Kara Fatma Hanım

Kara Fatma Hanım, Kırım Savaşı ile 93 Harbi'nde gönüllü olarak savaşmış ve 19. yüzyılda yaşamış Türkmen veya Kürt asıllı Osmanlı kadın aşîret lideridir.

Hayatı

Kökeni

Hayatıyla ilgili ayrıntılar tartışmalı ve belirsizliğe bürünmüş durumdadır. Ya Maraşlı Sinemilli aşîretinden bir Kürttür ya da Adanalı Cerit aşîretinden bir Türkmendir.^{[1]The Routledge Handbook of the Crimean War. Taylor & Francis, 2021, s. 444.} Yaşadığı dönemde Doğu Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde farklı kökenlerden birden fazla Kara Fatma vardı.^{[2]Gerçek Kara Fatma'nın izini buldu. Hürriyet.}

Târihçi Mehmet Bayrak'a göre, Maraş civarından gelmekte olup Sinemilli Kürtleri arasında Fataraş veya Fato Paşa olarak anılmaktadır; torunlarından birkaçı Fataraş soyadını taşımaktadır. Onların anlatımına göre, dönemin Sinemilli aşîretinin lideri Kara Bilal'in kız kardeşi olup evlendikten sonra Emiruşağı köyüne yerleşmiştir.^{[3]Bayrak, Mehmet. Gravür, fotoğraf ve kartpostallarla Osmanlı'da Kürt kadını. 2007, s. 125.} Ferhat Uyanıker gibi diğer târihçiler ise Fatma Hanım'ın asıl adının Asiye Hatun olduğunu, Adana veya Osmaniye yöresinden geldiğini ve Cerit aşîretine mensup bulunduğunu ileri sürmektedir.^{[4]Uyanıker, Ferhat. Millî Mücadele'de Türk kadını. 2009, s. 6.}

Kırım Savaşı

Fatma Hanım, Kırım Savaşı'nın başlangıcında 300 atlıdan oluşan bir mâiyetle İstanbul'a giderek "destek göstermek ve yardım teklif etmek için sultanla görüşme talep etti."^{[5]Bengio, Ofra. Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland. University of Texas Press, 15 Kasım 2014.} Eşi olan aşîret reîsinin tutuklanmasının ardından Osmanlı Devleti'ne olan bağlılığını kanıtlamak amacıyla savaşa katıldığı düşünülmektedir.^{[6]van Bruinessen, Martin. From Adela Khanun to Leyla Zana: Women as Political Leaders in Kurdish History (from Women of a Non-State Nation: The Kurds, by Shahrzad Mojab (ed)). Mazda Publishers, 2001, s. 95-112.[7]Gunter, Michael. Out of Nowhere: The Kurds of Syria in Peace and War. Hurst, 15 Kasım 2014.[8]The Kurdish women's revolution. ekurd.net.}

The Illustrated London News gazetesi Fatma Hanım'ı şu şekilde tasvir etmiştir:^{[6]van Bruinessen, Martin. From Adela Khanun to Leyla Zana: Women as Political Leaders in Kurdish History (from Women of a Non-State Nation: The Kurds, by Shahrzad Mojab (ed)). Mazda Publishers, 2001, s. 95-112.}

“Kendisine kraliçe ya da kâhine denmektedir - zîra ona olağanüstü güçler atfedilmektedir - altmış yaşlarında, esmer, ufak tefek bir kadındır. Erkek kıyâfeti sayılabilecek bir giysi giymesine ve mâiyetindeki savaşçılar gibi ata binmesine karşın, görünüşünde bir erkek savaşçıya özgü hiçbir iz yoktur. Kendisi gibi erkek kıyâfeti giymiş iki hizmetçi tarafından refâkat edilmekte; seçkin bir grup tâkipçisiyle birlikte Boğaziçi'nden geçirilerek İstanbul'da bir tür kışlaya getirilmiştir.”

93 Harbi

Akademisyen Michael Gunter, Fatma Hanım'ın 93 Harbi'nde savaştığını öne sürmektedir.^{[7]Gunter, Michael. Out of Nowhere: The Kurds of Syria in Peace and War. Hurst, 15 Kasım 2014.}

Son yılları

1887'te Chicago Tribune gazetesi, Kara Fatma'yı "Kürdistan'ın korkusuz kadın savaşçısı" olarak tanımlamıştır. Gazete, Osmanlı hükûmetinin kendisine aylık tahsisat bağladığını belirtmiş ve Kara Fatma'yı şu sözlerle anlamıştır:^{[9]KARA FATMA, THE AMAZON. (November 1, 1887). 1 Kasım 1887.}

“Uzun boylu, ince yapılı, esmer ve şâhin benzeri bir yüze sâhiptir; yanakları parşömen rengindedir ve yüzü yara izleriyle kaplıdır. Daha sert cinsin ulusal kıyâfetini giyen bu kadın, yetmiş beş yaşını bir daha görmeyecek bir kadından ziyâde, kırk yaşında bir erkeğe benzemektedir.”