Gevherimülûk Hatun

Gevherimülûk Hatun ya da Gevherimülûk Sultan, II. Bayezid'in kızı olan Osmanlı prensesidir. Babasının şehzadeliği döneminde Amasya'da doğmuştur.

Ailesi

Gevhermülûk Sultan, dönemin veziriazamlarından Dukakinoğlu Ahmed Paşa'nın oğlu Dukakinzâde Mehmed Paşa ile 1480 yılında evlenmiştir.^{[1]Uluçay, 1988, p. 49.[2]Bülbül Hatun.} Eşi Mehmed Paşa, Osmanlı bürokrasisinde önemli kademelerde bulunmuş; Semendire ve Köstendil'de sancak beyliği, Karaman, Halep ve Mısır gibi stratejik eyaletlerde ise beylerbeyliği görevlerini yürütmüştür. Mehmed Paşa'nın devlet hizmetindeki kariyeri 1556 yılında azledilmesine kadar sürmüş olup 1557 yılında İstanbul'da ölmüştür.^{[3]Süreyya, 1969, p. 129.} Çiftin bu evlilikten iki evladı olduğu kayıtlarda yer almaktadır:

• Dukakinzâde Ahmed Bey: 1503 yılında teyzesi Ayşe Sultan'ın kızı Ayşe Hanzade Mihrişan Hanımsultan ile evlenmiş ve bu evlilikten Mihrimah Hanım isminde bir kızları olmuştur. Saraydaki idari kariyerine sancak beyi olarak başlayan Ahmed Bey, daha sonra siyasi ve askeri hayatı tamamen geride bırakarak tasavvuf yolunu seçmiş ve münzevi bir yaşam tarzını benimsemiştir. Divan edebiyatı çevrelerinde "Ahmedî" mahlasıyla tanınan şairin edebi mirası tek eseri Dîvân'dır. Bu eserin içeriğinde 25 kaside, 283 gazel, 9 müseddes, 7 mesnevi, 35 mukattaat ile 17 müfredat bulunmaktadır. Şairin ölüm tarihi muhtemelen 1537 yılına denk gelmektedir.^{[4]Arşivlenmiş kopya.}

• Neslişah Hanımsultan (1507-1579): Çiftin kızıdır. "Mağusa Fatihi" olarak anılan ve Mısır Beylerbeyliği yapan Gâzi İskender Paşa ile evlenmiştir. Annesi gibi hayır işlerine önem veren Neslişah Hanımsultan, 1522 senesinde İstanbul'da kendi ismini taşıyan bir cami inşa ettirmiştir.^{[5]Süreyya, 1 Cild, 1996, s. 15, 31.[4]Arşivlenmiş kopya.[6]David J. Roxburgh, ̂ı Hafız Hüseyin Ayvansaray (2000). Camilerin Bahçesi: Hafız Hüseyin Al-Ayvansarayî'nin Osmanlı İstanbul Müslüman Anıtları Rehberi, s. 610.}

Kocası Mehmed Paşa’nın Sinan ve Osman isminde iki oğlu daha vardır; fakat hayatları hakkında herhangi bir bilgi olmadığı gibi annelerinin Gevherimülûk Sultan olup olmadığı kesin olarak bilinmemektedir.^{[7]Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. DUKAGİN-ZÂDE, Ahmed Bey.}

Ölümü

Gevherimülûk Sultan, yeğeni I. Süleyman'ın saltanatı döneminde, 20 Ocak 1550 tarihinde ölmüştür.^{[8]Türk dünyası araştırmaları (1987), s. 90.[4]Arşivlenmiş kopya.[9]Elizović (1940). Zbornik za istočnjačku, istorijsku ve književnu građu, s. 770.} Yaşamını yitirdikten sonra cenazesi, damadı İskender Paşa tarafından inşa ettirilen ve bugün Zal Mahmud Paşa Camii yakınlarında yer alan mektebin haziresine defnedilmiştir.^{[10]David J. Roxburgh, ̂ı Hafız Hüseyin Ayvansaray (2000). Camilerin Bahçesi: Hafız Hüseyin Al-Ayvansarayî'nin Osmanlı İstanbul Müslüman Anıtları Rehberi, s. 236.}

Yüzyıllar içinde İstanbul'un maruz kaldığı şiddetli depremler, büyük yangın felaketleri ve özellikle 19. ile 20. asırlarda imar faaliyetleri kapsamında yapılan yol genişletme çalışmaları, bu eğitim yapısının ağır hasar görmesine yol açmıştır. Bu tahribat neticesinde Gevhermülûk Sultan'ın orijinal mezar yeri de zamana yenik düşerek günümüze ulaşamamış ve kaybolmuştur. Bununla birlikte, bazı tarihi arşiv belgeleri ve kayıtlar, hanedan mensubu sultanın kabrinin yahut kendisine ait müstakil bir türbenin Eyüpsultan sınırları içerisinde aranması gerektiğine dair ipuçları barındırmaktadır.