Hacı Salih Paşa

Hacı Sâlih Paşa veya İzmirli Sâlih Paşa (d. İzmir – ö. Aralık 1828, Konya), II. Mahmud saltanatında, Benderli Ali Paşa'nın azlinden sonra, 30 Nisan 1821 - 10 Nisan 1822 târihleri arasında bir yıl altı ay on gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.^{[1]SÂLİH PAŞA, Hacı - TDV İslâm Ansiklopedisi.}

Hayatı

Erken kariyeri

1760-1770 yıllarında İzmir'de doğmuş olup Rum veya Dönme^{[2]Danişmend, İsmail H.. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi: Osmanlı Devlet Erkânı. Türkiye Yayınevi, 1971, s. 72-73.} asıllıdır. Gençliğinde İstanbul'a giderek Müslüman oldu. 1813'te kapıcıbaşı, akabinde baruthâne nâzırı yapıldı. 1820'de kendisine vezâretle Çirmen Sancağı verildi. Benderli Ali Paşa 29 Mart 1821'de sadârete getirildiğinde Sâlih Paşa, kendisi İstanbul'a ulaşıncaya kadar vekâleten sadâret işlerini yürüttü. Sâlih Paşa aynı zamanda Edirne Eyâleti'nin ve Çirmen Sancağı'nın idâresini de deruhte etmiş bulunuyordu.

Sadrâzamlığı

Benderli Ali Paşa 30 Nisan 1821'de azledilince Sâlih Paşa sadrâzam tâyin edildi. Kısa sadâreti boyunca Yunan İsyânı ile uğraştı. Mora, Rumeli ve Anadolu'daki olaylar İstanbul'a da yansıdı; baruthâneler gibi hassas yerlerde güvenlik tedbirleri artırıldı. 31 Mart 1821'de Rumların silâhsızlandırılmasına dâir fermân çıkarılmış, uygulaması Sâlih Paşa'ya bırakılmıştı. Sultan II. Mahmud, Sâlih Paşa'yi atayan fermànda Rumları kontrol altına alması için kendisine tam yetki verdi.

Sâlih Paşa sadrâzam olduktan sonraki ikinci günde, Arnavutköy başpiskoposu ile birlikte 12 Rum'u îdam ettirdi. Hemen ardından yedi Rum daha îdam edildi. Bu îdamlar ve Yunan isyâncıların yaptığı katliam haberleri İstanbul'daki Müslüman halkı heyecanlandırdı ve olayların artmasına yol açtı. Sâlih Paşa'nın sadâreti sırasında eski Rum patriği VI. Kirillos ile birtakım kocabaşlar ve diğer ileri gelenlerin isyâncı olarak îdam edildiği rivâyet edilir.

Sâlih Paşa ayrıca Ayvalık bölgesindeki isyânı bastırmak, Rumlara karşı Arnavut grupların işbirliğini sağlamak, paralı asker tutacak para bulmak, Müslüman halkın şiddet eğilimlerini kontrol altına almak ve Osmanlı'daki Müslümanlar arasında birlik oluşturmak zorunda kaldı.^{[3]Ilıcak, H. Şükrü (2021). "Ottoman Context". In Kitromilides, Paschalis M.; Tsoukalas, Constantinos (eds.). The Greek Revolution: A Critical Dictionary. Belknap Press of Harvard University Press. ss. 63–64, 69.}

Sâlih Paşa, hükûmet içinde nüfuzlu Hâlet Efendi ile çekişme hâlindeydi. Bir ara Sâlih Paşa ve Şeyhülislâm Yasincizâde Abdülvehhab Efendi, Hâlet Efendi'nin görevini ihmal ettiğini tespit ettiler; zîra ambaralar gereği gibi dolu değildi ve tersânelerin ihtiyaçları karşılanmamıştı. Ayrıca Yeniçerilerin Hâlet Efendi'ye desteği azaldığı için Sâlih Paşa bunu onu ortadan kaldırmak için uygun bir fırsat olarak değerlendirdi. Ne var ki Hâlet Efendi önleyici davranarak Sâlih Paşa ile şeyhülislâmın azledilmesini sağladı.

Sâlih Paşa'nın sadrâzamlık mührü 10 Kasım 1822'de alındı. Akabinde Topkapı Sarayı'ndaki îdam yeri olan Balıkhâne Köşkü'ne gönderildi. Birkaç saat îdamını bekledikten sonra Gelibolu'ya sürgün edildi. Sâlih Paşa, mallarına el konulmayacağını ve azlinin Yeniçerileri yatıştırmak için yapıldığını öğrendi. Şeyhülislâm da aynı anda azledilerek İznik'e sürgün gönderildi.

Son yılları

Şubat 1823'te Anadolu vâlisi, birkaç ay sonra da Şam vâlisi oldu. Sonra emîr-i hac olarak görev yaptı. Kendisi de hac farîzasını yerine getirdiğinden "Hacı" olarak anılmaya başlandı. Ocak 1824'te Kars muhâfızı ve Bayazıt mutasarrıfı tâyin edildi. 1825 veya 1827'de Bozok vâliliğine getirildi. 1826'da yeniden Şam vâlisi oldu. 1827 veya 1828'de Konya'ya sürgün edildi ve 1828'de orada öldü.