz Ağa tarafından inşa ettirilmiştir.^{[1]Taş Medrese (Gedik Ahmet Paşa Medresesi). Afyonkarahisar Belediyesi.} Evliya Çelebi, Seyahatnâme'sinde medresenin 70 hücreden oluştuğunu^{[2]Kar, Bedra Çeşminaz. Anıtsal Taş Yapılarda Meydana Gelen Bozulmalar: Afyonkarahisar Gedik Ahmet Paşa (İmaret) Cami Örneği. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2024.} ve müderrisin mabeyninde payesi yüksek bir medrese olduğunu belirtmektedir. Medrese 1543-1544'den önce derece itibariyle otuzlu, 1565-1566'dan önce ise ellili medreseler arasında bulunuyordu. 20. yüzyılın başlarına kadar medrese olarak kullanılan bina, Cumhuriyet'in ilk yıllarında onarılarak önce (1931) Müze Deposu, 1933 yılından 1971 yılına kadar Müze Müdürlüğü olarak hizmet vermiş, arkasından uzun yıllar boş kalmış, yapılan tamir ve restorasyon sonunda, 1995-1997 yıllarında Türk İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılmıştır.^{[3]Taş Medrese. 2013.} 1940 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü camiyi yeniden onarmış, medrese ve hamamı da restore ettirmiştir. Günümüzde mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde olmakla birlikte kullanım hakkı Kültür ve Turizm Bakanlığı'na verilmiştir.^{[4]Okuyucu, Şerife. Afyonkarahisar Gedik Ahmet Paşa (Taş) Medresesinin İşlevsel Sürdürülebilirliğinin Analizi. ResearchGate, 2017.} Günümüzde, medrese el sanatları kursları, sosyal ve kültürel etkinlikler ve bazı bölümlerinde tarihî sergiler için hizmet vermektedir.^{[1]Taş Medrese (Gedik Ahmet Paşa Medresesi). Afyonkarahisar Belediyesi.}

Mimari

Medrese, Gedik Ahmet Paşa Camii'nin güneydoğusunda yer almaktadır.^{[1]Taş Medrese (Gedik Ahmet Paşa Medresesi). Afyonkarahisar Belediyesi.} 2 büyük 24 küçük kubbeye sahiptir.^{[1]Taş Medrese (Gedik Ahmet Paşa Medresesi). Afyonkarahisar Belediyesi.} 34,00 × 31,50 metre^{[4]Okuyucu, Şerife. Afyonkarahisar Gedik Ahmet Paşa (Taş) Medresesinin İşlevsel Sürdürülebilirliğinin Analizi. ResearchGate, 2017.} ölçülerinde olup açık avlulu ve revaklı Osmanlı medreselerinin temel özelliklerini taşımaktadır. Dikdörtgen planlı^{[1]Taş Medrese (Gedik Ahmet Paşa Medresesi). Afyonkarahisar Belediyesi.} avlusu kuzeyde giriş duvarı, doğu ve batıda beşer birimli revaklar, güneyde ise yazlık ve kışlık dershanelerle çevrilidir. Yapının duvarları kesme küfeki taşından inşa edilmiş, girişte mermer kullanılmıştır. Kare planlı revak birimleri kubbeyle örtülü olup bunları taşıyan mermer sütun ve başlıklar devşirme malzemeden yapılmıştır.^{[5]Tanman, M. Baha. Gedik Ahmed Paşa Külliyesi.}

Revakların gerisinde toplam on dört kubbeli hücre yer almakta olup hücreler revaklara dikdörtgen kapılarla, dışarıya ise ikişer pencereyle açılmaktadır. Güney kanadında bulunan yazlık dershane kubbeli bir eyvan, kışlık dershane ise daha küçük ölçülerde kubbeli kapalı bir mekân olarak düzenlenmiştir. Yazlık dershane Bursa kemeriyle avluya açılırken, kışlık dershanede kubbeye geçiş üçgenlerle sağlanmıştır.^{[5]Tanman, M. Baha. Gedik Ahmed Paşa Külliyesi.}

Yapıda görülen yazlık ve kışlık olmak üzere çift dershaneli plan düzeni, Osmanlı öncesi Anadolu Türk medrese mimarisi geleneğini yansıtmakta olup Osmanlı döneminde Üç Şerefeli Cami Saatli Medresesi, Sitti Hatun Sıbyan Mektebi ve Hoca Yakub Dârülkurrâsı gibi yapılarda da uygulanmıştır.^{[5]Tanman, M. Baha. Gedik Ahmed Paşa Külliyesi.} Ancak Osmanlı öncesi medreselerdeki karanlık öğrenci hücrelerinin yerine, bu yapıda dış duvarlarına yeterli sayıda pencere açılmış daha aydınlık hücreler tercih edilmiştir.^{[4]Okuyucu, Şerife. Afyonkarahisar Gedik Ahmet Paşa (Taş) Medresesinin İşlevsel Sürdürülebilirliğinin Analizi. ResearchGate, 2017.}

Ayrıca bakınız

• Gedik Ahmed Paşa Camii