Dukakinzâde Mehmed Paşa

Dukakinzâde/Dukakinoğlu Mehmed Paşa (ö. 21 Ocak 1557, İstanbul), Kanuni Sultan Süleyman döneminde görev yapmış Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Arnavut asıllı Dukakinoğlu Ahmed Paşa'nın oğlu olan Paşa, Karaman, Halep ve Mısır beylerbeyliği görevlerinde bulunmuştur.

Hayatı

Babası, I. Selim döneminde sadaret makamında bulunmuş Arnavut Dukaginler sülalesinden Dukakinoğlu Ahmed Paşa'dır. Babası 1515 yılında I. Selim'in emriyle idam edilmiştir. Muhtemelen Enderun'da yetişen Mehmed Paşa, II. Bayezid'in kızlarından Gevherimülûk Sultan ile evlenmiştir.

Devlet görevleri

Kayıtlarda ilk olarak 1542 senesinde Semendire Sancakbeyi olarak görülen Mehmed Paşa, bu görevinin ardından Köstendil Sancakbeyliği makamına getirilmiştir.^{[1]Kuran, Aptullah. Mimar Sînan'ın Bilinmeyen ve Kaybolan Camileri. Digital Library for International Research (DLIR), 1979, s. 82,83.} Sonrasında Karaman Beylerbeyi olarak hizmet vermiş, 14 Ekim 1550 tarihi itibarıyla da Halep Beylerbeyliği görevine atanmıştır. 1553 yılının sonlarında Mısır Beylerbeyi olarak tayin edilen Mehmed Paşa, 1556 yılı Şubat ayında bu görevinden alınmıştır.

Son yılları

Görevden alındıktan sonra İstanbul'a dönen Mehmed Paşa'nın, idari bir görev aldığı bilinmemektedir. 21 Ocak 1557 tarihinde İstanbul'da ölmüştür. Cenazesi, damadı İskender Paşa tarafından Zal Mahmud Paşa Camii yakınlarında inşa ettirilen mektepte, eşi ve çocuklarının yanına defnedilmiştir.

Ailesi

Osmanlı hanedanından Gevherimülûk Sultan ile evliliği bilinen Mehmed Paşa'nın 4 çocuğu bulunmaktadır.^{[2]Sefercioğlu, Nejat. Dukakinzâde Ahmed Bey. TDV, 1994, s. 549-550.}

Oğlu Dukakinoğlu Ahmed Bey (ö. 1537), Divan edebiyatında Ahmed veya Ahmedî mahlasıyla bilinen şair olup bir süre sancakbeyliği yaptıktan sonra görevlerini bırakarak tasavvufi bir yaşamı benimsemiştir. Günümüze ulaşan yegane eseri olan Dîvân'ı; 25 kaside, 283 gazel, 9 müseddes, 7 mesnevi, 35 mukattaat ve 17 müfredattan oluşmaktadır.^{[3]Arşivlenmiş kopya.}^{[4]Süzen, Hüseyin. Dükakinzade Ahmed Beg Divanı (Doktora Tezi). nek.istanbul.edu.tr/, 1994, s. 16.} 1503 yılında teyzesi Ayşe Sultan’ın kızı Hanzade Ayşe Mihrihan Hanımsultan ile evlenmiş ve Mihrimah Hanım isminde bir kızları olmuştur.^{[5]Süreyya, 1969, p. 129.}

Kızı Neslişah Hanımsultan (1507-1579), tarihte "Mağusa Fatihi" unvanıyla anılan ve Mısır Beylerbeyliği yapan Osmanlı devlet adamı Gazi İskender Paşa ile evlenmiştir. Neslişah Hanımsultan, 1522 yılında İstanbul'da kendi adını taşıyan bir cami inşa ettirmiştir.^{[6]Süreyya, 1 Cild, 1996, s. 15, 31.}^{[3]Arşivlenmiş kopya.}^{[7]David J. Roxburgh, ̂ı Hafız Hüseyin Ayvansaray (2000).Camilerin Bahçesi: Hafız Hüseyin Al-Ayvansarayî'nin Osmanlı İstanbul Müslüman Anıtları Rehberi, s. 610.}

Mehmed Paşa’nın Sinan ve Osman isminde iki oğlu daha vardır; fakat hayatları hakkında herhangi bir bilgi yoktur.^{[2]Sefercioğlu, Nejat. Dukakinzâde Ahmed Bey. TDV, 1994, s. 549-550.}

Yaptırdığı eserleri

Mehmed Paşa'nın yaptırdığı mimari yapılardan yalnızca Halep'te bulunan ve Adliye Camii adıyla bilinen Dukaginzâde Mehmet Paşa Camii günümüze ulaşabilmiştir.^{[8]Denknalbant Çobanoğlu, Ayşe. Silivrikapı Hadım İbrahim Paşa Camii’nin Plan Özellikleri ve Klasik Dönem Osmanlı Mimarlığı İçinde Benzer Örnekler Üzerine Bir Değerlendirme. DergiPark, 2019, s. 127.} Buna karşın Konya ili Ereğli ilçesinde Mimar Sinan'a inşa ettirdiği diğer cami ise günümüze ulaşmamıştır.^{[1]Kuran, Aptullah. Mimar Sînan'ın Bilinmeyen ve Kaybolan Camileri. Digital Library for International Research (DLIR), 1979, s. 82,83.}^{[9]Kuran, Aptullah. "Tezkerelerde Adı Geçen Sinan Eserlerinin Yapı Türlerine Göre Alfabetik Listesi." Mimarbaşı Koca Sinan: Yaşadığı Çağ ve Eserleri. Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi, 1988, s. 155.}