Kurbankulu Berdimuhammedov

Kurbankulu Berdimuhammedov (Türkmence: Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow; d. 29 Haziran 1957; Babarap, Göktepe), Türkmen siyasetçi ve Türkmenistan'ın ikinci cumhurbaşkanıdır. Asıl mesleği diş hekimliği olan Berdimuhamedov, 1997'de başlayarak Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov yönetiminde ve 2001'de başlayarak başkan yardımcısı olarak görev yaptı. 21 Aralık 2006'da Niyazov'un ölümünden sonra başkan vekili oldu ve ardından Şubat 2007'de cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandı. Oylamada anlamlı bir muhalefetle karşılaşmadı ve ezici bir farkla kazandı (%89,23).^{[1]New Turkmen President Sworn In. 14 Şubat 2007.} Şubat 2012'de cumhurbaşkanlığı seçimlerinde %97 oyla yeniden seçildi. Şubat 2017'de cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların %97,69'unu alarak üçüncü bir dönem için yeniden seçildi.^{[2]Turkmen President Extends Rule In Tightly Controlled Vote Radio Free Europe/Radio Liberty (rferl.org). 13 February 2017. Retrieved on 24 February 2017.[3]Turkmen president sworn in for second term.}

Berdimuhamedov, oğlu Serdar Berdimuhamedov'un kazandığı demokratik olmayan bir erken cumhurbaşkanlığı seçimine katılmayarak cumhurbaşkanlığı görevini bıraktı. Oğlu 19 Mart 2022 bir sonraki cumhurbaşkanı olarak siyasi bir hanedan kurdu.^{[4]Turkmenistan holds inauguration of new president (UPDATE). 19 Mart 2022.}

Selefi gibi, Berdimuhammedov da bir kişilik kültünün öznesi olduğu otoriter bir rejim yönetti. İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre Berdimuhammedov, akrabaları ve meslektaşları sınırsız güce sahip olup kamusal yaşamın tüm yönleri üzerinde tam kontrole sahiptir.^{[5]World Report 2014: Turkmenistan. Hrw.org.} Türkmen dilinde "koruyucu" anlamına gelen Arkadag adlı unvanını kullanmaktadır.^{[6]Turkmenistan: President Gurbanguly Berdymukhammedov is awarded the status of Arkadag – protector - Ferghana Information agency, Moscow. Enews.fergananews.com.}

İlk yılları

Berdimuhammedov, 29 Haziran 1957 tarihinde Ahal ilinin günümüzde Göktepe (Gökdepe) olarak adlandırılan Babarap köyünde doğmuştur. Babası Melikkulu Berdimuhamedoviç Berdimuhamedov, annesi Ogulabat Atayevna Kürreyeva'dır.^{[7]Türkmenistanyň Prezidentiniň Arhiw gaznasy (2012). Watanyň Wepaly Ogly. Ashgabat: Türkmen döwlet neşirýat gullugy}

Altı çocuklu bir ailenin tek oğludur. Berdimuhamedov'un babası, bir gardiyan müfrezesinde kıdemli bir içişleri bakanlığı memuru olarak çalıştı. Polis albayı olarak emekli olmuştur.^{[8]US embassy cables: Turkmenistan president ‘not a very bright guy’. The Guardian.}

Kurbankulu Melikkuliyeviç Berdimuhammedov; 1979 yılında Türkmen Devlet Tıp Enstitüsü'nün Diş Hekimliği Fakültesi'ni bitirdi. Daha sonra Sağlık Bakanlığı'na bağlı kurumlarda ve aynı zamanda tıp enstitüsünde öğretim görevlisi olarak 1997 yılına kadar çalıştı.

Siyasi yaşamı

1996 yılında S. A. Niyazov hastanesinin başhekim görevindeyken tanınmış Türk iş adamlarından Ahmet Muhittin Türk ile Stomadent isimli Protez diş fabrikasını kurdu. Kanunî olarak bakanların ticaret yapmalarının yasak olmasından dolayı ortaklıktan ayrılarak 1997 yılında sağlık bakanlığı görevine atandı. 2001 yılında Saparmurat Türkmenbaşı tarafından devletin başkan yardımcılığı görevine getirildi ve aynı zamanda sağlık bakanlığı görevini de sürdürdü. 2004 yılında sağlık alanında yaptığı reformlar çok eleştiri almıştır.

Saparmurat Türkmenbaşı'nın ölümü sonrasında 21 Aralık 2006'da cenaze töreni komisyon başkanı seçildi; aynı gün de Türkmenistan Meclisi, kendisini geçici cumhurbaşkanı olarak seçti.^{[9]Arşivlenmiş kopya.}

Berdimuhammedov; 26 Aralık meclis toplantısında 11 Şubat 2007 tarihinde yapılan cumhurbaşkanı seçimleri için aday gösterildi. Bu seçimlerde kendisiyle birlikte altı aday yarıştı. Berdimuhammedov, seçmenlerin %99'unun oylamaya katıldığı seçimde oyların %89,23'ünü alarak kazandı.^{[9]Arşivlenmiş kopya.}

14 Şubat 2007 gününde cumhurbaşkanı, yemin töreni sonrasında resmen görevine başlayarak Türkmenistan'ın ikinci devlet başkanı oldu. Görev süresi beş yıldır. Yemin törenine Türkiye'den başbakan Recep Tayyip Erdoğan katıldı. Kazakistan'dan devlet başkanı Nursultan Nazarbayev, Afganistan'dan devlet başkanı Hamid Karzai, Gürcistan'dan devlet başkanı Mihail Saakaşvili, Ukrayna'dan cumhurbaşkanı Viktor Yuşçenko, Özbekistan'dan meclis başkanı Halilov Erkin katıldı.^{[10]http://www.cbsnews.com/stories/2007/02/14/ap/world/mainD8N9AF083.shtml}

Şubat 2012'deki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların %97'siyle yeniden seçildi. Şubat 2017 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların %97,69'uyla üçüncü bir dönem için tekrar seçildi.^{[11]Turkmen President Extends Rule In Tightly Controlled Vote Radio Free Europe/Radio Liberty (www.rferl.org). 13 Şubat 2017. Retrieved on 24 February 2017.[3]Turkmen president sworn in for second term.}

Kurbankulu Berdimuhammedov 12 Şubat 2022 tarihinde istifaya hazır olduğunu ve oğlunun yerine geçmesini beklediğini söylemesinin ardından 12 Mart 2022 için erken cumhurbaşkanlığı seçimi ilan etti.^{[12]Turkmenistan to Hold Snap Presidential Vote in March.}

Hakkında yapılan eleştiriler

Totalitarizm suçlamaları

Berdimuhamedov göreve geldikten sonra kırsal alanlarda seyahat kısıtlamalarını kaldırdı ve kütüphaneleri yeniden açtı. Ayrıca Niyazov'un geniş kişilik kültünü engellemek için adımlar attı. Daha önce cumhurbaşkanı herhangi bir yere vardığında onu selamlamak amacıyla yapılan ayrıntılı müzik ve dans yarışmalarına son verilmesi çağrısında bulundu. Ayrıca herhangi bir simge, kurum veya şehri yeniden adlandırma hakkından vazgeçti,^{[13]Turkmenistan Restricts Presidential Prerogatives.} ayların geleneksel isimlerini restore etti ve altından yapılmış, etrafında dönen meşhur Niyazov heykelini Aşkabat'ın merkez meydanından taşıma planlarını açıkladı.^{[14]Ex-Turkmen leader's statue moved. 3 Mayıs 2008.} Ancak, açıkça Batı tarzı demokrasiye doğru her türlü hareketi reddetti.^{[15]Fresh optimism in Turkmenistan. 21 Aralık 2007.}

2008 yılında uzun süredir başkanlık güvenlik detaylarının şefi ve eski başkan Niyazov'un kişilik kültünün ana savunucularından Akmurat Recepov'u görevden aldı.^{[16]Turkmenistan: New President Sacks Long-Serving Security Chief. EurasiaNet.org, 15 Mayıs 2007.} 2011 yılında YouTube'da yayınlanan bir videoda şarkı söyledi.^{[17]The Talented Mr. Berdymukhammedov , Rferl.org, 16 Ağustos 2011}

Temmuz 2013'te Jennifer Lopez, Berdimuhamedov'a söylediği Doğum Günün Kutlu Olsun şarkısı için açıkça özür dilemiştir. Sponsorlu bir konser öncesinde Türkmenistan'daki insan hakları konularının farkında olmadığını ifade etmiştir.^{[18]Jared Anderson, Jennifer Lopez Apologizes for Celebrating Resource-Rich Dictator , Cnbc.com, 2 Temmuz 2013} Ağustos 2013'te Berdimuhamedov, görünüşte "partizan siyasetinin üstünde" kalmak ve "çok partili bir sistemi desteklemek" için Türkmenistan Demokrat Partisi üyeliğini başkanlığı süresince askıya aldı.^{[19]Turkmen president quits top party.}

Mayıs 2013'te bir yarış sırasında atından düştü. Düşüşü televizyonda sansürlendi, ancak online ortama sızdı.^{[20]Gurbanguly Berdymukhamedov, Turkmenistan President, Falls Off Horse During Race (VIDEO) , Huffingtonpost.com, 6 Aralık 2017} 11 Ağustos 2019'da, HBO'nun John Oliver'le Geçen Hafta Tonight bölümünde bir olayda iki klipte yer aldı.

2015 yılında Aşkabat'ta beyaz mermer bir sütunun üstünde ata binen altın bir Berdimuhamedov heykeli dikildi.^{[21]A horse, a horse … Turkmenistan president honours himself with statue. 25 Mayıs 2015.[22]Adam Taylor, Turkmenistan’s leader, infamous for falling off a horse, unveils a giant statue of himself riding a horse , Washingtonpost.com, 25 May 2015}

Uluslararası gözlemcilere göre Berdimuhamedov, günümüzde "Dünya'nın en baskıcı" ve "kapalı" rejimlerinden birini yönetiyor. Freedom House, Berdimuhamedov'un göreve başlamasından bu yana Türkmenistan'ı Dünya sıralamasında özgürlüğün dibine yakın bir yere yerleştirdi; 2017 yılında ülke, siyasi ve medeni haklar konusunda toplam puanların en düşük olduğu 11 ülkeden biriydi.^{[23]Freedom in the World 2017.} İnsan Hakları İzleme Örgütü, Berdimuhamedov'un sadece kamusal yaşam üzerinde tam bir kontrole sahip olmadığını, aynı zamanda "alternatif siyasî veya dînî ifadeyi" tolere etmeyen ve medya üzerinde tam bir kontrole sahip olan bir rejime başkanlık ettiğini belirtti.^{[24]World Report 2017: Turkmenistan. Human Rights Watch.} Sınır Tanımayan Gazeteciler, Berdimuhamedov'un görev süresinin büyük kısmı için Türkmenistan'ı Basın Özgürlüğü Endeksi'nin en altına yerleştirdi. 2017 yılında RWB, Eritre ve Kuzey Kore'den önce ankete katılan 180 ülkeden 178'inci olarak Türkmenistan'ı seçti. RSF, Türkmenistan'da İnternet erişiminin oldukça sansürlendiğini ve uydu çanaklarının hükûmet yetkilileri tarafından kaldırıldığını belirtti.^{[25]Turkmenistan at 2017 Press Freedom Index}

Eylül 2016'da Türkmenistan Parlamentosu, cumhurbaşkanlığı görevinin dönem sınırlarını kaldırdı ve bu da Berdimuhamedov'un üçüncü bir dönem için seçilmesine izin verdi.^{[26]Damien Sharkov, Turkmenistan votes to allow president rule indefinitely , Newsweek.com, 14 Eylül 2016} Temmuz 2018'de torunu ile bir rap videosunda yer aldı. Daha önce kamerada ağırlık kaldırmış ve aynı zamanda DJ rolünü üstlenmiştir.^{[27]Turkmenistan's president performs in rap video with his grandson – video , Theguardian.com, 11 Temmuz 2018}

Ocak 2019'da Berdimuhamedov'un kararnamesi ile hükûmet, Türkmenistan Bilimler Akademisi'nin devlet finansmanını yavaş yavaş sona erdirecek; üç yıl içinde kullanımdan kaldırılacaktır.^{[28]Turkmenistan to cut state funding for science. The Washington Post, 30 Ocak 2019.}

Bireysel hakların ihlali

Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütünün düzenlediği Basın Özgürlüğü Endeksi'nde, Türkmenistan 178 ülke arasından 176. sırada yer alıyor.^{[29]В рейтинг худших диктаторов мира попало трое из СНГ. Политика.}

Türkmenistan, eski SSCB ülkeleri arasında en çok siyasi mahkûm barındıran ülke konumundadır.^{[30]2014 OSCE Human Dimension Implementation Meeting, Working Session 5, Wednesday 24 Eylül 2014: Rule of Law 2.}

Yolsuzluk

Ülke ekonomisi tamamen devlet kontrolü altındadır. Yabancı yatırımcıları ülkeye çekmeye yönelik çok sayıda girişim genellikle uluslararası mahkemelerde açılan davalarla sonuçlanmaktadır. 2018'de Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Merkezi (tahkim, Dünya Bankası örgütlerinin bir parçası) Sece Inşaat (Türkiye) ve yatırım şirketi Unionmatex Industrieanlagen GmbH'den (Almanya) Türkmenistan aleyhine davalar açmışlardır.

2019'da Belarus inşaat şirketi Belgorkhimprom, Türkmenistan'ın yaklaşık 200 milyon dolar ödemesi gerektiğini belirterek mahkemeye benzer bir iddiada bulundu.^{[31]Editor. "Туркменхимия" задолжала "Белгорхимпрому" более $150 млн за строительство Гарлыкского ГОКХроника Туркменистана. Хроника Туркменистана, 1 Şubat 2019.[32]Ад инвестора. Несколько реальных историй людей и компаний, решившихся вложить деньги в Туркменистан.}

Yatırımcılar Türkmen yetkililere karşı ayrımcılık, siyasallaştırılmış bürokrasi ve yüksek düzeyde yolsuzluktan bahsedilmektedir.^{[33]Как Туркменистан, кидая инвесторов, подтверждает свои подвальные индексы.}

Şeffaflık Uluslararası Yolsuzluk Algısı Endeksi'nde Türkmenistan 2018'de 180 ülke arasında 161. sırada yer aldı. Bu, Doğu Avrupa ve Orta Asya'daki ülkeler arasında en düşük puandır.^{[34]Transparency International: Туркмения лидирует в мировом рейтинге коррупции. EADaily.[35]e.V, Transparency International. Corruption Perceptions Index 2018. transparency.org.}

Türkmenistan 2019'da ekonomik özgürlük sıralamasında 180 ülke arasında 164. sırada yer almıştır.^{[36]Index of Economic Freedom: Promoting Economic Opportunity and Prosperity by Country. heritage.org.}

Sağlığı

20 Temmuz 2019'da bir Türkmen muhalefet medyasının YouTube kanalı, Berdimuhamedov'un 61 yaşında tatildeyken öldüğünü bildirdi. 15 Temmuz'dan beri izinli olduğu söyleniyordu. Bu raporlar, ertesi gün birçok Rus medya kuruluşu tarafından yayınlandı.^{[37]Пресс-служба президента Узбекистана подтвердила, что лидер Туркмении жив. govoritmoskva.ru.[38]Умер президент Туркменистана Гурбангулы Бердымухамедов, сообщили СМИ. 21 Temmuz 2019.} Türkmenistan'ın Kırgızistan Büyükelçisi Shadurdy Mereov ve Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı bu iddiaları 21 Temmuz'da reddetti. Türkmenistan Kroniği'ne göre Berdimuhamedov, annesi orada tıbbi tedavi gördüğü ve durumu kritik olduğu için Almanya'ya gitti.^{[39]Embassy of Turkmenistan refutes media reports about death of Gurbanguly Berdimuhamedov. 21 Temmuz 2019.}

Özel hayatı

Hobileri

Başkanlıktan, dişçilik kariyerinden ve siyasi kariyerinden boş zamanlarında Türkmen propagandasına göre Türkmenistan'da popüler olan kitaplar yazmaktadır.^{[40]VIENNA, REPUBLIC OF AUSTRIA - EMBASSY OF TURKMENISTAN. austria.tmembassy.gov.tm.[41]ahat-teke.org. ahal-teke.org.[42]The book dedicated to the 60th anniversary of President Gurbanguly Berdimuhamedov was published – tpetroleum.[43]Turkmenistan president lauds tea-drinking in new book | Chronicles of Turkmenistan. 24 Mart 2016.} Kitap yazmanın yanı sıra şarkı yazmak, DJ'lik yapmak ve sağlık faaliyetlerinde bulunmasıyla tanınır.^{[44]Turkmenistan, Source: Chronicle of. Turkmenistan's president performs in rap video with his grandson – video. The Guardian, 11 Temmuz 2018.[45]INTERVIEW OF THE PRESIDENT OF TURKMENISTAN FOR THE TURKMENISTAN MAGAZINE | Turkmenistan.ru.}

2019 yılında Berdimuhammedov, ülkesinin spora olan bağlılığı nedeniyle Uluslararası Bisiklet Birliği'nin (UCI) en yüksek ödülüne layık görüldü.^{[46]The President of Turkmenistan Awarded with UCI Certificate. Business.com, 4 Temmuz 2019.}

Dış bağlantılar

• Resmî internet sitesi

* Who Is Gurbanguly Berdymukhammedov? * RFE/RL: Gurbanguly Berdymukhammedov.Turkmen Assembly Approves Acting President To Run In February PollActing Turkmen President Cleared To Run In February ElectionTurkmenistan Registers Presidential Candidates * BBC: Kurbanguly Berdymukhamedov.Turkmenistan country profile, then Gurbanguly Berdymukhamedov Turkmen 'heir apparent' emerges * Reuters: Kurbanguly Berdymukhamedov.National, World and Business News | Reuters.comNational, World and Business News | Reuters.comUPDATE 1-Lightning sparks blaze at NJ chemical tank-media | Top Business News | Reuters.com * The New York Times: Gurbanguly Berdymukhammedov.https://www.nytimes.com/2006/12/27/world/asia/27turkmenistan.html https://www.nytimes.com/2006/12/30/world/asia/30turkmenistan.html?ref=asia * The Associated Press: Gurbanguli Berdymukhamedov.The San Diego Union-Tribune - San Diego, California & National News</ref>, * "Turkmenistan: Change Of Leadership Presents Many Dangers" , Radio Free Europe/Radio Liberty, December 22, 2006.Press-Uz.info, December 22, 2006 (in Russian). * Turkmenistan Votes for Presidential Successor * Türkmenistan yeni liderini seçti, Yemin törenine Erdoğan da katıldı