Fatma Seher Erden

Fatma Seher Erden ya da soyadı kanunundan önceki takma adıyla Kara Fatma (1888, Erzurum - 2 Temmuz 1955, İstanbul), Kurtuluş Savaşı kahramanı Türk kadın askerdir.

I. Dünya Savaşı'ndan sonra ülkede işgallerin başlaması üzerine önceleri yakın aile çevresi, akrabaları, köylüleri ile küçük savunma çeteleri kurdu; daha sonra çetesiyle düzenli orduya katıldı.^{[1]Bektaş, İlknur. Kara Fatma. Timaş Yayınları, Eylül 2013.} İstiklal Savaşı'nda üç sene hizmet etti ve 300 kişilik bir müfrezeyi yönetti. Yaya ve atlı olarak silah ve cephane yükleri ile cepheden cepheye gitti. İzmit'in düşman işgalinden kurtuluşunda rol oynadı; ardından I ve II. İnönü Muharebesi, Sakarya Meydan Muharebesi ile Dumlupınar Meydan Muharebesi'nde çarpıştı. İstiklâl Madalyası sahibidir.

Yaşamı

1888'de doğdu. Kayıtlarla doğrulanmamış olmakla birlikte doğum yerinin Erzurum olduğu düşünülür.^{[1]Bektaş, İlknur. Kara Fatma. Timaş Yayınları, Eylül 2013.} Erzurum'un Ergemansur köyünden (bugünkü Çayköy) İbrahim Yahya'nın kızıdır. Nüfus kayıtlarında adı "Mahi" olarak geçer ancak kendisi ve çevresi "Fatma" adını kullanmıştır.^{[1]Bektaş, İlknur. Kara Fatma. Timaş Yayınları, Eylül 2013.}

"Derviş" lakaplı Subay Ahmet Bey ile evlendi. Edirne'de görev yapan eşi ile Balkan Savaşları'nda yer aldı. I. Dünya Savaşı'nda eşi Kafkas Cephesi'ne giderken Edirne'de kaldı. Kendi ailesinden on civarında kadını örgütleyerek Edirne'de çarpıştı. Eşi Binbaşı Ahmet Bey'in Sarıkamış'ta can verdiği haberini aldıktan sonra eşinin memleketi Van'a gitti. Erzurum Kongresi sırasında kardeşi Mehmet Çavuş'la birlikte teşkilat için 100-150 kişi topladı.

Mustafa Kemal ile görüşmesi

Trabzon'da yayımlanan İstikbal gazetesine 1922'de anlattıklarına göre; Sivas Kongresi devam ederken Mustafa Kemal'le bizzat görüşebilmek için Sivas'a gitti ve Kara lakabını, gözü karalığından ötürü bizzat Mustafa Kemal bu görüşme sırasında kendisine verdi.^{[2]Aktaş, Akın. Sosyal Yardımlar Bağlamında "Nene Hatun-Kara Fatma" Analizi. Tarih ve Günce dergisi, Sayı 6, 30 Ocak 2020.}

Kurtuluş Savaşı

Milis Müfreze Komutanı olarak onbaşı rütbesiyle Batı cephesinde görevlendirildi ve aldığı talimat üzerine İstanbul'a giderek Topkapılı Pir Mehmet ve Laz Tahsin ile birlikte on beş kişilik bir çete kurdu. Birlikte İzmit'e giderek çeteyi genişlettiler. Van'dan gelen kardeşi de 150 kişilik çetesiyle kendilerine katıldı. Zamanla emrinde 700 erkek, 43 kadından oluşan bir birlik doğdu. Bu birlik ile Rum ve Ermeni çeteleri ve eşkıyalarla savaştı. İzmit'in düşmanlardan kurtarıldığı 28 Haziran 1921'e kadar İzmit'te kaldı.

İzmit cephesinden sonra İznik cephesinde görev aldı. 300 kişiyi aşkın birliği ile I. İnönü Muharebesi, II. İnönü Muharebesi, Sakarya Meydan Muharebesi ile Dumlupınar Meydan Muharebesi'nde çarpıştı. Teğmen rütbesini Sakarya Savaşı sonrasında aldı. Hatıralarında aktardığına göre Ankara'da Rusya Sefaretinin düzenlediği 1 Mayıs 1922'deki Bahar Bayramı kutlamalarına davet edilmiş olan Kara Fatma, Semyon Aralov'un bulunduğu bu kutlamada düzenlenen silah atma yarışmasında birinci gelmişti. Bunun üzerine davetlilerden Mustafa Kemal Paşa kendisine hem gümüş bir sigara tabakası hediye etmiş hem de rütbesini teğmenliğe (mülazim-i evvel) yükseltmiştir.^{[1]Bektaş, İlknur. Kara Fatma. Timaş Yayınları, Eylül 2013.} Kara Fatma, yurt dışı basının da ilgisini çekmiş; teğmenliğe yükselmesi "Orduda Savaşan Türk Kadını Teğmenliğe Yükseldi" (Fighting Turkish Woman made Lieutenant in Army) başlığıyla New York Times gazetesine haber olmuştur.^{[3]Fighting Turkish Woman Made Lieutenant in Army, New York Times Arşiv, 23 Nisan 1922.}

Büyük Taarruz'un ilk günlerinde General Trikupis'in birliğine esir düştüyse de, kaçarak yeniden müfrezesinin başına geçti; Büyük Taaruz'un zaferle sonuçlanmasının ardından müfrezesiyle Bursa'ya geçerek Bursa'nın Yunan işgalinden kurtuluşunda rol oynadı. Mudanya Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Erzurum'a döndü.

Savaştan sonra

Fatma Seher Hanım, onbaşılık rütbesiyle başladığı askerlikten üsteğmen rütbesi ile emekli oldu. Emekli maaşını Kızılay'a bağışladı. İzmir İktisat Kongresi'nde İzmir delegelerinden birisi olarak yer aldı.^{[4]Tunçkol, Mehmet. Kara Fatma Mudurnu'da. Mudurnulular Derneği, Sayı 3.}

Kendisi ile birlikte savaşa katılan ve bir çatışmada elini kaybeden ve aklî dengesi bozulan yeğeni küçük Fatma ile onun çocuklarını sahiplendi. İstanbul'da yaşamakta iken tanınmış gazeteci Mekki Sait Esen kendisini buldu. Sait Esen'in kendisiyle yaptığı röportaj, 1933 yılında Yedi Gün dergisinde yayımlandı.

1944 yılında anılarını yayımladı. Geçim sıkıntısı çeken Fatma Seher Hanım, geçimini sağlamak için anılarını yayımladığını "Muhterem Vatandaşlarım" başlıklı paragraf ile açıkladı.^{[1]Bektaş, İlknur. Kara Fatma. Timaş Yayınları, Eylül 2013.} Aynı yıl, kendisine maaş bağlanarak yardım edilmesi için Baş Vekalet'e bir dilekçe ile başvurduysa da yanıt alamadı.^{[2]Aktaş, Akın. Sosyal Yardımlar Bağlamında "Nene Hatun-Kara Fatma" Analizi. Tarih ve Günce dergisi, Sayı 6, 30 Ocak 2020.} 1950'de Kadın Gazetesi'ne ihtiyaç içinde olduğu haberinin yayımlanması üzerine yardım listeleri açıldığı, zamanın İstanbul Belediye Başkanı Lütfi Kırdar'ın girişimi ile defterdarlıkta bir iş verildiği ve Belediye bütçesinden düzenli yardım yapıldığı, 1946 Ankara gazetelerinden öğrenilmektedir.

1954 yılı başlarında ise yaşı ilerlediği için çalışamayan ve bakacak kimsesi bulunmayan Kara Fatma, zor durumda kaldı. Kendisi ile karşılaştığında fakirlik ve çaresizliğini gören Kars mebusu Tezer Taşkıran ve Rize mebusu Yusuf İzzet Akçal'ın 1954 yılında verdikleri önerge ile TBMM, Kara Fatma için 170 lira aylık tahsis etti.

Geçirdiği hastalık üzerine 21 Haziran 1955'te Darülaceze'nin hastane bölümüne yatırılan Fatma Seher Hanım, 11 gün sonra kalp yetmezliği nedeniyle 2 Temmuz 1955'te Darülaceze'de 67 yaşında öldü ve Kasımpaşa'daki Kulaksız Mezarlığı na defnedildi.

Kara Fatma anıtları ve adının verildiği yerler

Kulaksız Mezarlığı'ndaki mezarı 2014'te Kızılay tarafından anıt mezar haline getirilmiştir. Anıt mezarı üzerine "Türk Kızılayı Bağışçısı Gazi Üsteğmen Fatma Seher Hanım namı-ı diğer Kara Fatma 1888-1955. Ruhuna Fatiha" yazılmıştır.^{[5]Demir, Halil. "Kara Fatma"ya 59 yıl sonra anıt mezar. 14 Haziran 2014.}

Aşkale'deki Kara Fatma'nın köyü olan Çayköy'e 2021'de Erzurum Girişimci Kadınlar Derneği tarafından bir kütüphane yaptırıldı ve 2 metrelik bir rölyefi konuldu.^{[6]Erzurum’da Kara Fatma Kütüphanesi açıldı.}

Bursa'nın Konak mahallesine Türkiye'nin kadın kahramanlarını simgeleyen bir heykel yapılmış; Kara Fatma Heykeli olarak anılan bu heykelin konulduğu meydan, Kara Fatma Meydanı olarak adlandırılmıştır.

Popüler kültür

TRT 1'de yayınlanan ''Kurtuluş'' isimli dizide kendisini Füsun Demirel canlandırmıştır. Kanal D'de yayınlanan Vatanım Sensin isimli dizide Demet Evgar canlandırmıştır.^{[7]Vatanım Sensin'de 'Kara Fatma' fırtınası!.}

Ayrıca bakınız

• Gamalı Fatma

• Şerife Bacı

• İğneli Pembe Hatun

• Çete Ayşe

• Kara Fatma Hanım

Dış bağlantılar

• Kara Fatma” kitabının yazarı İlknur Bektaş'la Kara Fatma hakkında söyleşi, Cumhuriyet Kadınları Derneği

• Kara Fatma” kitabının yazarı İlknur Bektaş'la Kara Fatma hakkında söyleşi, CNNTurk, 11.11.2019

• Araştırmacı Yazar İlknur Bektaş anlatıyor: Üsteğmen Kara Fatma'nın mücadelesi, NTV

• TGRT Haber Kara Fatma'nın Kitabı ve hayatının anlatıldığı program

• Kara Fatma hakkında İlknur Bektaş söyleşi TRT Haber, 3 Temmuz 2018

• Kara Fatma'nın Hikayesi Gün Yüzüne Çıktı, Bolu'nun Sesi 16 Eylül 2013

• Yeşil Gözlü Bu Kadını Herkes Erkek Olarak Tanımış, Timeturk.com 5 Eylül 2013