Nikolaos Trikupis

Nikolaos Trikupis (Νικόλαος Τρικούπης; - 27 Şubat 1959), Yunan asker, siyasetçi ve sporcudur. Fransa'da topçu eğitimi alan Trikupis; 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nda görev yaptı. Sporcu olarak ise Atina'da düzenlenen 1896 Yaz Olimpiyatları'nda 200 metre askerî tüfek kategorisinde üçüncü olarak bronz madalya kazandı.

Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Anadolu'ya gönderilen Trikupis, Yunan Yaz Taaruzu, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri ve Sakarya Meydan Muharebesi'nde tümen komutanlığı yaptı ve tümgeneralliğe terfi etti. Ağustos 1922'de Türk ordusunun başlattığı Büyük Taarruz sırasında, Yunan hükûmeti tarafından Küçük Asya Ordusu Başkomutanlığına atandı. Ancak cephedeki haberleşmenin kopması nedeniyle bu atamadan haberdar olamadı ve komutayı devralamadan Türk birlikleri tarafından kuşatıldı.

Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin ardından, 2 Eylül 1922'de Uşak yakınlarında maiyetiyle birlikte esir düştü. Türk Genelkurmay Karargâhı'nda Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından kabul edilen Trikupis, yaklaşık bir yıl Kırşehir'de esir tutuldu ve 1923 yılındaki savaş esirlerinin değişimi kapsamında Yunanistan'a döndü. Ülkesinde korgeneral rütbesiyle emekli edilen ve bir dönem valilik yapan Trikupis, 1956 yılında Atina'da öldü.

Yaşamı

Gençliği

1881'de Pire'deki askeri okula girdi. 7 yıllık askeri eğitimden sonra 1888 yılında mezun oldu ve topçu sınıfına kaydoldu. Şubat 1889'da öğrenim izni alarak Fransa'ya gitti. Orada yaklaşık 7 yıl kaldı ve bir süre Le Mans'daki 26. Sahra Topçu Alayı'nda görev yaptı. Ovur'da ve Orleans civarındaki Serkote'deki kampta topçuluk eğitimi ve atış üzerine çalıştı.^{[1]Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία. Τόμος Στ′: Σαράντα Εκκλησίαι – Ώχρα. 1930, s. 375.}

1890-1892 yılları arasında Fontenblo'daki Topçu Tatbikat Okulu'na ve ardından Somür'deki Süvari Tatbikat Okulu'na davam etti. 1893-1895 yılları arasında Paris'teki Yüksek Harp Okulu'na devam etti. 1895 Kasım'ında Yunanistan'a döndü.^{[2]General Trikupis/Hatıralarım, Çeviren: Ahmet Angın, Hüsnütabiat Matbaası, 1967, İstanbul, sayfa 26} Atina'da düzenlenen 1896 Yaz Olimpiyatlarında, askeri tüfekte ve serbest tüfek olaylarında yarıştı. Hedefe olası 40'ın 34 katı vurduktan sonra ilk olarak 1.713 puanla üçüncü oldu. İkinci yarıştaki yeri ve puanı bilinmiyor ancak ilk beşte bitiremedi.

Muharebeleri

1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında 1. Piyade Tümeni Kurmaylığı'na atandı. 1904'te yeni kurulan Genelkurmay Başkanlığında görev yaptı ve 1912-13 yılları arasındaki Balkan Savaşları'na 3. Piyade Tümeni ve Damianos Müfrezesi Komutanı olarak katıldı. Balkan Savaşları'ndan sonra Alay Komutanlıklarında ve Ordu Kurmay Başkanlıklarında görev yaptı. 3. Ordu kurmay Başkanlığı ve Yunan Ordusu Kurmay Başkan Yardımcılığı görevini yürüttü.^{[1]Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία. Τόμος Στ′: Σαράντα Εκκλησίαι – Ώχρα. 1930, s. 375.}

1917'den itibaren I. Dünya Savaşı'nın Makedonya Cephesi'nde 3. Piyade Tümen Komutanı olarak görev yaptı. 1918 yılında Tümgeneral rütbesine terfi etti.

Anadolu'nun işgali

Yunan Ordusu'nun İzmir'e çıkmasından sonra başlayan Türk Kurtuluş Savaşı'nın ilk yıllarında 3. Tümen'e komuta etti. İnönü Muharebelerinde görev aldı.1921 yılında yapılan taarruz öncesinde Eskişehir'i ele geçirmekle görevli Kuzey Grubu'na komuta etti ve Temmuz ayında Afyonkarahisar'daki Güney Grubuna atandı. Eylül ayında 2. Kolordu komutanlığına, Aralık ayında 1. Kolordu Komutanlığına atandı.^{[1]Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία. Τόμος Στ′: Σαράντα Εκκλησίαι – Ώχρα. 1930, s. 375.}

Ağustos 1922'deki Büyük Taarruz sırasında, 1. Yunan Kolordusu'nun komutanı olarak emrinde 5 tümen vardı; bunlardan ikisi Afyon'un kuzeyindeki, ikisi Afyon batısındaki ve biri de Afyon'un güneyindeki savunma mevziindeydi.^{[3]Görgülü, İsmet. Büyük Taaruz. Genelkurmay Basımevi, 1992, s. 9.} Taarruz Afyon'un güneyinden Trikupis kuvvetleri üzerine yapılmıştı. Yeterli keşif yaptırmayı ihmal ederek Türk saldırısına hazırlıksız yakalanan Trikupis, cephenin çökmesini önlemek için cepheyi tutan 1. ve 4. tümenlerin Afyon'un kuzeybatı kesimindeki müstahkem mevkiinin ikinci hattına çekilmesini emretti. Bununla birlikte başarılı Türk saldırıları ve 1. ve 2. Kolordu bölgelerinin birkaç gün içinde teslim olmaları, Yunan Ordusunun tam bir bozguna uğramasına yol açtı ve düzensiz bir şekilde İzmir'e çekilmeye başladı. 29 Ağustos'ta Kütahya yakınlarındaki Allıören olarak da bilinen Karacahisar yakınlarında Türk Süvari Birlikleri tarafından saldırıya uğradı. 2 Eylül'de Uşak yakınlarındaki Karacahisar yakınlarında askerlerinin direniş göstermemesi üzerine 5.000'den biraz fazla asker ve 300 subayla birlikte teslim oldu^{[4]Aggelomatis, Chr., "Chronicle of Great Tragedy" (The Epic of Asia Minor), Estia, 1963, pp. 194-5} ve ilk olarak 23. Tümen 69. Alay 1. Tabur Komutanı tarafından esir edildi.^{[5]Yunan Ordusu Başkomutanı General Trikupis’in Esareti (2 Eylül 1922) , Güzin Çaykıran} Daha sonra 5. Kafkas Tümeni komutanı Dadaylı Halit Bey'e götürüldü^{[6]Yunan Başkomutanı Trikopis’in Esareti Üzerine, Sadık Sarısaman} ve ilk kez resmi olarak esir kabul edildi. Trikupis'in Göğem köyü civarında Afyonlu Ahmet Çavuş ve Kayserili İbrahim Bayram Bayazit Çavuş önderliğindeki keşif koluna teslim olduğuna dair iddialar da vardır.^{[1]Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία. Τόμος Στ′: Σαράντα Εκκλησίαι – Ώχρα. 1930, s. 375.} Trikupis ve General Digenis'i (II. Kolordu Komutanı) 3 Eylül'de Uşak'ta Türk Ordusu Başkomutanı Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın huzuruna çıkarıldı. Mustafa Kemal Paşa tarafından İzmir'deki Yunan Genel Karargâhı tarafından Yunan Ordusu Başkomutanlığı'na atandığı bildirildi fakat esir düşene kadar haber kendisine ulaşmadığından Trikupis'in bundan haberi olmamıştı; bu durum Yunan Ordusu'ndaki komuta düzeninin tamamen bozulduğunu gösteriyordu.

Esareti

Bir yıla yakın süre diğer savaş esirleriyle birlikte Talas'taki kampta kaldı.^{[7]‘Tüm sorumluluğu üzerime alıyorum’. gazetevatan.com.} Kırşehir'de esir kampında bulunduğu dönemde emrine doktor yaver Muhtar Davaz verilmiştir.^{[8]30 Ağustos 2019 tarihli Emin Çölaşan makalesi, 29 Ağustos 2023 tarihinde erişilmiştir} 1923 yılında savaş esirleri takasının bir parçası olarak Yunanistan'a döndü, ancak Altılar Davası'nda, 26-30 Ağustos 1922'de gerçekleşen Türk Büyük Taarruzu'nda uğratıldıkları felaketteki rolünden ötürü sorumlu tutulan diğer üst düzey görevlilerden ve siyasetçilerden farklı olarak hiçbir zaman yargılanmadı.

Ölümü

Trikupis aktif göreve geri çağrıldı ve korgeneralliğe terfi ettirildi. 27 Kasım 1927'de ordudan emekli olduktan sonra Attika ve Boeotia'nın valisi olarak görev yaptı.^{[1]Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία. Τόμος Στ′: Σαράντα Εκκλησίαι – Ώχρα. 1930, s. 375.} 27 Şubat 1959 tarihinde 91 yaşında öldü.