Giulio Mongeri

Giulio Mongeri (d. 1873, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu – ö. 30 Kasım 1951, Venedik, İtalya), Levanten kökenli Türk vatandaşı mimar.

Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önemli temsilcilerindendir. Başta İstanbul olmak üzere Ankara ve Bursa'da 1900 ile 1930'lu yıllar arası inşa edilmiş projeleri vardır. Osmanlı mimarisi, Selçuklu mimarisi, İslam mimarisi ve Bizans Mimarisi ile özellikle ilgilenen mimar, bu yöndeki yönelimini Birinci Ulusal Mimarlık Akımı ile özdeşleştirilen birçok yapı ile göstermiştir.^{[1]Giulio Mongeri.} Sanayi-i Nefise Mektebi'nde ders vererekTürkiye'nin Cumhuriyetin ilk kuşak mimarlarının yetişmesinde rol oynamıştır.

Hayatı

1 Ağustos 1873 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası İtalyan tıp doktoru Luigi Mongeri; annesi, İngiliz kökenli Tecla Taylor'dur.

Ailesi 1848 yılında Avusturya'nın İtalya'yı işgali üzerine Milano'dan İstanbul'a gelmiş ve İstanbul'daki Levanten topluluğa katılmıştır. Eğitimini felsefe ve tıp üzerine yapan babası Luigi Mongeri, Osmanlı Devleti'ne sığındıktan sonra karantina teşkilatında çalışmış, Sinop ve Girit karantinası'nda görev yapmıştı. 1850'de İstanbul'a geldikten sonra bimarhaneleri ıslah etmek üzere bir göreve atanmak için dilekçe verdi. O devirde Osmanlı Devleti'nin en büyük akıl hastanesi olan Süleymaniye Bimarhanesi'nde 1856-1876 arasında başhekimlik yaptı. Hastanede zincir uygulamasını kaldırmak, hastalara kötü muamele ve şiddeti yasaklaması, 1873'te Süleymaniye Bimarhanesi'ni Toptaşı'na taşıması; 1876 yılında yürürlüğe giren Bimarhaneler Nizamnamesi'ni kaleme alması ile Türk psikiyatri tarihinde önemli bir yer edindi.^{[2]Artvinli, Fatih. Osmanlı Devletinde Adli Psikiyatri: Dr. Luigi Mongeri’nin Raporları, Tespitleri ve Bir Vaka Örneği. 1 Ocak 2019.} Luigi Mongeri, oğlu Giulio Mongeri 9 yaşındayken öldü.

Guilip Mongeri, babasının ölümü üzerine annesiyle ve kızkardeşi Mary ile birlikte Milano'ya, şehrin kültür ve sanat hayatında etkin olan kişiler olan amcalarının yanına döndü ve orada büyüdü.^{[3]Çinici, Damla. Başkent Ankara’nın İnşasında Etkin Bir Mimar: Giulio Mongeri ve Yaşam Öyküsü. 2015, s. 13-41.} Brera Güzel Sanatlar Akademisi'nde devam etti. 1892'de Akademi'nin Mimarlık Yüksekokulu'na kayıt oldu. Çağdaş onarım kurallarının öncüsü kabul edilen Camillo Boito'nun en iyi öğrencilerinden birisi oldu. Öğrencilik yıllarında fotoğrafçılıkla da ilgilendi. 28 Ekim 1896'da mezun oldu.

Eğitimini tamamladıktan sonra İstanbul'da yaşayan annesini ziyaret etmek üzere 1897'de Türkiye'ye döndü.^{[4]Bornovalı, Sedat. Bir İtalyan Mimarın İlk Ankara Ziyareti: Giulio Mongeri-1897. Ankara Araştırmaları Dergisi, Aralık 2016, s. 131-157.} Ankara'yı ziyaret ederek dönem için belge niteliği taşıyan fotoğraflar çekti; Illustrazione Italian adlı bir İtalyan dergisinde Ankara gezisi hakkında bir yazı dizisi yayımladı.^{[4]Bornovalı, Sedat. Bir İtalyan Mimarın İlk Ankara Ziyareti: Giulio Mongeri-1897. Ankara Araştırmaları Dergisi, Aralık 2016, s. 131-157.} İstanbul'da ağabeyi Federico'nun Büyükada'daki evine konuk olan Giulio Mongeri, bu sırada tanıştığı, Caterina Capodaini ile evlendi. Çocukları Guido'nun doğumu sırasında eşi Caterina hayatını kaybetti. Eşinin ölümü üzerine Giulio, onun kız kardeşi Christina ile evlendi, beş çocukları oldu. Christiana'nın bir tifo salgınıdna ölümü üzerine, Giulio üçüncü evliliğini ablasının kızı ile yaptı, bu evlilikten de bir kızı oldu.^{[5]odatv4.com. Eşini kaybedince baldızıyla, baldızını kaybedince yeğeni ile evlendi... Cumhuriyet'in en önemli mimarının ilginç yaşam öyküsü.}

Türkiye'ye geldikten sonra bir süre serbest mimar olarak çalıştı. İtalyan mimar Eduardo de Nari ile ortak bir büro açtı, Guglielmo Semprini'nin müteahhitlik şirketinin de ortağı oldu. İstanbul İtalyan İşçi Yardımlaşma Derneğinin aktif bir üyesi oldu; derneğin yayın organı oln Rassegna Italiana adlı dergide mimarlık üzerine yazılar yazdı.

1903 yılında düzenlenen İstanbul Sergisi'ne antik Yunan üslubunda anıt mezar, İtalyan Rönesans üslubunda bir konut, Lombardia üslubunda bir kilise; modern üslupta han ve bir konut projesi tasarlayarak katıldı.

1907'de İtalyan Büyükelçiliği mimarı olarak görevlendirilen mimar, Milano Güzel Sanatlar Akademisi'nin muhabir üyesi seçildi. 1911 yılında Osmanlı Bankası'nın resmî mimarı oldu.^{[3]Çinici, Damla. Başkent Ankara’nın İnşasında Etkin Bir Mimar: Giulio Mongeri ve Yaşam Öyküsü. 2015, s. 13-41.}

Osman Hamdi Bey'in referansıyla 1909 yılından itibaren İstanbul Sanayi-i Nefise Mektebi Mimarlık şubesinde ders verdi. 1911-1912'de Trablusgarp Savaşı nedeniyle akademideki görevine ara vermek zorunda kalan, 1913'te akademiye geri dönen Mongeri, I. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'den ayrıldı.

1922'de Sanayi-i Nefise Mektebi'ndeki görevine döndü ve 1930'a değin Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kuşak mimarlarının yetişmesine katkıda bulundu. Bu arada Kemalettin Bey, Vedat Tek, Sedad Hakkı Eldem, Arif Hikmet Koyunoğlu, Şevki Balmumcu ile birlikte Ankara'da Birinci Ulusal Mimarlık Akımına uygun yapılar gerçekleştirdi. İstanbul'da Maçka Palas, Karaköy Palas,St. Antuan Katolik Kilisesi başta olmak üzere iz bırakan işler çıkardı. Bursa'da Çelik Palas Oteli ve Kaplıcası'nı tasarladı.

1933 yılından sonra mimari etkinlikte bulunmadı. 1941'de Venedik'e göç etti. On yıl sonra İstanbul'da yaşayan kızını ziyaret için İstanbul'a gelip iki ay kaldı. İtalya'ya döndükten kısa süre sonra 30 Kasım 1951'de Venedik'te öldü. Milano'daki aile anıt mezarlığına defnedildi.

Eserlerinden seçmeler

• 1912: Aziz Antuan Katolik Kilisesi, Beyoğlu, İstanbul^{[6]Mimarlık Eğitimine Yön Verenler I: 1883-1923 Sanayi-i Nefise Mektebi Giulio Mongeri. www.mimarlikmuzesi.org, 14 Şubat 2017, s. 3.[7]Mimarlık Eğitimine Yön Verenler I: 1883-1923 Sanayi-i Nefise Mektebi Giulio Mongeri. www.mimarlikmuzesi.org, 14 Şubat 2017, s. 4.}

• 1914: Taksim Sahnesi (Majik Sineması), Beyoğlu, İstanbul^{[8]97 yıllık Majik Sineması da gitti.}

• 1920: Karaköy Palas, Karaköy, İstanbul^{[6]Mimarlık Eğitimine Yön Verenler I: 1883-1923 Sanayi-i Nefise Mektebi Giulio Mongeri. www.mimarlikmuzesi.org, 14 Şubat 2017, s. 3.}

• 1924: Maçka Palas, Nişantaşı, İstanbul^{[9]Maçka Palas, 1922. Mimarlık Müzesi.}

• 1925: Bozlu Holding Binası, Şişli, İstanbul^{[10]Bozlu Art Project Artık Mongeri Binası'nda. Mimarizm, 29 Şubat 2016.}

• 1926: Osmanlı Bankası Binası, Ulus, Ankara^{[11]Osmanlı Bankası (1926) ve Ziraat Bankası (1926-1929). Mimarlık Müzesi.}

• 1928: Osmanlı Bankası Binası, Konak, İzmir^{[12]Osmanlı Bankası Şube Binaları. 17 Şubat 2018.[13]Tarihin izleri.}

• 1928: İnhisarlar (Tekel) Başmüdürlük Binası, Ulus, Ankara^{[14]Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı Kimlik Arayışı: I. Ulusal Mimarlık Akımı. www.mimarlikmuzesi.org, 14 Şubat 2017, s. 4.}

• 1928: Taksim Cumhuriyet Anıtı'nın kaidesi, Taksim Meydanı, İstanbul^{[15]Taksim Cumhuriyet Anıtı Kaidesi, 1928.. Mimarlık Müzesi.}

• 1928: Banca Commerciale Italiana Binası, Konak, İzmir^{[16]Kültür Envanteri - Türkiye Ekonomi Bankası Binası, Konak. 27 Ekim 2020.}

• 1928-1930: , Eskişehir^{[17]Şule, Pfeiffer Taş. Analyzing of Giuilo Mongeri’s Early Republic Period Building Eskişehir Ziraat Bank in Scope of Cultural Heritage Management. 2020, s. 349-384.}

• 1929: Ziraat Bankası Genel Müdürlük Binası, Ulus, Ankara^{[18]Ziraat Bankası Merkezi İdare Binası. Mimarlar Odası Ankara.[19]Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü, 1926-1929. Mimarlık Müzesi.}

• 1929: Aydın Ziraat Bankası,Efeler, Aydın^{[20]Ziraat Bankası Binası Aydın.}

• 1929: Türkiye İş Bankası Genel Müdürlük Binası, Ulus, Ankara^{[21]İş Bankası, 1929. Mimarlık Müzesi.}

• 1932: Çelik Palas, Bursa

• İtalyan Elçiliği Binası (İstanbul, bugün Maçka Akif Tunçel Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi), tamamlanamadı.^{[22]Maçka İtalyan Sefareti. Mimarlık Müzesi.}

• Bulgur Palas^{[23]İBB tarihi Bulgur Palas’ı satın aldı. 30 Nisan 2021.}