Seyyid Ali Sultan

Seyyid Ali Sultan (d.??? - ö.???) 14. ve 15. yüzyılda yaşamış Türk kökenli Alevi-Bektaşi babasıdır. Kızıl Deli olarak da bilinen Seyyid Ali Sultan Hacı Bektaş Veli'nin halifelerinden olup, Orhan Gazi'nin buyruğu üzeri Rumeli'ye akınlar düzenlemiştir.^{[1]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.19} 1397 yılında Dimetoka'da Seyyid Ali Sultan Tekkesi olarak bilinen Bektaşi dergahını kurmuştur.^{[2]Bedri Noyan, Bektaşilik ve Alevilik Nedir, Ankara, 1987, s.504}

Doğum ve ölüm yılı

Doğum ve ölüm yılı kesin olarak bilinmemektedir. Rıza Yıldırım'a göre 1310 yılları civarında doğup, 1412 ila 1420 yılları arası ölmüştür.^{[3]Rıza Yıldırım, Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi, Ankara, 2007, s.156-58} Ahmet Hamdi Zeza Paşa'ya göre ise doğum tarihi 1310, ölüm yılı ise 1402'dir.^{[2]Bedri Noyan, Bektaşilik ve Alevilik Nedir, Ankara, 1987, s.504}

Balkanlara geçiş

Seyyid Ali Sultan kırk yoldaşı ile Gelibolu'yu geçip Çardak, İpsala, Malkara, Enez, Hayrabolu, Ferecik, Doğanca, Ergene fethine katılmıştır. Sonra Pirevine geri dönüp, I. Murad tarafından cepheye geri çağırılmış ve Kosova Savaşı'na katılmıştır.^{[4]Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul, 1990, s.21} Seyyid Ali Sultan'ın Rumeli'ndeki mücadelesi Orhan Gazi dönemi başlayıp, I. Murad dönemine dek sürmüştür. I. Murad veya I. Yıldırım döneminde kendisine Dimetoka yöresinde toprak verilmiştir.^{[5]Rıza Yıldırım, Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi, Ankara, 2007, s.48}

Seyyid Ali Sultan ve Hacı Bektaş Veli

Bektaşi anlatımında Seyyid Ali Sultan ve Hacı Bektaş soydaştır. Nişabur Dergahı piri Seyyid Musa'nın üç oğlu olmuştur. Bunlar Seyyid Ali, İbrahim Sani ve Haydar Gazi'dir. İbrahim Sani, Hacı Bektaş Veli'nin babasıdır. Yani Haydar Gazi, Hacı Bektaş'ın amcasıdır ve Horasan'ı bırakıp, Hoy kentine yerleşmiştir. Haydar Gazi'nin Hüseyin Gazi ve Hasan Gazi adlarını taşıyan iki oğlu olmuştur. Bu iki kardeş 1231 yılından sonra Malatya'nın Tenci Köyü'ne yerleşmişlerdir. Hasan Gazi, Abdal Musa'nın babasıdır. Hüseyin Gazi ise Hacım Sultan ve Ali Seydi Sultan'ın babasıdır. Ali Seydi Sultan'ın türbesi Malatya'nın Tenci köyündedir. Ali Seydi Sultan oğluna babasının adını vermiştir, yani ikinci Hüseyin Gazi. Seyyid Ali Sultan ise Ali Seydi'nin oğlu olan Hüseyin Gazi'nin oğludur.^{[6]Veli Saltık, İz Bırakan Erenler ve Alevi Ocakları, Ankara 2004, s.71-72}

Seyyid Ali Sultan ve Alevi-Bektaşilik

Alevi-Bektaşilerin geleneksel on iki postundan ikincisi olan aşçı postu Seyyid Ali Sultan'a aittir. Alevi Gülbanklarında Rumeli gözcüsü olarak da anılır.^{[7]Rıza Yıldırım, Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi, Ankara, 2007, s.8} Kızıl Deli Tekkesi, Alevi-Bektaşi tekkeleri arasında en önemli beş tekkeden biridir.^{[8]Rıza Yıldırım, Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi, Ankara, 2007, s.24} Seyyid Ali Sultan dergahında birçok baba ve şair yetişmiştir, örneğin Sadık Abdal, Mahremoğlu, Rahmi, Nesli Abdal ve Kıbrıslı Kenzi.^{[9]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.26}

Seyyid Ali Sultan ve Sadık Abdal

Seyyid Ali Sultan, Sadık Abdal'a pirlik yapmış ve onu Alevi-Bektaşi yoluna sokmuştur. Sadık Abdal divanında Kızıl Deli Sultan'ı doğru ve gerçek veli olarak yorumlar ve hatta onu İmam Ali'ye benzetir. Divanında Kızıl Deli ile ilgili şunu yazar: "Ali'dir heman kendüsi bil o şah. Denildi Kızıl Deli hemçün lakap"^{[10]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68} Burada Kızıl Deli'nin bizzat Ali'nin kendisi olduğunu ve Kızıl Deli adının ona takma ad olarak verildiğini belirtir. Bunu ne anlamda yazdığı doğal olarak tartışılır. Dursun Gümüşoğlu'na göre peygamberden İmam Ali'ye verilen manevi bilgilerin imamlar üzeri Haci Bektaş'a ve Haci Bektaş üzeri Kızıl Deli'ye ulaşmıştır ve Sadık Abdal bundan dolayı onu İmam Ali'ye benzetmektedir.^{[10]H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68} Şiirin devamında meleklerin bile ona (Kızıl Deli'ye) yardımcı olduğunu yazmıştır.^{[11]"Melekler anın çakeri bil müdam" H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.70} Divanının başka bölümünde Rumeli'yi Kızıl Deli Sultan'ın fethettiğini,^{[12]"Eyledi Rumelini ol dahi düşmandan ahz" H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019} küffarı yenip batılı yok ettiğini^{[13]"Nara urdı çünkü anda ceyş-i kafir oldı nakz, Sabıka feth itdüği veş ol Arablar mülkini, feth idüp kafir elinden Rumeli'n hem kıldı kabz." H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.130} onun Hacı Bektaş ile soydaş olduğunu ve bundan dolayı İmam Ali soyundan olduğunu^{[14]"Akrabadır ana sultan Haci Bektaş Veli, Yani evlad-ı Ali aslı şerif ile said" H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.102} ve buyruğu üzeri kuru ağaçların yeşerip meyve verdiklerini öne sürmüştür.^{[15]"Dıraht-ı yabise ol emr idüp gögerdi deran, o seçer virdi semerler heman ol demde bedid," H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.100} Başka bir şiirinde Kızıl Deli'nin nefsi kale burçları yıktığını, meleklerin tekkesini koruduğunu ileri sürer.^{[16]"Burc-ı barı cümle darı yıkılup oldı helak.[...]Beyt-i mamurun huddamı san melaikler durur," H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019. s.146}