Finlandiya Tatarları

Finlandiya Tatarları (Fince: Suomen tataarit, Tatarca: финляндия татарлары Volga Türkleri olarak da bilinirler - Fince: Volgan turkkilaiset) topluluğu yaklaşık 600-700 üyesi olan Finlandiya'daki etnik azınlık. Topluluk, 1800'lerin sonları ile 1900'lerin başları arasında, Mişer Tatar tüccarlarının Rusya İmparatorluğu'nun Nijni Novgorod Guberniyası göç etmesi ve sonunda Finlandiya'ya yerleşmesi ile kuruldu. Tatarlar, cemaatlerinin ana binasına Helsinki'de sahiptir. Farklı şehirlerde de kültür dernekleri kurdular. Finlandiya'daki ilk İslam topluluğudur.

Finlandiya Tatarlarının kimlikleri, ülkedeki tarihleri boyunca farklı referans noktalarına sahip olmuştur. İlk zamanlarda dini kimlikleriyle (Müslüman) biliniyorlardı. Daha sonra dilsel kimliklerini vurgulamaya başladılar ve daha çok Türk kökenlerine yaslandılar. O dönemlerde Türk kültüründen de etkilenmişlerdir. Fin Tatarları, olumsuz olarak düşünülen "Tatarlar" terimini büyük ölçüde "Türkler", "Kuzey Türkleri" veya "Volga Türkleri" ile değiştirmeye çalıştı. (Zaman zaman Kıpçaklarla bile özdeşleşmişlerdir). Daha sonra herkes aynı fikirde olmasa da Tatar adı bir kez daha benimsenmiştir.

Tatarlar, Fin toplumuna entegre olurken, bugüne kadar kendi kimliklerini korudular. Bununla birlikte, Finlerle artan karma evlilikler nedeniyle topluluğun geleceği hakkında artan bir endişe duygusu ortaya çıktı.

Recep Tayyip Erdoğan ve Abdullah Gül gibi Türk siyasetçiler Helsinki'deki Tatar cemaatini ziyaret ettiler.

Tarih

Finlandiya'daki ilk Müslümanlar

1800'lü yıllarda Fin topraklarında yaşayan Türk halklarının olduğu bilinmektedir. Büyük olasılıkla Rus Ordusunda görev yapan Kazan Tatarları ve Başkurtlardı. Finlandiya'da o dönemde de bazı Mollaların yaşadığı bilinmektedir.^{[1]Halén 1999, s. 1–2; Leitzinger 1996, s. 104}

Tatar Tüccarlarının Göçü

Tatarların Finlandiya'ya göçü 1800'lerin sonlarında ve 1900'lerin başlarında gerçekleşti. Geleneğe göre Finlandiya'daki ilk Tatar tüccarı, 1868'de Leningrad'dan Viipuri'ye gelen Hasan Hamidulla'nın (adı Hamidulla) büyükbabasıydı. Fin topraklarında ilk olarak adlandırılan diğer Tatar tüccarları Alautdin Salavat ve Samaletdin Yusuf'tur. Son Tatar göçü ise 1920'li yıllarda ülkeye yerleşen tüccarların ailelerini de ülkeye getirmesiyle yaşanmıştır.^{[2]Bedretdin 2011, ”Esipuhe”; Leitzinger 1996, s. 43.[3]Leitzinger 1996, s. 105, 107}

Bu tüccarlar çoğunlukla Nijni Novgorod Guberniyası Mişer Tatarları. Çoğu "Aktuk" (Актуково) adlı bir köydendi. İlk başta, bu Tatarlar kumaş, kürk, giysi ve sabun sattıkları Sankt Petersburg'a gittiler. Kısa süre sonra birçoğu Finlandiya gezilerine devam etti. Sonunda Finlandiya'ya yerleştiler, bazıları ise Sankt Petersburg'da ve kendi köylerinde kaldı.^{[2]Bedretdin 2011, ”Esipuhe”; Leitzinger 1996, s. 43.[4]Leitzinger 1996, s. 35.[5]Halén 1999, s. 4, 5, 10.}

Tatar ailelerinin göçü

1920'li yıllarda Finlandiya'ya yerleşen Tatarlar, ailelerini de ülkeye getirmeye başlamışlardır. Sonunda, 1930'larda, Finlandiya ile Sovyetler Birliği arasındaki sıkılaştırılmış sınır kontrolü nedeniyle evleriyle olan bağlantılarını kaybettiler. Birçok aile üyesi geride kaldı.^{[5]Halén 1999, s. 4, 5, 10.[6]Halén 1999, s. 6.}

1920'lerde Estonya'da da birkaç yüz Tatar yaşıyordu. 2. dünya savaşı sırasında bir kısmı mülteci olarak Finlandiya'ya geldi. Bazıları ülkede kaldı ve yerel Tatarlarla evlendi, diğerleri İsveç'e yolculuklarına devam etti.^{[7]Leitzinger 1996, s. 128–129.}

Kültürel oluşum

Fin Tatarları 1915'te bir dini dernek kurdular. Bu, Finlandiya'daki ilk İslami dernekti. 1925'te "Finlandiya Müslüman Cemaati" olarak bilinen bir cemaat kurdular. 1963'te adı "Finlandiya İslam Cemaati" olarak değiştirildi.^{[8]Leitzinger 1996, s. 159–162.}

1942'de Tampere'deki Tatarlar kendi cemaatleri olan "Tampere İslam Cemaati" ni kurdular. Aynı yıl Järvenpää'da ahşap bir cami inşa edildi.^{[8]Leitzinger 1996, s. 159–162.}

Tatarlar ayrıca kültürel dernekler (bkz. Tampere Türkler Birliği) kurdular.^{[8]Leitzinger 1996, s. 159–162.}

Finlandiya'da Kimlik

Finlandiya'daki Tatar diasporası her zaman birbiriyle çok bağlantılı olmuştur, kökleri çoğunlukla aynı bölgelere uzanmaktadır. Ancak kimlikleri söz konusu olduğunda aralarında çatışmalar yaşanıyor. Bu anlaşmazlıklar çoğunlukla etnonimleri olan Tatarlara odaklanmış, bazıları bunun yerine "Türk" olarak anılmayı tercih etmiştir. Bu konuşma, en azından 1800'lerin başlarında, örneğin İngiliz dilbilimci Arthur Lumley Davids'in "Tatarlar" şemsiye terimini "Türkler" ile değiştirmenin en iyisi olacağını düşündüğü zaman devam ediyordu.^{[9]Leitzinger 1996, s. 194-206.[10]Halikov, A. H. 1991}

Terim, tarihleriyle bağlantılı olsa da, aynı zamanda olumsuz bir çağrışımla bir Rus sıfatı olarak düşünülmüştür. Başlangıçta Rusya İmparatorluğu'nda yaşayan tüm Türk halklarına Tatar adı verilirken, bu grupların kendileri böyle bir terim kullanmıyorlardı. Volga Tatarları, ya Bulgarlar (bolğarlar) ya da genel olarak Müslümanlar (möselmanlar) ya da Türkler olarak tanımlanır. Sonunda bu Türk halkları Rus yetkililerden Tatar terimini aldılar.^{[10]Halikov, A. H. 1991[11]Gosudarstvennyje i titulnyje jazyki Rossii, s. 355. Moskva: Academia, 2002. ISBN 5-87444-148-4.[12]Р. Г. Мухамедова Татары-мишари. Историко-этнографическое исследование. — М.: «Наука», 1972 стр. 18}

Fin Tatar topluluğu, "Tatarlar" teriminden kurtulmaya çalıştı. Eve olan kökleri kaybolmuştu. Bu nedenle kimliklerine, gördükleri ilk bağımsız Türk milleti olan Türkiye Cumhuriyeti'nden (1923) bir tür referans noktası buldular. Başka bir deyişle, Türkiye onlara Türk kimlikleriyle bağlarını hissettirdi.^{[9]Leitzinger 1996, s. 194-206.}

Kendilerine kısaca "Türkler", "Kuzey Türkleri" veya "Volga Türkleri" demeye başladılar. Bazen kendilerine Kıpçaklar diyorlardı. Bazıları Türkiye'nin kendi kültürlerinden çok farklı olduğunu düşündü ve bu fikri reddetti. Rusya'daki Tatarların kendi bağımsız uluslarını kuracaklarından umutlu kaldılar. Bazı Tatarlar Türk vatandaşı oldu.^{[9]Leitzinger 1996, s. 194-206.}

Türk kültürü Finlandiya'daki Tatar kültürünü etkiledi. Örneğin derneklerinde "Tatarlar" değil, "Türkler" kelimesini kullanıyorlardı. Ä harfini Türkçe E ile değiştirdiler (Örneğin: Ahsän -> Ahsen). Arap alfabesini de Türkiye'den esinlenerek Latin alfabesine çevirdiler. Türk dili Tatar topluluğu arasında saygı görüyordu. Okullarında Tatar dilinin yanında öğretildi. Türkiye'nin etkisi 1900'lerin ortalarında en yüksek noktasına ulaştı.

Günümüzde Fin Tatarları kendilerine Türkler değil Tatar diyorlar. Bununla birlikte, bugün bile, bazı Tatarlar hala "Tatar" terimini sevmezler ve kendilerini "Türkler" olarak düşünürler.^{[13]Leitzinger 1996, s. 194–206; Halén 1999, s. 10.[14]Leitzinger 1996, s. 199[15]Halén 1999, s. 24.[16]Suikkanen 2012, s. 28–31.[17]Daher 1999, s. 298}

Savaş zamanı

Toplamda, Finlandiya Tatar topluluğunun 156 üyesi, Finlandiya tarafında Kış Savaşı ve Devam Savaşına katıldı. On tanesi hizmet ederken öldü. Ayrıca 7'si kalıcı olmak üzere 26 kişi yaralandı. Lotta Svärd örgütünde 21 Tatar kadın ameliyat edildi.^{[18]Leitzinger 1996, s. 242.[19]He taistelivat Suomen puolesta – yli 150 tataaria palveli talvi- tai jatkosodassa.}

Finlandiya'da Tatarların Tedavisi

Tatarlar, Finlandiya'da herhangi bir büyük ayrımcılığa maruz kalmıyor. Bazıları okulda zorbalık yaşadıklarını söylediler ama çoğunlukla Tatarlar çok iyi entegre oldular.^{[20]Leitzinger 1999, s. 43.}

Kültür

Din

Tatarlar Sünni Müslümanlardır. Dinlerini Finlandiya İslam Cemaatide yerine getiriyorlar. Ana bina Helsinki'de yer almaktadır. Tampere Tatarlarının ayrı bir cemaati vardır. Järvenpää'da Tatarların ahşap bir camisi vardır. Cemaate sadece Tatarlar üye kabul ediliyor, ancak tüm Müslümanlar gelip namaz kılabiliyor. Finlandiya'da Tatarlar sessiz bir İslami azınlık olarak biliniyor. Dinleri hakkında toplum içinde çok fazla konuşmazlar.^{[21]Marjamäki ja Kolehmainen 1980, s. 355.[22]Halén 1999, s. 18.[23]Tataarimoskeija: Suomalaistunutta muslimiyhteisöä eivät rahahuolet paina.}

Fin Tatarları, 1920'lerden beri Mekke'ye hac ziyaretinde bulunuyorlar.^{[24]Leitzinger 1999, s. 32.}

Cemaat uluslararası olarak iyi bağlantılara sahiptir. Birçok siyasetçi ziyaret etti; Türk siyasetçiler Recep Tayyip Erdoğan (Başbakan olarak) ve Abdullah Gül gibi. Diğerleri, örneğin Rüstem Minnihanov ve Habib Burgiba'yı içerir. Cemaatte Kırım Tatarı Abdurrahman Kaya ve Türk Enver Yıldırım gibi yurt dışından gelen imamlar da olmuştur. 2020 yılında cemaatin imamı Rusya doğumlu Ramil Belyaev'dir (Bilal).^{[25]Рустам Минниханов на встрече с татарами Финляндии: Мы всегда ставим вас в пример.[26]Turkish Prime Minister Meets Tatar Diaspora Leaders In Finland.[27]Leitzinger 1996, s. 165[28]Suomen tataareja johtaa pankkiuran tehnyt ekonomisti Gölten Bedretdin, jonka mielestä uskonnon pitää olla hyvän puolella.}

Dili

Finlandiya'daki Tatarlar, Tatar dilinin Mişer Lehçesini konuşur. Edebi dil olan Kazan Tatar lehçesinden biraz farklıdır. (Örneğin Mişar Tatarları Ğ ve Q harflerini kullanmazlar).^{[29]Leitzinger 1996, s. 39.[30]Baskakov, N.A.: Tjurkskije jazyki, s. 155–157, 160. Moskva: KomKniga, 2006. ISBN 5-484-00515-9.}

Finlandiya'daki Tatarlar, dillerini orijinal olarak Arap harfleriyle yazdılar. 1930'lardan itibaren Latin alfabesine geçmeye başladılar. Bu, Atatürk'ün ve ayrıca Yanelif'in etkisinde kaldı. Latin alfabesine geçiş kimileri tarafından karşı çıktı. 1960'lara gelindiğinde alfabeyi tamamen değiştirdiler, ancak bazıları sadece Arap harfleriyle yazmaya devam etti.^{[31]Nisametdin 1974, s. 306; Daher 1999, s. 295–297.}

Fin Tatar dili örneği:

"Allah keşergä kütärä almasılık eş yöklämi. Ägär ul yahşı eşlär kılsa (savabı) üzenä bulır, ägär naçar eş eşläşä (gönahı) üzenä bulır. Äy Rabbıbız, onıtılıp yäki hata belän kılgan (gönahlarıbız) öçen cäza birmä. Äy Rabbıbız, bezdän äüväl yäşägännärgä birgän kebek bezgä avırlıklar birmä. Äy Rabbıbız, bezgä kütärä almaslık eşlär yöklämä. Bezne afu it, bezgä magfiräteñne häm rahmäteñne bir. Sin bezneñ Hucabız, bezne köferlek kıluçılardan sakla".

– Imam Ramil Belyaev, 2018 (Bakara Suresi, 286).^{[32]Ramazan ayätläre I. Finlandiya İslam Cemaati. 2018, Helsinki. ISBN 978-952-99306-9-2 (s. 25)}

Tatar isimleri

Rusya'da doğan ilk nesil Tatarlar babalarının adını soyadı olarak aldılar. (Örneğin: Hakimov -> Hakim'in Oğlu). Bu ekler, Finlandiya'nın bağımsızlığı döneminde (1917) isimlerden kaldırıldı. Rus olarak görülmekten kaçınmaya çalıştıkları tahmin ediliyor. Rusya'daki bazı Tatarlar da, genellikle yalnızca bir sanatçı adı olarak olsa da, soyadlarını Rusça son ek olmadan kullanırlar.^{[33]Leitzinger 1996 (s. 129 - Mishäärit - Suomen vanha islamilainen yhteisö)[34]Leitzinger 1996, s. 129-133[35]Мазитова Ф. Л. Историко-лингвистический анализ татарских фамилий. Автореферат кандидатской диссертации. – Казань, 1986. Источник: http://alnaz.ru/almaty/familii-gabdulvaliev.html Размещение этого материала на других сайтах, форумах, в социальных сетях не допускается.}

Tatar adlarının yazılışı Finlandiya'da çok farklılık gösterir.^{[33]Leitzinger 1996 (s. 129 - Mishäärit - Suomen vanha islamilainen yhteisö)}

Sanat

Finlandiya'daki Tatarlar çok müzikaldir. En dikkat çekici grup Başkarma'dır. Solist Deniz Bedretdin, Kazan'da iki grup daha kurmuştur.^{[36]Nisametdin 1995, s. 240-242[37]The Sounds of Tsingiskhan and Başkarma.}

Rusya'dan Tatar müzisyenler topluluğu ziyaret ettiler. İlki 1968'de geldi.^{[38]Рөстәм Яхин турында: «Йомшак күңелле, тыйнак табигатьле һәм зыялы иде».}

1930'ların sonunda Kazan Tatar oyun yazarı Saniye İffet (Ugan) Finlandiya'da yaşadı ve tiyatro oyunları yazdı ve dil öğretmeni olarak çalıştı. Eşi Zakir Kadiri Ugan da Finlandiya'da öğretmen olarak çalıştı. Bundan sonra Türkiye'ye geri döndüler.^{[39]MİLLÎ ŞAİRE ve EĞİTİMCİ SANİYE İFFET UGAN (1899–1957).[40]Bedretdin, Kadriye: Tugan Tel – Kirjoituksia Suomen tataareista. Helsinki: Suomen Itämainen Seura, 2011. ISBN 978-951-9380-78-0. (240-242)}

Şiirler

Mişar Tatar şiirinin tarzı genellikle hüzünlü olarak tanımlanır. Önemli Fin Tatar şairleri arasında Sadri Hamid, Aysa Hakimcan, Gevher Tuganay, Hasan Hamidulla bulunmaktadır.^{[41]Leitzinger 1996, s. 35-37[42]Baibulat 2004, s. 146.[43]Tehlikedeki Diller Dergisi: Journal of Endangered Languages.}

Volga Tatar şairi Abdulla Tukay, topluluk arasında büyük saygı görüyor.^{[41]Leitzinger 1996, s. 35-37}

Tiyatro

Tatarlar Finlandiya'da kendi tiyatro oyunlarını düzenlemişlerdir. 1900'lü yıllarda Musa Carullah ve Ayaz İshaki misafirler arasındaydı. Tatarlar da performans sergilemek için yurtdışına gittiler.^{[36]Nisametdin 1995, s. 240-242[44]Baibulat 2004, s. 154.}

1990'lı yıllarda Kazan Tatar tiyatro yönetmeni Luara Şakircan Finlandiya'da yaşadı ve bu süre zarfında oyunlar yönetti.^{[36]Nisametdin 1995, s. 240-242}

Yerel mutfak

Finlandiya'da en bilinen Tatar yemeği Peremeç'tir. 1960'lı yıllarda Tampere'de Mönevver Saadetdin adlı bir Tatar tarafından yaygınlaştırıldı.

Kitap yayıncılığı

Nispeten küçük Tatar topluluğu arasında yayın çalışmaları bol miktarda olmuştur. Verilen etkinlik şu şekilde ayrılabilir: tarih, anılar, biyografiler, şiir, atasözleri, müzik, dini edebiyat, Tatar dili ders kitapları, çocuk kitapları ve dergiler.^{[45]Halén 1996, s. 330–351.}

Tatar Girişimci Zinnetullah Ahsen Böre, 1942'de Kur'an-ı Kerim'in ilk Fince tercümesini yayınladı.^{[46]Ahsen Böre, Zinnetullah (1886 - 1945).}

En önde gelen Tatar yayıncısı Hasan Hamidulla idi.^{[47]Kadriye Bedretdin: Hasan Hamidulla - Tataarikirjailijan elämä, s. johdanto. Suomen Itämainen Seura, 2021. ISBN 978-951-9380-92-8.}

Nüfus

Fin Tatarları resmi olarak ülkedeki yedi ulusal azınlık grubundan biridir.^{[48]Minority Rights Group Finland: National Minorities in Finland - A Richness of Cultures and Languages. 2017. ISBN 978-951-807-111-X.}

Etnik kompozisyon

Fin Tatarları Mişarlardır ve dolayısıyla Volga Tatarlarıdır. Mişar Tatar kültürü, örneğin Rus ve Mordvan geleneğinden etkilenmiştir. Finlandiya'daki Mişarlar da 1900'lerde Türk kültüründen etkilenmişlerdir. Antero Leitzinger ve Alimcan Orlov gibi araştırmacılar, Mişarların günümüzde eski Türk Kıpçaklarının "en saf temsilcilerinden" biri olduğunu belirtmişlerdir.^{[49]Tugan Tel, s. 293-301[50]Leitzinger 1996, s. 15-45.}

2020 yılında, topluluğun yaklaşık 600-700 üyesi vardır. Çoğunluk Helsinki, Tampere, Turku ve Järvenpää'da yaşıyor.^{[28]Suomen tataareja johtaa pankkiuran tehnyt ekonomisti Gölten Bedretdin, jonka mielestä uskonnon pitää olla hyvän puolella.[51]Bedretdin, 2011 (Tugan Tel takakansi)}

Tatarlar kültürlerini çok iyi koruduklarını düşünüyorlar. Bununla birlikte, bazıları topluluğun geleceği hakkında sorular gündeme getirdi, çünkü bugün çoğu evlilik diğer Tatarlar arasında değil Fin halkıyla yapılıyor.^{[52]Niklander 1987, s. 276-277 (Tugan Tel)}

Spor Dalları

Tatarlar, Finlandiya'da özellikle buz hokeyi olmak üzere farklı profesyonel sporlarda temsil edildi. Kendi spor takımlarını da kurmuşlardır. Başlangıçta, ilk nesil, çocuklarını yeni ortamlarında spor yapmaya teşvik etti. Spor, her yaz memleketlerindeki Sabantuy kutlamalarının önemli bir parçası olmuştu.^{[53]Halén 1999, s. 25; Baibulat 2004, s. 208.}

Türkiye ile bağlantılar

Fin Tatar toplumu 1920'lerden beri Türkiye ile ilişkilerini sürdürmektedir. Cemaat, örneğin, ziyareti sırasında bu kadar küçük bir Türk cemaatinin geleneklerini koruyabilmesinden ne kadar etkilendiğini dile getiren Türkiye Cumhurbaşkanı (dönemin Başbakanı) Recep Tayyip Erdoğan tarafından ziyaret edilmiştir. Türkiye'nin önceki cumhurbaşkanı Abdullah Gül bundan önce de bir ziyarette bulundu. Cemaatte Türkiye'den de bazı imamlar olmuştur.^{[26]Turkish Prime Minister Meets Tatar Diaspora Leaders In Finland.[54]Tugan Tel, s. 51}

Türk ağı TRT, 2005 yılında Fin Tatar toplumu hakkında "Finlandiya Tatarları" adlı bir belgesel çekti.^{[55]Finlandiya tatarları.}

Önemli Fin Tatarları

Listedeki isimler Fin kaynaklarında geçtiği şekilde yazılmıştır.

• Abdullah Ali - İşadamı (1925-2011)^{[56]Abdullah Ali.}

• Ymär Abdrahim - Girişimci, dükkan sahibi (1882-1975)^{[57]Sangen tuntematon sotilas.}

• Hasan Abdrahim - sürat patencisi (1914-1940)^{[57]Sangen tuntematon sotilas.}

• Zinnetullah Ahsen Böre - İş adamı, dükkan sahibi, yayıncı (1886-1945)^{[46]Ahsen Böre, Zinnetullah (1886 - 1945).}

• Feyzi Ahsen Böre - Hokey oyuncusu (1917-1974)^{[46]Ahsen Böre, Zinnetullah (1886 - 1945).}

• Kadriye Bedretdin - araştırmacı^{[43]Tehlikedeki Diller Dergisi: Journal of Endangered Languages.}

• Deniz Bedretdin - müzisyen, besteci, yapımcı, yönetici^{[36]Nisametdin 1995, s. 240-242}

• Meral Bedretdin - Basketbol oyuncusu^{[58]Alulle maajoukkuevahvistus Euroliigasta.}

• Ramil Belyaev - imam^{[28]Suomen tataareja johtaa pankkiuran tehnyt ekonomisti Gölten Bedretdin, jonka mielestä uskonnon pitää olla hyvän puolella.}

• Hamide Çaydam - Dil öğretmeni^{[59]Baibulat 2004, s. 208.}

• Ymär Daher - kültür nüfuzu sahibi, öğretmen ve türkoloji doktoru (1910-1999)^{[60]Daher, Ymär (1910 - 1999).}

• Okan Daher - kültür nüfuzu sahibi, Finlandiya-İslam Cemaati onursal başkanı^{[61]Okan Daher Biyografisi.}

• Aisa Hakimcan - Sanatçı, Başkan, Yayıncı (1986-1972)^{[42]Baibulat 2004, s. 146.}

• Räshid Hakimsan - Hokey oyuncusu, hakem (1934-1997)^{[59]Baibulat 2004, s. 208.}

• Weli-Ahmed Hakim - imam (1882-1970)^{[62]Hakim, Weli-Ahmed (1882 - 1970).}

• Hasan Hamidulla - yazar, yayıncı, iş adamı (1896/1900-1988)^{[47]Kadriye Bedretdin: Hasan Hamidulla - Tataarikirjailijan elämä, s. johdanto. Suomen Itämainen Seura, 2021. ISBN 978-951-9380-92-8.}

• Jasmin Hamid - aktris^{[63]Jasmin Hamid paljasti faktoja itsestään – puhuu lapsilleen tataaria.}

• Sadri Hamid - Şair, yayıncı (1905-1987)^{[43]Tehlikedeki Diller Dergisi: Journal of Endangered Languages.}

• Alimcan Idris - İlahiyatçı, muhabir, öğretmen (1887-1959)^{[64]Baibulat 2004, s. 97}

• Pervin Imaditdin - mimar^{[65]Valkoisessa talossa pidetään verhot auki.}

• Atik Ismail - futbolcu^{[66]Atik Ismail: Atik Ismail - Pelimies (omaelämänkerta), s. 11. Minerva, 2016. ISBN 978-952-312-371-7.}

• Hasan Kanykoff - siyasi aktivist (1880-1954)^{[67]Kanykoff, Hasan (1880 - 1954).}

• Halid Kurbanali - müzisyen (1927-1988)^{[68]Baibulat 2004, s. 256}

• Gibadulla Murtasin - öğretmen, sanatçı (1895-1968)^{[69]Baibulat 2004, s. 74.}

• Lotfi Nasib - Hokey oyuncusu (1926-2011)^{[70]Jääkiekkoleijonat.}

• Räshid Nasretdin - Fotoğrafçı, girişimci (1920-2010)^{[71]Räshid Nasretdin.}

• Cemile Nisametdin - müzisyen, oyuncu^{[72]Suomi on suuri ja valoisa.}

• Ymär Sali - işadamı, dükkan sahibi (1876-1951)^{[73]Baibulat 2004, s. 38.}

• Mönäyvär Saadetdin - hokey oyuncusu, şef (1934-2010)^{[59]Baibulat 2004, s. 208.}

• Batu Samaletdin - yayımcı^{[74]Leitzinger 1999, s. 34.}

• Habiburrahman Shakir - imam, ilahiyatçı, yayıncı (1903-1975)^{[75]Baibulat 2004, s. 52}

• Sabira Ståhlberg - yazar, araştırmacı^{[67]Kanykoff, Hasan (1880 - 1954).}

• Gäühär Tuganay - şair (1911-1998)^{[43]Tehlikedeki Diller Dergisi: Journal of Endangered Languages.}

• Vahit Wafin - girişimci, Tampere Tatar cemaatinin başkanı^{[59]Baibulat 2004, s. 208.}

• Tinet Wafin - girişimci (kocası Vahit ile birlikte halı mağazası Mattocenter)^{[76]VIRHEET SAAVAT NÄKYÄ – SAIDEN VÄRIKKÄÄT SILKKITYYNYT HURMAAVAT HAUSKOILLA MUODOILLAAN.}

• Ildar Wafin - mücevher tasarımcısı^{[77]Vaarin perintökulta päätyi kilpailutöihin mummon suostumuksella – suomalainen Ildar Wafin kisaa koruilla Hyèresin muotifestivaalilla.}

• Semiulla Wafin - işadamı, dükkan sahibi, yayıncı, öğretmen (1909-1983)^{[78]Baibulat 2004, s. 41.}

Dış bağlantılar

• Moskeijaa johtanut tie

• Финляндия татарлары / Финские татары "Халкым минем"

• Pyhä Perintö

• Başkarma

• Финляндия татарлары - "Әллә нигә сине яратам" (1989)

• Kazan Gruppasi Bedretdin

• Mähallä Habärläre

• Finlandiya Tatarları

• Connections between Tatars in Petrograd-Leningrad and Finland during the 1920s and 1930s

• The "Tatar Way" of Understanding and Practising Islam in Estonia

• Horsemeat in the culinary traditions of the Mishär Tatar diaspora in the eastern Baltic Sea region: cultural and historical aspects

• Journal of Endangered Languages: Tatar language preservation and educational activities in Finland

• Journal of Endangered Languages: The role of language and religion in Estonian Tatar identity-building

• Visible and Invisible Tatar Women in Finland

• Suomen Islam-seurakunta - youtube