Safa Camii

Safa Camii ya da bilinen diğer adıyla Parlı Camii, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihî bir camidir. Ayrıca Şeyh Safâ, İpariye, İparla, Palo adlarıyla da anılır.

Tarihi

İnşa tarihi ve bânisi kesin olarak bilinmiyorsa da Şah İsmâil'in dedesi, Şeyh İbrâhim Safî'nin oğlu Cüneyd-i Safevî'nin arzusuyla Uzun Hasan (1454-1478) tarafından yaptırıldığı kabul edilir.^{[1]ŞEYH SAFÂ CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Akkoyunlu döneminde yapıldığı tahmin edilmekte ise de tamiratının (1531- 1532) tarihleri arasında yapılmış olmasından dolayı Osmanlı mimarisini çağrıştırmaktadır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. 2011, s. 23.} Evliya Çelebi bu yapıdan "İpariye" diye söz eder ve yağmurlu havada duvarlarının misk koktuğunu söyler.^{[1]ŞEYH SAFÂ CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. 2011, s. 23.}

Mimarisi

Yanlarda ikişer ayağa, kuzey ve güneyde harim ana duvarına oturan sekizgen kasnaklı, tek orta kubbeli, enine planlı kâgir bir camidir.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. 2011, s. 23.} Harim mekânı, iki yanda köşelerde birer pandantifli kubbecik ve ortada beşik tonozla örtülü üç bölümlü birer nefle genişletilmiştir.^{[1]ŞEYH SAFÂ CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Bu kısım, iki yan duvarına açılmış üçer pencere, mihrap duvarının köşelerine yakın olan iki pencere, bunların giriş duvarındaki simetrilerinde bulunan pencereler, kapı üzerinde yer alan küçük pencere ve dört adet kasnak penceresi olmak üzere yirmi dört pencereden ışık alan, içi oldukça aydınlık bir yapıdır.^{[1]ŞEYH SAFÂ CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} İki yanı sütunceli ve üzeri üç dilimli kemer içine on sıra mukarnas kavsaralı taş bir mihrabı vardır.^{[1]ŞEYH SAFÂ CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Taş minberi ise geometrik ve bitkisel bezemelere sahiptir.^{[1]ŞEYH SAFÂ CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Cami içinde kesme taştan dört ayak kubbeyi taşımakta ve yanlara geçmek için taş ayaklar 45 derecelik açılarla yanlara doğru açılmaktadır.^{[3]Akmaydalı, Hüdavendigar. Diyarbakır Merkez Safa (Parlı) Camii.} Ana kubbe kuzey ve güneyde beden duvarları üzerine oturmaktadır.^{[3]Akmaydalı, Hüdavendigar. Diyarbakır Merkez Safa (Parlı) Camii.} Minare, caminin kuzeydoğu kösesinde yer alır.^{[3]Akmaydalı, Hüdavendigar. Diyarbakır Merkez Safa (Parlı) Camii.} Minare kaidesi kare bir plâna sahip olup siyah taştan inşa edilmiştir.^{[3]Akmaydalı, Hüdavendigar. Diyarbakır Merkez Safa (Parlı) Camii.}