Peçenekçe

Peçenekçe, 12. yüzyılda yok olana kadar Peçenekler tarafından konuşulmuş Oğuz grubuna ait olduğu düşünülen ölü bir Türk dilidir. Karadeniz'in kuzeyi, Macaristan ve Balkanlar'da konuşulmuştur.

Peçenekçe herhangi bir yazıt günümüze ulaşmamıştır ve dolayısıyla dili hakkındaki verimiz az sayıdadır.^{[1]Vörös, Gabor. Peçeneklerin Dili ve Erken Tarihi Üzerinde Notlar. Budapeşte Üniversitesi Türkoloji Bölümü.}

Kökeni

Gyula Neméth kişi ve yer adlarından yola çıkarak Peçenek dilinin bir Kıpçak dili olduğunu ileri sürmüştür.^{[1]Vörös, Gabor. Peçeneklerin Dili ve Erken Tarihi Üzerinde Notlar. Budapeşte Üniversitesi Türkoloji Bölümü.} Kaşgarlı Mahmut Peçenek dilini Bulgarca ve Suvarca ile bir tutar. Ancak Peçeneklere Oğuz boyları arasında yer verir.^{[2]Atalay, Besim. Divanü lugat-it Türk tercümesi. Türk Dil Kurumu, 1939-1941.} Kumanlarla aynı dili konuştukları kaydedilmiştir.^{[3]Paroń, Aleksander. The Pechenegs: Nomads in the Political and Cultural Landscape of Medieval Europe. 2021, s. 92.} Bir tüccar olan İbn Yakup, Slav dili konuştuklarını kaydetse de bunun ticaretten kaynaklandığı âşikardır.^{[4]Paroń, Aleksander. (2021): s. 130}

Söz Varlığı

Peçenek dilinden günümüze kalan isimler arasında Türk kökenli kelimeler hakimdir.^{[3]Paroń, Aleksander. The Pechenegs: Nomads in the Political and Cultural Landscape of Medieval Europe. 2021, s. 92.} Boyla, çor ve yula unvanlarını kullanmışlardır.^{[5]Ayçiçek, Recep. Peçenekler.[6]Gömeç, Saadettin Yağmur. Peçenek Türklerinin Ortaya Çıkışı ve Balkanlarda Peçenek Varlığı. 2022.} Bizans kayıtlarında tek bir etimoloji ile açıklanamayan Kangar ismi kaydedilmiştir.^{[3]Paroń, Aleksander. The Pechenegs: Nomads in the Political and Cultural Landscape of Medieval Europe. 2021, s. 92.} Bir diğer kaydedilen özel isim Borotalmatın sonundaki -talmat kısmı, Türkçe çevirmen anlamına gelen dilmaç ila karşılaştırılmıştır.^{[7]Paroń, Aleksander. (2021): s. 190} Bizans kaynaklarında geçen Almatay, Uvul, Karakul, vb. gibi Türkçe nehir isimlerinin de Hazarca değilse Peçenekçe olması gerekir.^{[8]Kurat, A. N. (1937): p. 27} 1087 yılında Bizans'a karşı 80.000 kişiden oluşan Peçenek ordusunun başında Çelgü adında bir komutan bulunuyordu.^{[9]Kurat, A. N.. Peçenek Tarihi. Devlet Basımevi, 1937, s. 169.} 10. yüzyılda İbn Fadlan Bulgar Emirliği'ne giderken Peçenek ülkesini terk edince Yayık olarak bildiğimiz Cayıh (جَيخ) nehrinden geçtiğini kaydetmişti.^{[10]Şeşen, Ramazan. İbn Fadlan Seyahatnamesi. Yeditepe Yayınevi, 2022.}