Macarlı İskender Paşa

Macarlı İskender Paşa^{[1]Geniş, Kaan C.. 1848 Macar İhtilali ve Macar Mültecileri Meselesi. Halil Turgut, 2018, s. 129.} veya doğum adıyla János Derecskey (d. 1829, Derecske – ö. 1878 yazında, Selânik), Macar asker ve Osmanlı ferîkidir. 1848 Macar Devrimi'nin başarısızlığa uğramasının ardından, pek çok Macar ve Polonyalı mülteci gibi Osmanlı İmparatorluğu'na sığınarak Müslüman oldu. 1878 yazında Teselya'da bir ayaklanmayı kontrol altına almaya çalışınca öldürüldü.

Hayatı

Macaristan Krallığı'ndaki yaşamı

János Derecskey, 'da Avusturya İmparatorluğu'nun Macaristan Krallığı'ndaki Derecske kasabasında asil bir Macar âileye doğdu. Erken yaşamı hakkında bilgi yoktur. 1848 Macar Devrimi'ne katıldı. 24 Kasım 1848'de, Varad şehrinde teşkil edilmekte olan 55. Honvéd Taburu'na üsteğmen rütbesiyle katıldı. Aynı yılın Aralık ayında askerleriyle birlikte Transilvanya Ordusu'nda görev yaptı. 1 Nisan 1849'da yüzbaşı rütbesine terfî etti. 12 Haziran'da, başarılarından ötürü kendisine üçüncü dereceden Askerî Liyâkat Madalyası verildi. 20 Temmuz'da, komuta ettiği Kızılkule Geçidi'ndeki ileri karakol birliği, Rus kuvvetleri tarafından mağlup edilerek Eflak topraklarına çekilmek zorunda kaldı.^{[2]Derecskey János. Arcanum.}

Macar Devrimi'nin akamete uğramasının üzerine Derecskey; Cumhurbaşkanı Lajos Kossuth ve kabinesinin çoğu üyesi, Yosef Bem, György Klapka, Henryk Dembiński, Józef Wysocki, György Kmety, Fischel Freund, Adolf Farkas, Josef Kohlman ve diğer pek çok Macar ile Polonyalılar gibi Osmanlı İmparatorluğu'na ilticâ etti.^{[3]Marz, Rasim. Ali Pascha – Europas vergessener Staatsmann. Frank & Timme, 2016, s. 81.}

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

Osmanlı Bulgaristanı genelinde mülteci kamplar kuruldu; Derecskey, Vidin'e sığındı. Buradayken, birçok kişi Müslümanlığa geçerek (kendisi dâhil) Hristiyan inançlarını geride bıraktılar. Artık Macarlı İskender Bey olarak anılan Derecskey, 31 Ekim 1849'da Yosef Bem (Murad Paşa) ve Fâik Bey liderliğinde bir mülteci grubu ile Vidin'den Şumnu'ya göçtü.^{[4]Nazır, Bayram. Osmanlı'ya Sığınanlar: Macar ve Polonyalı Mülteciler. Yeditepe Yayınevi, 2016, s. 132.} Osmanlı Ordusu'na katılarak paşa, sonralarda ferîk yapıldı. Macarlı İskender Paşa, genellikle Balkanlar'da işlev görmüştür.^{[5]Kutlay, Evren. Osmanlı Sarayı'nda bir Macar Piyanist: Géza Hegyei. Orient-Institut Istanbul, 2023.} 1878 yazında, Selânik'te ve 93 Harbi'nin müteakiben, Teselya genelinde gerçekleşen bir ayaklanmayı bastırmaya çalışırken 48-49 yaşlarında öldürüldü.^{[6]Yangın, İlhami. Osmanlı'da Sosyalizm. Bilgeoğuz Yayınları, 2009, s. 66.} Oğullarının eğitim masrafları, Sultan II. Abdülhamid tarafından karşılandı. Derecskey'in çocuklarından Mehmet Fahri Şundur, PTT'nin ilk genel müdürüdür.^{[7]Ekşi, Emre Ö.. Derecskei İskender pasa története. Magyarország Ankarai Nagykövetsége és Isztambuli Főkonzulátusa, Haziran 2017, s. 20.}