Graç Paşa

Graç Paşa ya da doğum adıyla Friedrich Grach (d. 1812, Trier – ö. Ağustos 1854, Rusçuk), Alman askerî mühendis, Prusya topçu subayı ve Osmanlı mirlivasıdır. Yaklaşık 13 yıl Osmanlı ordusunda bulunan Graç, en çok Kırım Savaşı'nın Silistre Kuşatması'ndaki hizmetleriyle tanınır.

Hayatı

Prusya'daki yaşamı

Friedrich Grach, 1812'de Birinci Fransız İmparatorluğu'nun Trier şehrinde Alman asıllı bir âileye doğdu. Eğitimini Trier'de tamamladı, 1829'da Prusya'nın Koblenz şehrinde konumlanan 8. Topçu Tugayı'na katıldı. 1830-1831 yıllarında askerî bir okulda öğrenim gördü, 1835'te Berlin'deki Muhâfız Topçu Alayı'na iştirak etti. Burada Karl Marx ile tanışıklık kurdu.^{[1]Heinrich, Michael. Karl Marx and the Birth of Modern Society. Monthly Review Press, 2019, s. 115.} 1841'de Zürih'te topçu kumandanı yapıldı, aynı sene Kral IV. Friedrich Wilhelm tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na yollandı.^{[2]Augsburger Postzeitung. Haas & Grabherr, 12 Eylül 1854, s. 827.}

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

İlk yılları

İstanbul'a göç eden Graç'a ilk etapta binbaşı rütbesi verildi. Evlendikten sonra, İstanbul'a bir saat uzaklıkta bulunan ve bir kışlaya yakın konumdaki Litros'a yerleşti.^{[3]Kiefer, J.. Erinnerungen aus der Vogelwelt der Türkei. Budig, 1896, s. 21.}

Kırım Savaşı

Kırım Savaşı'nın patlak vermesiyle Avrupa cephesine gönderildi, akabinde Silistre kalesinin savunmalarını güçlendirmekle görevlendirildi. Ruslar'ın beklenen saldırısı 14 Nisan 1854'te gerçekleşti. Miralay yapılan Graç, Musa Hulûsî Paşa'nın sağ koluydu.^{[4]Köremezli, İbrahim. Ottoman War on the Danube: State, Subject, and Soldier (1853–1856). Bilkent Üniversitesi, Aralık 2013, s. 230.} Çatışma, bir tarafta Graç, diğer tarafta ise Ruslar adına Karl Şilder'ın bulunması nedeniyle "iki Alman mühendis arasındaki bir mücadele olarak da tasvir edilebilir".^{[5]Köremezli, İbrahim. Kırım Savaşı'nda Osmanlı Stratejisi: Rus Ordusuna Karşı Tuna'yı Savunmak. Serkan Yazıcı, 2021, s. 775.} Şehirde, Graç'ın başarılı planlarını Musa Paşa'nın ustalıkla uygulaması sâyesinde Osmanlı askerleri muazzam bir savunma sergiledi.^{[6]Öztürk, Özhan. Pontus: Antikçağ'dan Günümüze Karadeniz'in Etnik ve Siyasi Tarihi. Nika Yayınevi, 2016, s. 138.}

Silistre Kuşatması sırasında mirlivalığa terfî eden Graç Paşa, ordu nezdinde derin bir saygı uyandırırdı.^{[2]Augsburger Postzeitung. Haas & Grabherr, 12 Eylül 1854, s. 827.} Graç Paşa, Ağustos 1854'te Rusçuk'ta koleradan 41-42 yaşlarında öldü.^{[7]Militär Nekrolog. 1854. Graphische Anstalt Zofinger Tagblatt, 16 Temmuz 1855, s. 187.}