Doğu Türkistan bağımsızlık hareketi

Doğu Türkistan bağımsızlık hareketi veya Uygur bağımsızlık hareketi, Çin'in kuzeybatısında geniş ve seyrek nüfuslu bir bölge olan Doğu Türkistan'ın Uygur halkı için bir ulus devlet olarak bağımsızlığını amaçlayan siyasi ve sosyal bir harekettir. Bölge şu anda Çin Halk Cumhuriyeti tarafından Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak yönetilmektedir. Hareket içinde, bölgenin yeniden adlandırılması yönünde yaygın bir destek bulunmaktadır; çünkü "Sincan" (Çincede "yeni toprak" anlamına gelir) bağımsızlık yanlısı aktivistler tarafından sömürgeci bir ad olarak görülmektedir. “Doğu Türkistan”, bölgenin tarihi coğrafi adı ve 20. yüzyılın ilk yarısında bölgede kısa bir süre var olan iki bağımsız devletin adı olduğu için en bilinen isim önerisidir.

Sincan'ın büyük bölümü, yaklaşık 2.000 yıl önce Han Hanedanı döneminden beri aralıklı olarak Çinlilerin etkisi altındaydı. MÖ 101 yılında, Han Hanedanı döneminde bölgenin doğu kesimlerine Çin askeri garnizonları yerleştirildi ve her biri Han ordusunun bölgeye girişinden sonra dağıtım noktası olarak kullanılan karakollar kuruldu. Tang Hanedanı da 8. yüzyıla kadar Batı Bölgeleri üzerinde etkili oldu; ancak bu yüzyılda Çin etkisi kayboldu ve bölge üzerinde doğrudan kontrol, bin yıl sonra Çing Hanedanı dönemine kadar yeniden sağlanamadı. 18. yüzyılda Uygurlar, iktidardaki Cungar Hanlığı'na karşı ayaklandı. Mançu Çing Hanedanı, 1756 yılında Cungar-Çing Savaşları sırasında bölgenin kontrolünü ele geçirdi ve 1759 yılında Sincan'ı idari bir bölge olarak kurdu. Daha sonra Sincan, 1911 Devrimi'nden sonra Çing Hanedanı'nın yerini alan Çin Cumhuriyeti'ne ve ardından Çin Komünist Devrimi'nden Çin Halk Cumhuriyeti'ne geçti. Tarihsel olarak, bölgede 1750'lerden önce çoğunlukla göçebe ordular olmak üzere çeşitli bağımsız devletler vardı. Sincan, birbirini izleyen Çin rejimleri tarafından yönetildiği dönem boyunca etnik ve dini çatışmaların merkezi oldu.

Çin hükûmeti, Doğu Türkistan bağımsızlık hareketine verilen tüm desteği terörizm, aşırılık ve ayrılıkçılık olarak tanımlamaktadır.^{[1]Hasan, Mehdi. Has China detained a million Uighur Muslims?. 15 Eylül 2018.}^{[2]O'Rourke, Breffni. Turkmenistan: President Ends China Visit After Forming Front Against Uyghurs. 7 Nisan 2006.} Günümüzde, hareket Birleşmiş Milletler ve birkaç ülke tarafından terör örgütü olarak kabul edilen Türkistan İslam Partisi gibi İslamcı aşırı gruplar^{[3]Governance Asia-Pacific Watch. Nisan 2007.}^{[4]Turkey lists "E. Turkestan Islamic Movement" as terrorists – People's Daily Online. En.people.cn, 3 Ağustos 2017.} ile genellikle Dünya Uygur Kurultayı gibi terörizmle doğrulanabilir bağlantıları bulunmayan, ancak Çin tarafından terör örgütü olarak tanımlanan bazı savunucu grupları tarafından desteklenmektedir.^{[5]U.S. Once Jailed Uighurs, Now Defends Them at U.N.. Foreign Policy, 25 Mayıs 2018.} Ayrıca Doğu Türkistan Millî Uyanış Hareketi ve Washington, D.C. merkezli Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti gibi savunucu gruplar ve sivil toplum kuruluşları tarafından da desteklenmektedir.^{[6]About the ETGE.}

Doğu Türkistan bağımsızlık hareketi

Dış bağlantılar

Kaynakça