Habiburrahman Şakir

Habiburrahman Şakir el-Bulgari (Хәбибрахман Шакир әл-Болгари; 10 Aralık 1903-18 Nisan 1975), Finlandiya Tatarları arasında imam ve yazar. Günümüz Tataristan'ında doğan Şakir, 1940'ların sonlarında Tampere'ye vardığında Fin Tatar cemaatinin bir parçası oldu. Şakir, İslam dünyasında saygın bir ilahiyatçı olarak biliniyordu. Suudi Arabistan kralı tarafından davet edilen Şakir, 1972'de eşiyle birlikte Mekke'ye hacca gitti. Finlandiya'ya gitmeden önce Şakir'in öğrencilerinden biri de Pakistan'ın daha sonraki cumhurbaşkanı Zülfikar Ali Butto olan Hindistan'da öğretmenlik yaptı.

Şakir, Kürt ilahiyatçı Said Nursi ile yazışıyordu. "İlk Avrupalı Nur talebeleri" arasında sayılmaktadır.^{[1]Finlandiya'dan Said Nursi'ye gönderilen mektubun perde arkası.} Şakir ayrıca Cezayirli milliyetçi Ahmed Tevfik el-Medeni ile de temas halindeydi.^{[2]Что связывало татарского имама с мусульманами Северной Африки?.}

Biyografi

Habiburrahman Şakir (el-Bulgari), 10 Aralık 1903 tarihinde günümüzde Tataristan'ın Kamsko-Ustyinski rayonunda bulunan Danış avılı köyünde doğdu.^{[3]Shakir, Habibur-Rahman (interview, 1969, perinnearkisto AK/1491)} Gençlik yıllarında Şakir, Buhara ve diğer yerlerde on yıl boyunca teoloji okudu. Rus Devrimi sırasında Şakir, gelecekteki eşi Bibireyhane Veliullah ile tanıştığı Kabil'e kaçtı.^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54}

1947'de Musa Bigiyev'in tavsiyesi üzerine Şakir, Finlandiya'nın Tampere şehrine taşındı ve burada yerel Tatar cemaatinin imamı oldu. Bundan önce Peşaver'de imam olarak görev yaptı ve 1942'de öğrencilerinden biri Pakistan'ın gelecekteki cumhurbaşkanı Zülfikar Ali Butto olan Bombay'a taşındı.^{[5]Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian).} Oradan Finlandiya'ya ulaştı.^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54}

Finlandiya'da Şakir ayrıca muhabir ve yayıncı olarak da çalıştı. Şakir, 1949'da Finlandiya İslam Mücellesi (daha sonra İslam Mecellesi) adlı aylık bir dergi çıkarmaya başladı. Dergi hem yurt içinde hem de yurt dışında okunuyordu. Diğer yayınlarından bazıları, örneğin Semihullah Vafin ile birlikte yazdığı Din derésleré ve Islam tarihçesé adlı eseri ve yakın arkadaşı sanatçı Aisa Hakimcan ile birlikte Abdullah Tukay onuruna hazırladığı bir kitapçıktır. Şakir'in şiir ve biraz da kurgu yazdığı bilinmektedir. Oyunlarından biri "Niyaz Beyni Mirası" adını taşır. Oyunun ana temaları kadercilik ve özgür iradeydi.^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54[5]Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian).}

Bir İslam ilahiyatçısı olarak Şakir, Finlandiya'ya gelmeden önce bile büyük saygı görüyordu. Din hakkında soruları olan kişiler tarafından düzenli olarak ziyaret ediliyordu. Geniş kütüphanesinden de ihtiyaç duyulduğunda yararlanılıyordu. Tatarcanın yanı sıra Türkiye Türkçesi, Arapça, Urduca ve Farsça da konuşuyordu.^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54}

Şakir, 1966'da Taşkent'e gitti ve eski dostu ilahiyatçı Ziyauddinhan bin İşan Babahan ile tanıştı.^{[6]Как индийский город Мумбаи связан с судьбой татарских богословов (Фото).}

Eşi Bibireyhane Şakir de dindar bir Müslümandı. Özellikle Tatar toplumundaki kadınlara dini konularda yardımcı oldu. Bibireyhane, hayatı boyunca Kazan'da 30 kadar dini eser yayınlayan tanınmış bir imam olan Şemsullah Veliullah'ın kızıydı.^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54}

Habiburrahman, 1972'de eşiyle birlikte Mekke'ye hacca gitti. Seyahatleri sırasında, onları ilk davet eden Suudi Arabistan kralıyla tanıştılar.^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54[5]Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian).}

Şakir, 18 Nisan 1975 tarihinde Tampere'de vefat etti ve eşiyle birlikte Helsinki İslam Mezarlığı'na gömüldü.^{[1]Finlandiya'dan Said Nursi'ye gönderilen mektubun perde arkası.} Bibireyhane ile Sekiz çocukları oldu; Muhammed Said, Rızaetdin, Saide, Raziye, Şihabeddin, Hamide, Kerime ve Sabire.^{[7]Baibulat 2004, p. 240} Kızı Hamide (Çaydam) bir Tatar dili öğretmenidir.^{[5]Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian).[8]Abrahamin tyttäret kysyvät: Mikä on meille pyhää?.}

Bazı yayınları

• Finlandiyä İslām Mäğälläse (1949-; Shakir / Fatih Arat)^{[9]Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379}

• Törek ïruģlarï (1950; Shakir / Zuhur Tahir)^{[9]Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379}

• Islam mecellesı (1950-1951; Shakir / Ömer Sali)^{[10]Islam mecellesi. Finna.}

• Din derésleré ve Islam tarihçesé (1962; Shakir / Semihullah Vafin)^{[4]Baibulat 2004, p. 52-54[9]Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379}

• Abdulla Tukay (1966 / 1969; Shakir / Aisa Hakimcan)^{[11]Abdulla Tukay. Finna, Temmuz 2025.[12]Abdulla Tukay.}

• Šarä'it al-īmān (1966; Shakir / Hatice Arifullha)^{[13]Šarä'it al-īmān. Finna.}

Ek okuma

• Baibulat, Muazzez: Tampereen Islamilainen Seurakunta: juuret ja historia. Gummerus Kirjapaino Oy, 2004. .

• Bedretdin, Kadriye: Tugan Tel: Kirjoituksia Suomen Tataareista. Suomen Itämainen Seura, 2011. .

Dış bağlantılar

• Татарский имам Хабибурахман Шакир: как учитель будущего президента Пакистана оказался в Стране тысячи озер

• Хабибурахман Шакир: тернистый путь в страну тысячи озер

• Хабибуррахман Шакир: тернистый путь в страну тысячи озер. Часть 2

• What connected the Tatar imam with the Muslims of North Africa? (in Russian)