Mehmet Vehip Kaçı

Vehib Paşa veya Mehmet Vehip Kaçı Paşa (Türkçe: Kaçı Vehip Paşa veya Mehmet Vehip (Kaçı); 1877–1940), Osmanlı Ordusu'nda görev yapmış bir Türk^{[1]Nizamoğlu, Yüksel. Vehip Paşa (Kaçı)’nın Hayatı ve Askeri Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.[2]Atacanlı, Sermet. Mehmet Vehip (Kaçı) Paşa. Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi, 2023.} veya Arnavut^{[3]Vehib Pasha, the Albanian, was perhaps a tiger; but he was likewise both valiant soldier and grand- seigneur. (Rafael de Nogales, Four Years Beneath the Crescent, C. Scribner's sons, 1926, p. 22.)[4]The Ottoman Albanian Vehib Pasha spoke to the Armenians in the language that any romantic nationalist could comprehend, and his point was clearly to cow his opponents with the depth of Ottoman determination. (Michael A. Reynolds, The Ottoman-Russian Struggle for Eastern Anatolia and the Caucasus, 1908-1918: Identity, Ideology and the Geopolitics of World Order, Volume 1, Princeton University, 2003, p. 424.)} generaldir. Balkan Savaşları'nda ve I. Dünya Savaşı'nın çeşitli cephelerinde savaşmıştır. Sonraki yıllarında Vehib Paşa, II. İtalya-Habeşistan Savaşı sırasında Faşist İtalya'ya karşı Etiyopya Ordusu'na askeri danışman olarak hizmet etmek üzere gönüllü olmuştur. Güney cephesindeki Etiyopya Başkomutanı Nasibu Zeamanuel'in kurmay başkanlığı görevini yürütmüştür.^{[5]"Eighth Month", Time magazine, 4 May 1936.[6]"Empire's End", Time magazine, 11 May 1936.[7]"Solemn Hours", Time magazine, 14 October 1935.[8]"Water Will Win", Time magazine, 14 October 1935.[9]"Newshawks, Seals", Time magazine, 14 October 1935.}

Yaşamı

Vehib Paşa, 1877 yılında Yanya'da (günümüzde: İoannina, Yunanistan) doğmuştur. Şehrin önde gelen ailelerinden birine mensup olan babası Mehmet Emin Efendi, şehrin belediye başkanlığı görevinde bulunmuştur.^{[10]Kayallof, Jacques. The battle of Sardarabad. Mouton, 1973, s. 14.} Kendisi Arnavut^{[3]Vehib Pasha, the Albanian, was perhaps a tiger; but he was likewise both valiant soldier and grand- seigneur. (Rafael de Nogales, Four Years Beneath the Crescent, C. Scribner's sons, 1926, p. 22.)[4]The Ottoman Albanian Vehib Pasha spoke to the Armenians in the language that any romantic nationalist could comprehend, and his point was clearly to cow his opponents with the depth of Ottoman determination. (Michael A. Reynolds, The Ottoman-Russian Struggle for Eastern Anatolia and the Caucasus, 1908-1918: Identity, Ideology and the Geopolitics of World Order, Volume 1, Princeton University, 2003, p. 424.)[11]Vehip Paşa şöyle demiştir: «Ben bir buçuk yıldır Kafkas cephesi kumandanıyım. Kafkasyalıları tetkik ettim öğrendim. Siz Kafkasyalılar da, biz Arnavutlar gibi temizliği seviyorsunuz. Bu pis Türk neferlerini, hem de bu kılıkta Kafkasya'ya sokamam.» (Naki Keykurun, Azerbaycan İstiklâl Mücadelesinin Hatıraları, Azerbaycan Gençlik Derneği, 1964, p. 64. )} veya Türk^{[1]Nizamoğlu, Yüksel. Vehip Paşa (Kaçı)’nın Hayatı ve Askeri Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.[2]Atacanlı, Sermet. Mehmet Vehip (Kaçı) Paşa. Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi, 2023.} kökenlidir. Aile kökleri, Sultan II. Murad döneminde günümüzdeki Taşkent, Özbekistan'dan göç eden bir Türk komutan olan Taşkentli Mehmet Veliyettin Kaçıhan'a dayanmaktadır. Türkiye'de Soyadı Kanunu yürürlüğe girdiğinde Vehip, "Kaçı" soyadını alırken kardeşleri "Bülkat" ve "Taşkent" soyadlarını almıştır.^{[1]Nizamoğlu, Yüksel. Vehip Paşa (Kaçı)’nın Hayatı ve Askeri Faaliyetleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.[2]Atacanlı, Sermet. Mehmet Vehip (Kaçı) Paşa. Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi, 2023.} Ağabeyi Esat Paşa, 1915'te Çanakkale'yi savunmuştur. Küçük kardeşi Mehmet Nakyettin Bey, Türkiye'nin ilk millî özel bankası olan Yapı Kredi'nin kurucusu Kâzım Taşkent'in babasıdır. Vehib'in kendisi 1899 yılında Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn'dan, ardından Mekteb-i Erkân-ı Harbiye-i Şâhâne'den Kurmay Yüzbaşı olarak mezun olmuş ve o dönem Yemen'de konuşlu bulunan 4. Ordu'ya tayin edilmiştir. 1909'da, 31 Mart Vakası'nın ardından Vehib, Harbiye Nezareti'nde çalışmaya başladığı İstanbul'a çağrılmıştır. Kısa bir süre sonra Mahmud Şevket Paşa tarafından Askerî İdadi Komutanı olarak atanmıştır. Binbaşı rütbesine yükselmiştir.

23 Temmuz 1908 tarihinde İkinci Meşrutiyet'in ilanı sırasında Manastır'da sonradan "Hürriyet" adı verilen meydanda Vehip Bey'in Ya Kanun-ı Esasi, ya ölüm! diye haykırdığı bilinir.^{[12]Sadık Albayrak, Demokrasi Yolunda Siyasi Kavgalar: Ya Kanuni Esasi Ya Ölüm, Yenişafak Gazetesi.}

Askerî yaşamı

Balkan Savaşları

Birinci Balkan Savaşı sırasında Vehib Bey, 20 Şubat 1913 tarihine kadar Yanya Kolordusu komutanı olan ağabeyi Esad Paşa ile birlikte Yanya Kalesi'ni savunmuştur. Osmanlı kuvvetleri nihayetinde Veliaht Prens Konstantin komutasındaki Yunanlara teslim olmuştur. Savaş esiri olarak serbest bırakılmasının ardından Vehib, 22. Piyade Tümeni'nde Albaylığa getirilmiştir. Arabistan'daki Hicaz bölgesine gönderilmiştir.

Esaretten dönüşünde Hicaz'daki 22. Fırka komutanlığına atandı.

Birinci Dünya Savaşı

Çanakkale

5. Ordu'nun emrinde 15. Kolordu komutanlığı yaptı. 3. Fırka ile Kumkale ve Yeniköy'ü, 11. Fırka ile Beşige'yi savundu. 8. Fırka'yı ağabeyi Esad Paşa'nın emrine verdi.

Kafkasya

1916 yılı Şubat ayında Mahmud Kamil Paşa'nın yerine 3. Ordu komutanlığına getirildi. 1918 yılında 24 Şubat'ta Trabzon, 14 Mart'ta Hopa'yı, 26 Mart'ta Batum'u geri aldı.

Mondros Mütarekesinin imzalanması üzerine İstanbul'a döndü. Enver, Talat ve Cemal'in iltica etmelerinden sonra kurulan hükûmet vekiller heyeti kararıyla diğer 62 kişiyle birlikte Bekirağa Bölüğü'ne hapsedildi. Tahliye edildikten sonra yine arandığından dolayı İtalya'ya gitti. Almanya, Romanya, Yunanistan ve Mısır'da bulundu.

Milli Mücadele dönemi

Vatandaşlıktan çıkarılması

Vehib Paşa, Türk İstiklâl Harbi'ne katılmamıştır. I. Dünya Savaşı'nın sonunda İstanbul'a dönüşünün ardından, görevini kötüye kullanmaktan yargılanmış ve Bekirağa Bölüğü'ne hapsedilmiştir. İtalya'ya kaçmıştır. Vatandaşlığı, Türkiye'nin yeni hükûmeti tarafından iptal edilmiştir. İtalya, Almanya, Romanya, Yunanistan ve Mısır'da bir süre vakit geçirmiştir. Mustafa Kemal'e olan karşıtlığı iyi bilinmekteydi ve bir zamanlar Çanakkale'de kendi komutası altında savaşmış olan Türkiye'nin yeni liderine duyduğu küçümsemeyi hiçbir zaman gizlememiştir. 1940 yılına kadar İstanbul'a dönmemiştir.^{[13]Kevin Jackson, Atlas Tarih, No 03, September 2010, pp. 74-76.} Ömrünün son 22 yılını Türkiye dışında geçirdi.^{[14]Abdullah İlgazi, Mustafa Bıyıklı, "Mehmet Vehip (Kaçi) Paşa'nın Çanakkale Muharebelerindeki Yeri ve Önemi", Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi Cilt XXVIII / Mart 2012 / Sayı 82, s. 97.}

İtalya-Habeşistan Savaşı

1930'ların ortalarında II. İtalya-Habeşistan Savaşı'nda İtalyanlar Etiyopya'yı işgal ettiğinde, Vehib Etiyopyalılar adına savaşmak için gönüllü olmuştur. Etiyopya'da Wehib Paşa olarak tanınmış ve güney cephesindeki Etiyopya Başkomutanı Ras Nasibu'nun Kurmay başkanlığı görevini yürütmüştür. The New York Times gazetesine verdiği bir mülakatta, "Orası İtalyan faşizminin mezarı olacak. İtalyan yerli birlikleri BENİM ismimi duyduklarında firar edecekler," şeklinde beyanatta bulunmuştur.^{[15]The War: Water Will Win. Time, 14 Ekim 1935.} Vehib, Etiyopyalılar için I. Dünya Savaşı'nın meşhur Alman savunma hattı olan Hindenburg Hattı'na atfen "Hindenburg Duvarı" olarak bilinen güçlü bir savunma hattı tasarlamıştır. Ancak İtalyanlar, Nisan 1936'daki Ogaden Muharebesi sırasında bu savunma hatlarını yarmıştır. Savaşın kaybedilmesinin ardından Etiyopya'dan ayrılarak İstanbul'a dönmüştür.^{[16]WAR: Eighth Month. Time magazine, 4 Mayıs 1936.}

Ölümü

1940 yılında İstanbul'da vefat etmiş, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir.^{[17]Karacaahmet Cemetery: Notable burials. istanbul.edu.tr.}

Alıntı

• Fethi Tevetoğlu, 'KAÇI, Vehib Paşa', Türk Ansiklopedisi, C. XXI, Millî Eğitim Basımevi, Ankara 1974, s. 86-87.