Turkipedia
Menü
Giriş yapHesap oluştur 

Sadık Abdal

İçindekiler7
  1. Doğum ve ölüm yılı
  2. Sadık Abdal ve Bektaşilik
  3. Sadık Abdal'ın dini görüşleri
  4. Sadık Abdal ve Kızıl Deli Seyyid Ali Sultan
  5. Seyyid Ali ve Haci Bektaş
  6. Sadık Abdal ve diğer Alevi-Bektaşi önderleri
  7. Eserleri
  8. Kaynakça

Sadık Abdal (d.??? - ö.???) 15. yüzyılda yaşamış bir Alevi-bektaşi ozan ve yazardır.[1]Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39 Kendisi o dönem Osmanlı'ya, bugün Yunanistan'a dahil olan Ruşenler köyünde bulunan Kızıl Deli Seyyid Ali Sultan Dergahı'nda Alevi-Bektaşi yoluna girmiştir.[2]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17

Doğum ve ölüm yılı

Ne zaman doğduğu belli değildir, ama yazdıklarına bakarak ne zaman yaşadığını anlayabiliriz. Örneğin divanından anladığımız gibi ona yolu öğreten Kızıl Deli Ali Sultan'dır ve Ali Sultan 1412 yılında kara toprağa kavuşmuştur. Yine divanında Otman Baba, Kaygusuz Abdal ve Abdal Musa gibi Alevi-Bektaşi babalarından sözetmektedir.[2]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17 Divanında adı geçmeyenler örneğin 1457 yılında Kızıl Deli Ali Sultan dergahının ve 1501 yılında Bektaşi dergâhının başına geçen Balım Sultan'dır.[1]Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39 Bundan dolayı 1457 yılından önce öldüğü ileri sürülmektedir.[1]Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39 Bundan başka Yemini, Akyazılı Sultan, Demir Baba, Hatayi ve Pir Sultan gibi önemli Alevi-Bektaşi önderlerinden de sözedilmemektedir.[2]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17

Sadık Abdal ve Bektaşilik

Bazı çağdaş yazar ve araştırmacılar Bektaşi tarikatının Osmanlı yönetimi tarafından desteklenen Balım Sultan tarafından tarikat haline getirildiğini öne sürse de Sadık Abdal divanı bu görüşe uymamaktadır.[3]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30 Şiirlerinde Bektaşiliğin çoktan örgütlü bir tarikat halini aldığını ve açık açık tarikat olarak adlandırıldığı görülür.[3]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30 Dursun Gümüşoğlu'nun ifadesiyle Sadık Abdal Divanı, Haci Bektaş'a ait Makalat eserinin ve Haci Bektaş Veli ve Seyyid Ali Sultan velayetnamelerinin şiirsel anlatımlarını içermektedir.[3]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30 Bunda başka divanında Dede, Halifebaba, cemevi, Dedebaba ifadeleri geçmez.[3]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30 Şeyh, pir, efendi, mürşid, mürid, talib, dergah, tekke, asitane gibi ifadeler kullanılır. Ramazan orucu, Muharrem orucu, hac, semah, müsahiplik gibi dini törenlerden sözedilmez. Divanında namaz dua ve niyaz ile bir tutulur ve kaba sofuluk eleştirilir.[3]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30

Sadık Abdal'ın dini görüşleri

Sadık Abdal divanında peygambere ve 12 imam'a övgüler düzüp, mehdi inancını da belli eder. Divanında Muhammed gerçek şefaatçı ve peygamber[4]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.20 ve yol gösterici olarak adlandırılır.[5]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.116 İmam Hüseyin Kerbela şehidi olarak adlandırılırken,[6]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.206 Yezit'e lanet okumayan kişilerin hayvanlardan da aşağı olduğu belirtilir.[7]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.84

Sadık Abdal'a göre tanrıyı akıl ile bulmak ve Kuran'ı mürşidsiz anlamak imkansızdır.[8]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66Allah, insandan ayrı değildir ve kendisini bulan onu da bulur.[8]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66 Tanrı tektir, eşsizdir, sonsuzdur ve her şey, bütün güç onundur.[8]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66 İnsan ondan başka birisine eğilmemeli ve ondan başka herkesten kurtulmalıdır.[9]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.72 Kader Allah'tandır, kısmet ondandır bundan dolayı razı olmak gerekir.[10]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.180

Sadık Abdal ve Kızıl Deli Seyyid Ali Sultan

Sadık Abdal divanında Kızıl Deli Sultan'ı doğru ve gerçek veli olarak yorumlar ve hatta onu İmam Ali'ye benzetir.[11]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68 Dursun Gümüşoğlu'na göre peygamberden İmam Ali'ye verilen manevi bilgilerin imamlar üzeri Haci Bektaş'a ve Haci Bektaş üzeri Kızıl Deli'ye ulaşmıştır ve Sadık Abdal bundan dolayı onu İmam Ali'ye benzetmektedir.[11]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68 Şiirin devamında meleklerin bile ona (Kızıl Deli'ye) yardımcı olduğunu yazmıştır[12]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019,s.70 Divanının başka bölümünde Rumeli'yi Kızıl Deli Sultan'ın fethettiğini,[13]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.100 küffarı yenip batılı yok ettiğini[14]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.130 onun Haci Bektaş ile soydaş olduğunu ve bundan dolayı İmam Ali soyundan olduğunu[15]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.102 ve buyruğu üzeri kuru ağaçların yeşerip meyve verdiklerini öne sürmüştür.[13]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.100 Başka bir şiirinde Kızıl Deli'nin nefsi kale burçları yıktığını, meleklerin tekkesini koruduğunu ileri sürür.[16]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.146

Seyyid Ali ve Haci Bektaş

Sadık Abdal divanında Haci Bektaş Veli'yi alemlerin kutbu[17]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58 ve büyük ozan olarak adlandırır.[17]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58 Onun yolunda can verenlerin Hakk'ı bulduklarını, ahiretin onların olacağını yazar.[17]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58 Haci Bektaş'ın Allah tarafından gönderildiğini,[18]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.142 onun açıklamaları dışında söz söyleyenlerin yalancı olduğunu[19]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.60 ve Bektaşi tarikatının Nuh gemisine benzeyip, içinde olanların kurtulacağını iddia etmiştir.[20]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.144 Ayrıca Haci Bektaş'ın Makalat adlı eserinden söz edip, kitabı Haci Bektaş'ın kutsal sözleri olarak adlandırır[19]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.60 ve bu eserin onlara yettiğini, eseri okuyanın evreni perdesiz gördüğünü söyler.[21]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.64 Kendisine göre Haci Bektaş Rumeli'yi fethetmek için erenler göndermiştir ve bu erenlerden biri Kızıl Deli Sultan'dır.[14]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.130 Divanının başka bölümünde Haci Bektaş'ın ona pir ve efendi olduğunu yazar.[22]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.138

Sadık Abdal ve diğer Alevi-Bektaşi önderleri

Sadık Abdal bize Kaygusuz Abdal'ın Dilgüşa adlı eserinden bilgi verip, bir insanın mürşidsiz ne Allah'ı ne de Kuran'ı anlayabileceğini, Kaygusuz Abdal'ın Dilgüşa adlı eseri ile insanın tanrının sırlarına erebileceğini yazar.[8]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66 Başka bir şiirinde Kaygusuz Abdal'ın eserini nuh gemisine benzetir[23]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.154 ve Kaygusuz Abdal'ın topal ve kör olan Mısır sultanını iyileştirdiğini iddia eder.[23]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.154 Sadık Abdal'a mürşid olan başka bir Alevi önderi de Abdal Musa'dır. Abdal Musa, Sadık Abdal'ın divanında dünya ve ahiretin şahı olarak adlandırılır ve Sadık Abdal onun lütfunu ona karşı esirgemediğini yazar.[21]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.64 Sadık Abdal'ın sözettiği başka bir Bektaşi şeyhi de Otman Baba ya da nam-ı diğer Hüsam Şah'tır. Divanında Otman Baba'dan en büyük kutup olarak sözedilir[9]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.72 ve sayesinde binlerce insanın olgunluğa kavuştuğunu ona talib olanın gerçeğe ereceğini yazar.[24]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.74

Eserleri

•Divan-ı Sadık

Kaynakça

  1. 1.Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39
  2. 2.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17
  3. 3.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30
  4. 4.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.20
  5. 5.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.116
  6. 6.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.206
  7. 7.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.84
  8. 8.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66
  9. 9.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.72
  10. 10.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.180
  11. 11.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68
  12. 12.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019,s.70
  13. 13.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.100
  14. 14.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.130
  15. 15.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.102
  16. 16.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.146
  17. 17.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58
  18. 18.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.142
  19. 19.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.60
  20. 20.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.144
  21. 21.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.64
  22. 22.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.138
  23. 23.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.154
  24. 24.H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.74