III. Osman

III. Osman (Osmanlı Türkçesi: عثمان ثالث Osmân-ı Sâlis) (3 Ocak 1699 Edirne - 30 Ekim 1757 İstanbul), 25. Osmanlı padişahı ve 104. İslam halifesidir. II. Mustafa'nın oğlu ve I. Mahmud'un kardeşidir. Annesi Şehsuvar Sultan'dır. Hükümdarlık dönemi 1754-1757 yılları arasıdır.

Sadrazamların sahip olduğu nüfuzu azaltmak amacıyla pek çok defa bu makamda değişiklikler yaptı ve saraydan devlet işlerine karışarak sadrazamları zayıflatmaya çalıştı. Prusya Kralı II. Friedrich, gönderdiği bir heyetle Osmanlı ile ticaret ve dostluk antlaşması yapmak için girişimlerde bulundu, ancak Osmanlı İmparatorluğu tarafsız kalmayı tercih etti.^{[1]FİKRET SARICAOĞLU, "OSMAN III", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-iii (24.10.2022).} Döneminde İstanbul'un en büyük yangınlarından birisi meydana geldi. Bu yangından sonra Bâb-ı Âli ve Deftedarlık yeniden inşa edildi. Şimşirlik binasında bazı değişiklikler yapıldı: duvarları alçalttırdı, binaya pencereler açtırıp, bahçe, havuz ve çeşmeler inşa ettirdi.^{[2]Afyoncu, Erhan (2019). Herkes İçin Kısa Osmanlı Tarihi (1302-1922), Yeditepe Yayınevi, ss.203-205}

Kıyafet konusunda bazı düzenlemeler gerçekleştirildi. Halkın devlet adamları gibi giyinmeye başladığı gerekçesiyle, samur gibi devlet ricalinin giydiği kürklerin halk tarafından giyilmesi ve atlarda gümüş takımların kullanılması yasaklandı. Ayrıca, genç kadınların fazla süslü ve moda giysilerle sokağa çıkmamaları ve bol ve geniş ferace giyinmeleri konusunda emirler yayınlandı; kadınların çarşı ve sokağa işleri dışında çıkmamaları ve Cuma Selamlığı'nda görünmemeleri de emredildi. Müslüman olmayanların kendilerine özgü kıyafetlerin dışında bir kıyafet giymemeleri de üzerinde durulan konulardandı. İzni olanların dışındaki gayrimüslimlerin ata ve üç çifte kayığa binmemeleri yolunda fermanlar yayınlandı. Bunun dışında, bu dönemde de İstanbul'a göçün engellenmesi için çabalar gösterildi.^{[2]Afyoncu, Erhan (2019). Herkes İçin Kısa Osmanlı Tarihi (1302-1922), Yeditepe Yayınevi, ss.203-205}

İlk yılları

III. Osman, 3 Ocak 1699'da Edirne Sarayı'nda doğdu. Babası II. Mustafa, annesi Şehsuvar Sultan'dır. I. Mahmud'un üvey kardeşiydi. 1703'te babası tahttan indirilince İstanbul'a geri götürülerek kafese hapsedildi. III. Osman 51 yıl Şimşirlik Dairesi'nde yaşadı.

1705'te diğer şehzadelerle birlikte gizlice sünnet edildi. Amcası Sultan III. Ahmed'in maiyetindeki şehzadelerle birlikte Edirne'ye gitti. Daha sonra şehir içinde ve dışında padişah gezilerine de katıldı. 1 Ekim 1730'da ağabeyi Mahmud'un tahta çıkmasıyla birlikte tahtı bekleyen en büyük şehzade oldu.^{[1]FİKRET SARICAOĞLU, "OSMAN III", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-iii (24.10.2022).}

Saltanatı

Babası tahttan indirildiği sırada henüz dört yaşındaydı. Babasının ölümünden sonra Edirne'den İstanbul'a getirilen III. Osman, 17. yüzyıldan itibaren uygulanan şehzadelerin sancaklar yerine sarayda yetiştirilmesi gereği Topkapı Sarayı'nda Şehzadegan Dairesi'ne kapatıldı ve burada 51 yıl kapalı kaldı. Yumuşak karakteri olmasına karşın, çabuk kızar ve sinirli hareket ederdi.^{[3]Arşivlenmiş kopya.}

Özellikle yalanı ve rüşveti sevmeyen bir insandı. Ağabeyi Sultan I. Mahmud'un aksine müziği sevmez ve kadınlara iltifat etmezdi.^{[3]Arşivlenmiş kopya.}

Sultan III. Osman musikiden nefret ettiği için müzisyen cariyelerin bir kısmını saraydan uzaklaştırdı. Sarayda dolaşırken cariyelerle karşılaşmak istemediği için ayakkabılarına demir ökçeler taktırmıştı. Ökçelerden çıkan sesi duyan cariyeler padişahın geldiğini öğrenip yoldan çekiliyorlardı.^{[4]John Freely. Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul. Penguin, 2000, s. 210.} 2 yıl, 10 ay, 18 gün saltanat sürmüş ve bu süre içinde yedi tane vezir-i azam değiştirmiştir. 30 Ekim 1757 tarihinde şirpençeden^{[5]Arşivlenmiş kopya.} dolayı ölmüş ve Yeni Cami Turhan Valide Sultan türbesine defnedilmiştir.^{[3]Arşivlenmiş kopya.}

Döneminde yapılan bazı eserler

İstanbul'da mimari çalışmalara devam edilmiş, I. Mahmud döneminde yapılmaya başlanan Nuruosmaniye Camii tamamlanmıştır.

Bunun dışında Üsküdar'da İhsaniye Camii ve İhsaniye Mescidi'ni yaptırdı. Caminin yanına medrese, kütüphane, imaret, sebil ve çeşme de yaptırıp tamiratı ve masraflarının karşılanması için vakıflar tesis ettirdi. Midilli Adası Sığrı Limanı'nda, Malta korsanlarına karşı bir kale inşa edilerek tahkim edildi. Bâb-ı Âlî'nin inşası tamamlandı. Osmanlı Devleti'nin ilk deniz feneri olan Ahırkapı Feneri de III. Osman devrinde yapıldı.

Ailesi

Eşleri

Leyla Başkadın
Zevki Kadın
Ferhunde Emine Kadın^{[6]Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. baskı, s. 330}

Çağatay Uluçay, III.Osman'ın iki cariyesinin ismini verir: Zevki Kadınefendi ve Ferhunde Emine Kadınefendi. Üçüncü eş (kadınefendi) unvanını taşıyan Zevki Kadınefendi, 1755 yılında Fındıklı'da kadınların kullanımı için kendi adını taşıyan bir çeşme yaptırmıştır. Dördüncü eş unvanına sahip olan Ferhunde Emine Kadınefendi 1791 yılında veya bundan kısa bir süre önce vefat etmiştir. Uluçay onlar hakkında başka bir ayrıntı vermemekle birlikte, III. Osman'ın sadece üç yıl hüküm sürmesine rağmen çok sayıda cariyesi bulunduğunu, ancak bunlar hakkında son derece az şey bilindiğini belirtir.

Anthony Alderson, The Structure of the Ottoman Dynasty (Osmanlı Hanedanının Yapısı) adlı eserinde III. Osman'ın iki cariyesini listeler; ancak onlara farklı isimler verir: Leyla Kadınefendi (1794 yılında vefat etmiştir) ve Zerki Kadınefendi. III. Osman'ın vefatından sonra Leyla Kadınefendi, Mehmed Emin Bey (ö. 16 Temmuz 1785) ile evlendi ve bu evlilikten Feyzullah (ö. 12 Ağustos 1792) adında bir oğlu dünyaya geldi. Uluçay, Alderson'ın III. Osman'ın cariyeleri hakkındaki bilgileri Mufassal Osmanlı Tarihi adlı eserden kopyaladığını belirtir. Birden fazla eşi olmasına rağmen, III. Osman'ın hiç çocuğu olmadı.

Popüler Kültür

Türk metal grubu Pentagram'ın Lions in a Cage şarkısı III. Osman'ı anlatmaktadır.

Dış bağlantılar

say.348-356
say.240-246